Psychiatria. Już nie taka czarna owca medycyny

Świetnie pisze o tym Jeffrey Lieberman. To amerykański psychiatra, autor wydanej nakładem wydawnictwa poznańskiego książki Czarna Owca Medycyny. Znajdziecie tam sylwetki lekarzy, którzy zrewolucjonizowali psychiatrię i analizę ich metod, ale też przykłady hochsztaplerów. No takich, którzy na przykład próbowali leczyć swoich pacjentów, podtruwając ich rtęcią. albo upuszczając krew, albo doprowadzając ich do wymiotów na krześle obrotowym. Niestety tych różnych przykładów jest sporo. To te mniej znane metody. O utrpalonej przez Kenakeseja w locie nad kukułczym gniazdem lobotomii wspominać chyba nie muszę. Podobnie jako o hollywoodzkim stereotypie morderczego maniaka, który został natrwale wyryty w zbiorowej świadomości przez psychozę Alfreda Hitchcocka.

To wszystko oczywiście wpłynęło bardzo negatywnie na wizerunek samej psychiatrii, ale też osób borykających się z problemami psychicznymi. Jak naprawić przyszłość? Niezwykle cenne jest to, że Lieberman bardzo krytycznie patrzy na swoje środowisko i wytyka błędy popełniane przez ostatnie dwa stulecia w historii psychiatrii przez swoich kolegów. Pisze tak na przykład, podczas gdy inne gałęzie medycyny zwiększają długość życia i poprawiają jego jakość, psychiatrów regularnie oskarża się o zbyt częste przepisywanie leków, patologizowanie normalnych zachowań i wyrzucanie z siebie mnóstwa psychologicznego bełkotu. Dość szczerze, prawda?

I otwarcie. Lieberman dodaje też, że jeszcze kilka pokoleń temu największym problemem w leczeniu chorych psychicznie był brak efektywnych sposobów kuracji, niewygodne kryteria diagnostyczne albo skostniałe założenia teoretyczne. A dziś? Dziś jego zdaniem największą przeszkodą nie są wcale niedostatki wiedzy czy brak umiejętności medycznych, ale społeczna stygmatyzacja. Świetnie podsumowała to Jennifer Lawrence, odbierając Oscara za rolę w poradniku pozytywnego myślenia. Jeśli masz astmę, bierzesz tabletki na astmę. Jeśli cukrzycę, bierzesz leki na cukrzycę. A jeśli musisz przyjmować leki działające na twój mózg, czeka cię stygmatyzacja. Czy w najbliższej przyszłości choroby psychiczne przestaną być postrzegane jako wstydliwe?

Kryzys psychiczny sugeruje to, że jest to pewien moment w życiu człowieka, w którym z różnych przyczyn, czasami sytuacyjnych, kontekstualnych, a nie zawsze dyspozycyjnych, czyli nie zawsze leżących w konstrukcji osobowości takiej osoby, jej zasoby radzenia sobie przekroczyły pewne adaptacyjne możliwości. Cytowany przeze mnie na początku podcastu dr Lieberman pisze nie tylko o ciemnych kartach psychiatrii, ale także o jej najnowszych osiągnięciach. Jego zdaniem właśnie teraz wkroczyliśmy w etap postępu naukowego, który zaowocuje łańcuchem imponujących innowacji.

Wymienia on obiecujące technologie, które mogą pomóc w diagnostyce i wyborze terapii, jak chociażby elektrofizjologia, dająca podobny do EKG zapis aktywności mózgu, serologia, przynosząca testy krwi, podobne do tych, jakie określają poziom cholesterolu, obrazowanie mózgu, wykorzystujące rezonans magnetyczny do wykrywania zmian w strukturach lub aktywności mózgu. Lieberman też wspomina o tym, że wynaleziono dwie nowe formy stymulacji mózgu, znacznie mniej inwazyjne niż elektrowstrząsy. Chodzi o przestrzaszkową stymulację magnetyczną oraz przestrzaszkową stymulację prądem stałym. Strasznie trudne słowa. Obie te metody wykorzystują bądź to pole magnetyczne albo prąd stały do stymulowania albo obniżania aktywności mózgu.