#215 - BAD BUNNY: osąd bohatera

Bardzo wulgarna muzyka, ale przez to, że to nie jest po polsku, no to gdzieś tam nam to uszami idzie bokiem. To jest naprawdę wulgarne? Ja nawet nie wiedziałem, że to jest wulgarne. Ja myślałem, że to jest takie właśnie... Dojdziemy do tego. To jest o cim-cim-cim z tego, co ja rozumiem. Co? Jest sporo, tak. To dlatego on robi takie ruchy frykcyjne na scenie? Tak, ale do tego też dojdziemy. To jest związane z kulturą puertorykańską. No dobra, więc Mateusz, jaki jest twój stan wiedzy o Bad Bunny? Wiem, że jest orędownikiem takim już politycznym Puerto Rico. Ja mam w ogóle mały związek z Puerto Rico. Słuchajcie, zaskakująco, taki malutki związek. Otóż uwaga, mój kuzyn z USA jest w połowie puertorykańczykiem. Naprawdę? Bo jego ojciec jest z Puerto Rico.

A czy to było reggaeton 101, taki początkowy reggaeton? Początkowy taki, nawet jeszcze mniej, nawet na minus jeden początkowy, bo początkowy już troszkę musisz No dobra, to może zacznijmy od ogółu. Czym jest reggaeton w ogóle? Czym jest reggaeton? Reggaeton wziął się z... Mówi się, że z Puerto Rico, natomiast wziął się z Panamy. Jest to połączenie afro-karaibskich rytmów, które były bardzo popularne wśród ludności, czyli czarnej ludności afro-karaibskiej, która została schwytana z Afryki i potem zniewolona i tam pracowali, więc to jest pomieszanie też dancehallu, różnych takich... No i generalnie long story short, dużo z tych osób z Trinidad i Tobago i innych krajów anglojęzycznych, też z Jamajki, pojechało do Panamy budować kanał panamszki.

Natomiast największy boom bierze się lata osiemdziesiąte, początek dziewięćdziesiątych, Puerto Rico, San Juan i ojejku, tu można dużo opowiadać, ale powiedzmy, że Na razie jest ciekawie. Jak będzie nieciekawie, to powiemy wtedy, a bo tutaj się zetrał pies. W ogóle nas nie okłamałaś w ogóle, muszę przyznać. W ogóle nas nie okłamałaś z tym, że wiesz wszystko, że wiesz dużo. Słuchajcie, jest też taki nurt muzyczny, który jest takim synkretyzmem różnych po prostu Białoruskich, polskich melodii, takich właśnie gdzieś na granicy, trochę ukraińskich. I też w latach osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych się wytworzył i miał swoją taką dużą popularność. Mówię o Disco Polo. I też był na kasetach, prawda, przegrywanych.

Caseros to są takie osiedla komunalne po prostu w San Juan, czyli w stolicy Puerto Rico. I organizowali sobie takie Muzyczne wieczorki w jakichś klubach. Fajfy. Po prostu dancingi organizowali. Prywatki. I były tam bitwy. Jak są bitwy rapowe, to oni sobie robili bitwy na freestyle. Były tam jakieś ziomki, które próbowały coś nawijać i właśnie łączyły i te dembowczy i też jakieś inne rytmy. I trochę sobie rapowali i nagle z tego wszystkiego wychodzi reggaeton, bo to nazywało się na początku reggae en español. Bo to też się wie, a ton to jest takie, że takie jebutne, że takie a, jeszcze dajemy ten taki wiesz, ale wiecie, no na przykład w latach dziewięćdziesiątych była, jak była wojna z narkotykami i w ogóle przestępczością w Puerto Rico, jak wszędzie, czyli oznacza to dużo, dużo łamania praw człowieka, przepraszam, to nie jest John z Chicago, czasami tak mam.

Gram w tym teledysku jako bardzo młody student szkoły teatralnej. Farba to ci od chcę tu zostać. Wow! Oni potem próbowali parę razy powtórzyć sukces tej piosenki, która była dla naszego pokolenia takim głównym wolnym tańcem na dyskotekach, ale im się to chyba już nigdy nie udało. 300 złotych za to dostałem. Wtedy było dużo pieniędzy. Wtedy miałem takie 300 zł. Kupuję dom. Nie no, to też jest taka kwestia otwarta właśnie teraz. Wrócę trochę do wczorajszego wywiadu, który wyszedł. Teraz wiecie, kiedy to nagrywamy. Filipa Heisera i Bianki. I nie obejrzałem całości, obejrzałem fragmenty, ale jeden z fragmentów jest taki, że jest dyskusja, ile Bianka dostała za dzień zdjęciowy na Ukrytej Prawdzie.

