Raport o stanie świata - 9 sierpnia 2025

Przy mikrofonie Dariusz Rosiak. Dzień dobry Państwu. Zapraszam na raport o stanie świata. Prezydent Trump zarządził wprowadzenie 50% ceł na towary z Indii. Premier Indii grozi, że będzie dalej kupował rosyjską broń i surowce, zwłaszcza ropę. Dlaczego stosunki między Waszyngtonem a New Delhi są tak napięte zaledwie kilka miesięcy po tym, jak Donald Trump przyjmował Modi'ego z honorami w Białym Domu? Na jakie ustępstwa może pójść indyjski premier? Gdzie przebiega ich granica? I co na to wszystko lokalni rywale Indii, Pakistan i Chiny? Trump zarządza również 50% cła na towary z Brazylii, mimo że Stany Zjednoczone notują nadwyżkę w handlu z tym krajem. Chodzi jednak nie o handel, ale o proces z udziałem byłego prezydenta Jaira Bolsonaro, który może do końca życia wylądować w więzieniu za próbę zamachu stanu.

Niecałe pół roku po tym, jak premier Indii Narendra Modi został przyjęty z honorami w Waszyngtonie przez nowego prezydenta Donalda Trumpa, a obaj przywódcy zapowiadali podwojenie handlu między obu krajami, stosunki między Indiami a Stanami Zjednoczonymi znalazły się w stanie krytycznym. W środę Donald Trump podpisał dekret podwyższający cła na produkty z Indii do 50%. Te taryfy mają obowiązywać od 27 sierpnia, więc jest jeszcze chwila na negocjacje, ale napięcie między obu krajami jest bardzo wysokie. Trump mówi, że podwyższa cła na indyjskie towary, ponieważ Indie kupują ropę z Rosji, która nie chce zakończyć wojny z Ukrainą. Czy to wiarygodne usprawiedliwienie? Indie zapowiadają, że będą bronić interesów narodowych, Trump chce dostępu do kluczowego rynku produktów rolnych, a poza tym uderza w czułe, symboliczne miejsce dla Indii, zwłaszcza w kwestie Kaszmiru i stosunków z Pakistanem.

Jak doszło do tak szybkiego pogorszenia stosunków Indii i Stanów Zjednoczonych? Czy to taktyka dyplomatyczno-biznesowa Donalda Trumpa, czy wyraz dłuższej strategii Amerykanów? Porozmawiam o tym z dr Aleksandrą Jaskulską z Uniwersytetu Warszawskiego. Witam panią, dzień dobry. Dzień dobry, witam serdecznie. Może zamiast pytać o intencje obu przywódców, porozmawiajmy o tym, o czym chyba możemy więcej wiedzieć i łatwiej to stwierdzić. Mianowicie o tym, czego chce Trump od Narendry Modiego. Jak pani uważa? Tak, myślę, że to dobrze tak postawić pytanie, bo intencja, prawda, trudno dyskutować, myślę, że szczególnie prezydenta Trumpa, ale odpowiadając na Pana pytanie, czego chce prezydent Trump od Narendra Modi'ego?

o tym, by wcielić się w rolę pośrednika, dystrybuować te rosyjskie produkty, a z drugiej strony ma pretensje do Modiego o to, że kupuje ropę od Rosji. Tutaj jest poważny rozdźwięk. Czy my rzeczywiście powinniśmy traktować poważnie to, co mówi Donald Trump, kiedy właśnie sugeruje, że te cła zostają podwyższone do 50%, dlatego, że Modi kupuje ropę od Rosjan? Tak, to jest bardzo dobra uwaga, że jest bardzo duży rozdźwięk pomiędzy tym, co deklaruje prezydent Trump z jednej strony, a z drugiej strony czego oczekuje. Indusi też to bardzo widzą i właśnie tak możemy to usłyszeć w indyjskich mediach, od indyjskich polityków, że to jest niesprawiedliwe, co robi prezydent Trump wobec Stanów Zjednoczonych.

Także powiedziałabym, że kwestia Ukrainy to jest taka kropelka w morzu tego wszystkiego, co się dzieje, a Indusów, mówiąc szczerze, doprowadza to, ja myślę, że do złości, czy nawet można by powiedzieć do szału. Pani doktor, dwie rzeczy wyjaśnijmy. Pierwsza to jest to, że towarzyszy nam w rozmowie pani córeczka czy synek? Syn, syn. To jest mój syn Karol, tak. Syn, w takim razie. I miejmy nadzieję, że będzie towarzyszył w dalszym ciągu po cichu. Aczkolwiek co jakiś czas się będzie włączał i wtedy słuchacze będą go słyszeli. To jest pierwsza rzecz. Druga rzecz. Za chwilę porozmawiamy o tych relacjach zewnętrznych, natomiast ja bym jeszcze chciał skupić się na tym... co dzieje się na linii Trump-Modi, bo wspomniała Pani o kilku rzeczach.

Sprawy rolnicze, produkcji rolniczej to jest jedna rzecz. Ja rozumiem, że tutaj Modi po prostu to jest czerwona linia. On nie może tego przekroczyć, ponieważ połowa ludności Indii zależy od rolnictwa i jeżeli on by wpuścił produkty amerykańskie na ten rynek, to miałby rewolucję u siebie. Ja absolutnie się zgadzam. Myślę, że jest sporo kwestii, które mogą podlegać dyskusji tutaj, jeżeli chodzi o cła, bądź inne kwestie w relacjach amerykańsko-indyjskich, ale rolnictwo, kwestie agralne, powiedziałabym, nie do ruszenia. Tak się zgadzam, to prawie 60% Indusów utrzymuje się z rolnictwa, także premier Modi strzeliłby sobie... samobója takiego politycznego, tak, wyborczego. Pamiętajmy, że Indie są federacją.

