Zakrzepica i zatorowość płucna

To jest troszkę inny patomechanizm powstawania zakrzepów żylnych i tętniczych. Te żylne mają więcej w sobie elementów włóknikowych, te tętnicze są z kolei bardziej bogate w płytki, które krzepną. I o ile zakrzepy tętnicze prowadzą do chorób takich jak zawał serca, udar mózgu, Ostre niedokrwienie kończyn dolnych. I o tym pewnie dzisiaj będziemy mniej rozmawiać, bo rozumiem, że spotykamy się troszkę z okazji Dnia Zakrzepicy jeszcze. A Dzień Zakrzepicy to rocznica urodzin Rudolfa Wirchowa, czyli twórcy słynnej Triady Wirchowej. Triada Rudolfa Wilhoffa. Myślę, że to jest znakomity punkt wyjścia do dalszej części naszej rozmowy, bo systematyzuje nam ten temat i myślę, że warto wspomnieć o tej triadzie.

Triada Rudolfa Wilhoffa, Któż to był ten Rudolf Wilchow i cóż to jest ta triada? To był naukowiec, który żył w XIX wieku, zmarł właściwie na początku wieku XX. Urodził się na terenach, które obecnie są terenami Polski, na Pomorzu Zachodnim. Czuł się zresztą Słowianinem. Tak siebie określał, ale swoje całe zawodowe życie związał z medycyną niemiecką, bo takie były wtedy czasy. I Rudolf Firchow bardzo trafnie zauważył, że krew w naczyniach żylnych krzepnie, jeśli albo jest zwolniony przepływ, albo jest chora ściana tego naczynia, nie jest tak gładka jak być powinna,

Albo sam skład krwi jest zaburzony i to też promuje procesy krzepnięcia nad procesami takiego własnego rozpuszczania skrzepin. Jeśli te trzy elementy triady Wirchowa, czyli zmiana składu krwi, zmiana przepływu i zmiana struktury ściany współistnieją, wtedy oczywiście ryzyko wystąpienia zakrzepicy jest o wiele większe. Z czasów szkolnych pamiętam, że uczono mnie, nas, że krew krzepnie w zetknięciu z powietrzem, a przecież krew płynie w obiegu zamkniętym, wewnątrz organizmu. Skąd się biorą te skrzepliny? No tak, to co widzimy jak się... Na przykład skaleczymy, tak jak mówiłem, to jest ten mechanizm, o którym pan redaktor mówi. Natomiast jest również mechanizm tzw. wewnątrzpochodny aktywacji krzepnięcia, który zachodzi w naczyniach organizmu i tutaj udział powietrza wcale nie jest niezbędny do tego, żeby tworzyły się często nawet duże skrzepliny.

W których obszarach żylnych czy też tętniczych zaczynają się te problemy, o których tutaj mówimy? Jeśli chodzi o żyły, to są najczęściej żyły kończyn dolnych i sploty żylne miednicy. To też ma gdzieś swoje głębokie odzwierciedlenie w ewolucji i w tym, że człowiek spionizował się wychodząc na ląd. I akurat kończyny dolne, które są dosyć długie, te naczynia są dosyć długie. Przy pionowej pozycji człowieka odpływ krwi z nóg jest najbardziej trudny. Dodatkowo jeszcze, jeśli człowiek na przykład przebywa długo w jednej pozycji, na przykład pozycji siedzącej, co dotyczy kierowców ciężarówek albo pasażerów, którzy latają samolotami na lotach międzykontynentalnych, no to wtedy ten element, znowu wracamy do triady Virchowa, zastoju krwi w kończynach dolnych jest bardzo wyrażony.

Drugie miejsce to są sploty żylne miednicy, to jest sprawa bardziej już taka tajemnicza, bo trudniej to się bada, a to najczęściej są procesy nowotworowe, które mają miejsce w miednicy mniejszej, czyli u mężczyzn to są nowotwory pęcherza moczowego, prostaty, u kobiet to są nowotwory narządu rodnego i tutaj znowu element triady wirchowa, czyli zmiana składu krwi, która jest spowodowana chorobą nowotworową. Jeśli chodzi o kończyny górne, tutaj zakrzepy Zatorowość płucna i zatorowość płucna.

Tętnice kończyn dolnych, czyli odpowiednio udar, zawał, niedokrwienie kończyn dolnych to są te kliniczne manifestacje zakrzepów tętniczych. I jeszcze takim bardzo może ważnym miejscem, gdzie mogą tworzyć się skrzepliny jest uszko lewego przedsionka, czyli część serca, która w przypadku arytmii takiej jak migotanie przedsionków przestaje się w sposób synchroniczny kurczyć. I z tej kieszonki, którą jest właśnie uszko lewego przedsionka, krew nie jest wypompowywana w sposób sprawny i zalega tam, mając tendencję do tworzenia się skrzepu. No i znowu okazuje się, że Wirchow miał rację. Tak. Czy to, o czym Pan przed sekundą powiedział, może prowadzić do tak zwanego zawału?

I w stanie zdrowia te dwa układy funkcjonują w takiej dobrej równowadze. Natomiast choroby zapalne przesuwają tę równowagę na korzyść czynników prozakrzepowych. I ostatnio jak była pandemia COVID to boleśnie doświadczaliśmy tego, że wielu pacjentów, zwłaszcza tych, którzy ciężej przechodzili infekcję SARS-CoV-2 miało problemy zakrzepowo-zatorowe. Choroby zapalne reumatyczne, choroby nowotworowe, urazy, bo to jest z kolei ten element triady wirchowa, że uszkodzone są na przykład żyły w nogach po urazie kończyny dolnej, ale też jest potem element unieruchomienia. To wszystko może przyczyniać się do tego, że powstają zakrzepy w nogach i jak popłyną z prądem krwi do płuc, wtedy powodują zator płucny.

No znowu się odwołam do Rudolfa Wirhoffa i do jego triady. Tak jak mówiliśmy, jednym z elementów tej triady są zmiany w składzie krwi, czyli aktywacja układu krzepnięcia. I nowotwór jest bardzo silnym aktywatorem układu krzepnięcia sam z siebie. Jeszcze silniejsza jest ta aktywacja wtedy, kiedy poddaje się chorobę nowotworową leczeniu za pomocą chemioterapii. Podobnie silna aktywacja jest wtedy, kiedy się pacjenta onkologicznego poddaje zabiegowi operacyjnemu. Tu jeszcze do tego dochodzi często element uszkodzenia ściany naczynia. Pacjenci onkologiczni często są pacjentami o ograniczonej mobilności, więc kolejny element triady Wirchowa, czyli zastój krwi. I tak jak z tymi kierowcami ciężarówek i pilotami.