No nie dociera to jeszcze dalej. Zastanawiam się, odkąd zacząć, gdzie... No bo miał potem tą płytę Un verano sin ti, I ona chyba już się stała takim większym hitem. I już wtedy zaczął pokazywać, że... Skąd się bierze jego fenomen, tak się o tym myślę. Że on, tak jak rozmawialiśmy wcześniej, niektórzy nie potrafią trochę łączyć tych różnych nurtów muzycznych. Mam wrażenie, że on potrafi. To znaczy on ma reggaeton, on ma też trochę te afrorytmy, on idzie w salsę. Potem, jak będę opowiadać o jego najnowszej płycie, to wejdę w to więcej. Ale też wchodzi w rzeczy polityczne i patriotyczne. I to nie jest tak... Oczywiście, no teraz ma dużo z tego profitów, że jest tym ambasadorem w Puerto Rico. Natomiast to nie jest tak, że to jest bardzo performatywne, że tak myślał.

No chyba, że teraz tak jest. No ale on już tak od tych, bo ja to prześledziłam, od tak 2017-18, on już śpiewał, ja jestem z fucking PR i ja stąd jestem. Ja, to jest moja dzielnica, ja tutaj mieszkam sobie tu, mamy takie ptakie i takie problemy. Uczestniczył na przykład w Puerto Rico, miało straszny huragan w 2018 roku Maria i do dzisiaj jakby sieci elektryczne jeszcze ich nie odbudowali i cały czas ten kraj cierpi, więc on na przykład po tych protestach występował na Protesty były przeciwko gubernatorowi Rosejo i on przyleciał na te protesty też i nagrał też z innymi artystami jakąś piosenkę, która dokumentuje ten protest. No i gubernator pierwszy i na razie ostatni, który ustąpił.

I była taka presja polityczna. I on dużo też dotuje szkół, jakby... I teraz mogę płynnie chyba przejść trochę do tej jego nowej płyty. Jak jest ten zespół, tak? Przede wszystkim Kibaro, czyli sylwetka portorykańskiego rolnika, czyli tego, który pracuje na plantacji trzciń cukrowej, tak? To on ma ten kapelusz słonkowy i on to wniósł na... Absolutne salony, tak? Nagle cała kultura ludzi, którzy śpiewają sobie na tych małych gitarkach quattro, co się nazywa, i zespół. To są wszystko młodzi ludzie ze szkoły muzycznej publicznej w Puerto Rico, z którą on czasem współpracuje, bo daje dotacje dla zdolnej młodzieży. A jak będzie łobuzy po hiszpańsku?

No jest takie, okej, wiem, jesteś przystojny. I to jest takie bardzo rapowe, że ja mam to, to, idą do mnie. Natomiast ta końcówka jest fajna tej piosenki, też taka nieoczywista, bo mówi, no nie mogę się zakochać, bo miałam złamane serce i bardzo bym chciał, ale nie. Więc tak wchodzi. Moja ulubiona piosenka z tej płyty są dwie. Jedna jest Ohitos Lindos, czyli Piękne Oczy i to podobno. No wiadomo, że to swoje były dziewczyny, ale tam w teledysku jest jego piesek i to jego pieska oczy o nich śpiewa, więc to jest bardzo słodkie. Ale fajna piosenka, która mnie do tego Bad Bunny'ego przyciąga, jest El Apagón, czyli to jest... Przerwa w dostawie prądu, tak można powiedzieć. No i to jest o historii właśnie po tym huraganie Maria, gdzie firma prywatna Luma przejęła praktycznie całą sieć elektryczną w Puerto Rico, no i oni nie dowożą, tak?

Rachunki są coraz wyższe, ludzie nie mają, mają przerwy w dostawach prądu. I ta cała piosenka jest o gentryfikacji, o tym, że przyjeżdżają Głównie Amerykanie wykupują sobie jakieś mieszkanie. No znamy to, tak? Mieszkania czy tam ziemie mają preferencyjne podatki, więc o gentryfikacji Puerto Rico. I ta piosenka została wydana łącznie z dwudziestoparominutowym dokumentem na YouTubie, który mega polecam. Myślę, że tam można też sobie napisy włączyć. I on jest właśnie o tym kryzysie w Puerto Rico. Więc ta cała piosenka jest takim protest songiem. I do tej współpracy zaprosił super ekstra dziennikarkę, Biankę, której nie pamiętam nazwiska. Wiedziałam, że zapomnę to nazwisko. Gomorro? Ja jestem okropna w nazwiska.

Grolo, przepraszam. Bianca Grolo. Ale jak napiszecie Bianca Porto Rico, to ją znajdziecie. I ona zrobiła, i on jej zapłacił za to, i ona zrobiła ten dokument, więc mega, mega polecam. Zresztą jak w Super Bowl'u oglądaliście, to... Oglądaliśmy. Jesteście tymi dwoma osobami, które nie oglądały. Ja oglądałem, ale ja się bardziej śmieję z imienia tej dziennikarzy. Ja obejrzałam wasze wszystkie odcinki, ale jeszcze nie mam tej reakcji automatycznej. Ja Super Bowl oglądałem i mi się podobało. I właśnie on tam, jak się wspina na te sieci energetyczne, to wtedy śpiewa. Aaa, no dobra, a na przykład jaki jest taki endgame polityczny? Bo czy to jest tak, że oni chcą zostać stanem? W sensie chcą zostać dołączeni jako stan? Czy oni chcą, tak?

No ale część pieniędzy idzie z Puerto Rico do Stanów i nie mają nic do powiedzenia w Stanach. Cały czas jest ta debata, czy niepodległość, czy nie. Natomiast problem w Puerto Rico to jest jednak korupcja i to, że ten kraj jednak jest mocno... No ma mnóstwo kłopotów, ludzie biednieją, miejsca są sprzedawane i ziemia do jakichś tam bogaczy, którzy uciekają przed podatkami właśnie dochodowymi na przykład. I z tym chyba najpierw wyspa sobie powinna poradzić i jakoś z tym natłokiem turystyki, żeby faktycznie te pieniądze szły do mieszkańców. Niż jakby iść w te takie narodowościowe zrywy, no bo jeżeli jesteś słabym państwem, to trochę nic z tego nie będzie wynikało, tak? I BAD BUNNY właśnie ma taką super piosenkę na tej nowej płycie, bo moją ulubioną i dlaczego mam obsesję, to jest ta jego płyta Debit Irar Mas Fotos, czyli powinienem robić więcej zdjęć.

I ta w ogóle ta piosenka Debity Rar Mas Fotos jest tak super, bo ludzie wrzucali Tik Toki właśnie o swoich czy nie tylko takie romantyczne, ale o swoich babciach, dziadkach, rodzicach, także właśnie o tych wspomnieniach. To jest super piosenka, ale ma taką piosenkę właśnie o O Porto Rico, o tym, do czego się odnoszę. Locke le passo a Hawaii, czyli to, co się stało na Hawajach. Że nie chcę, żeby to, co stało się na Hawajach, które, jak wiemy, są absolutnie zgentryfikowane. Ludzie, jakby rdzenni Hawajczycy tam nie mają nic do powiedzenia. Nie chcę, żeby to się stało w Porto Rico. Ostatnio oglądałem Spadkobierców właśnie i tam jest bardzo mocno poruszony ten temat właśnie. Hawajczycy kontra Amerykanie, mamy tutaj ziemię, co się z nią stanie, czy zrobimy hotele, czy zrobimy coś tam.

Może jakieś filmowe, może jakieś serialowe. Może właśnie myślę, że ten hiszpańskojęzyczny jednak byśmy jakieś może media przyjęli, bo ja nie ukrywam, że bardzo rzadko oglądam filmy czy seriale czy właśnie z Ameryki Południowej czy o Ameryce Południowej, a jak już, to z jakiegoś powodu brazylijskie. Ostatnio wspominałem o książce Artura Domosławskiego. Rewolucja nie ma końca. Świetna. Jezu, świetna. Nie ma nic o Puerto Rico. A właśnie, są jakieś polskie książki o Puerto Rico? Nie znalazłam żadnej, bo nawet sobie szukałam. Jeszcze nie znalazłam. Ale to nie znaczy, że nie ma. Ale nie widziałam nawet żadnych reportaży.