W tym roku również odbędą się kolejne wybory do Stanów. Dla partii, która rządzi na szczeblu centralnym, czyli partia premiera Modiego Baharatia Dzanata Partii, kluczowe jest oczywiście nie tylko wygranie na szczeblu centralnym, ale także na szczeblach stanowych, czyli te wybory, o których mówię. Jeżeli by BJP straciło poparcie to wówczas traci większość w Izbie Wyższej Indyjskiego Parlamentu. BJP, czyli partia modiego. Tak jest, dokładnie. Indyjska Partia Ludowa, Baharat Yadza na tę partię. Jeżeli BJP przegrałoby wybory stanowe w określonej liczbie stanów, to wtedy mogłoby stracić większość... w wyższej izbie parlamentu, Radzi Sape, na szczeblu centralnym.

Także to tylko nie kwestie pieniędzy, że ten rynek byłby stratny oczywiście, ale także takie kwestie właśnie kulturowo-religijne. A proszę powiedzieć, w jakich dziedzinach Indie są realnie uzależnione od Stanów Zjednoczonych? To jest bardzo dobre pytanie, bo jeżeli chodzi o na przykład wymianę handlową, to ona wynosi za zeszły rok tam około 240 miliardów dolarów. Co ciekawe, Indie mają nadwyżkę, około 40 miliardów dolarów w handlu ze Stanami Zjednoczonymi. Co one głównie eksportują? Mamy tekstylia, biżuterię, ale także istotny bardzo produkt to są leki. Pamiętajmy, że Indie to apteka świata, tak jak mówił o niej premier Modi, szczególnie w czasach pandemii COVID.

Indie tutaj przodują na świecie w produkcji loków generycznych, czyli właśnie te generyki one do Stanów sprzedają. Aczkolwiek tutaj ta współpraca gospodarcza w mojej opinii nie jest tak bardzo kluczowa, jeżeli chodzi o handel dobrami. Tutaj dla Stanów Zjednoczonych Indie przez pewien moment pojawiły się jako to miejsce do bezpośrednich inwestycji zagranicznych. I w tym faktycznie w zakresie bardzo premier Modi chciałby bliżej współpracować. Można by tu przywołać flagowy program Narendra Modiego i jego partii BJP Make in India, który właśnie polega na tym, aby otwierać wybrane sektory gospodarki indyjskiej na inwestycje zagraniczne oraz dzielenie się know-how.

Ma tam pojawić się do końca tego roku. I też, co bardzo ciekawe, nie jest to jedyny zwrot, jeżeli chodzi o spotkania bilateralne. Ogłoszono także, że premier Modi wybiera się do Chin. Dlaczego to takie niebywałe? Gdyż ostatni raz w ogóle w Chinach był w roku 2018, ale od momentu tego bardzo poważnego kryzysu na granicy chińsko-indyjskiej w roku 2020 relacje chińsko-indyjskie polityczne były bardzo skomplikowane. Także tutaj to, co ogłosił prezydent Trump, te cła 50%, naciski na Indie, tego nie możecie, tego nie możecie, o a NATO może wam pozwolimy, spowodowały bardzo szybkie reakcje Nowego Delhi.

I chodzi tu konkretnie oczywiście o kwestię Kaszmiru. Stąd też właśnie takie deklaracje prezydenta Trumpa są bardzo nie na rękę Indiom. A szczególnie ze względu na to, że Indusi przez takie ostatnie powiedzmy 10-15 lat, to oni chcą się kreować na to państwo, które może wspomóc w negocjacjach, które mogą rozwiązać konflikty międzynarodowe. Patrz, Rosja. Ukraina. Przecież premier Modi wybrał się do Moskwy, a potem przez Polskę, który oczywiście zatrzymał się przez chwilę, do Kijowa. Także to Indie mają być tym, które rozwiązują problemy, a nie Ameryka czy inny istotny gracz na arenie międzynarodowej ma im w tym pomagać.

Oczywiście, że tak. I to, że te słowa mają odwiązywać od 27 sierpnia jest jasnym sygnałem, że dany został czas do negocjacji. Z tym, że nawet jeżeli, znaczy nawet, podejrzewam, że będzie porozumienie wynegocjowane, no zapewne nie takie, jak widziałby to prezydent Trump, to jednak ten głęboki niesmak, bym powiedziała, w relacjach indyjsko-amerykańskich pozostanie. To, co już się wydarzyło, czyli jeszcze raz podkreślę, ta wizyta w Moskwie tego doradcy ze spraw bezpieczeństwa, to, że premier Modi uda się na spotkanie szanghajskiej organizacji współpracy do Chin, które rozpocznie się 31 sierpnia, już pokazują, że Indie bardzo szybko zadziałały.

I w Indiach wśród osób, które podejmują decyzje związane z polityką zagraniczną, dalej dominują osoby, które nie ufają Stanom Zjednoczonym I teraz to dla nich młyn na wodę. Oni od zawsze podkreślali, Rosja to jedyny partner Indii, który nigdy nie zawiódł i któremu można ufać. Przecież właśnie tak się nie stało, patrząc ich z perspektywy. I z pewnością Narendra Modi nie przestanie kupować ropy od Rosji. Och nie, absolutnie, absolutnie. Na pewno Indie szukają innych źródeł, bo oni też wiedzą, że tania ropa może się skończyć niedługo, tak? Także to nie jest tak, że Indie, znaczy Narendra Modi i inni członkowie rządu siedzą i mówią, o, ale jest super, już zawsze będzie tak dobrze, także to tak nie jest, tak?

wywołują dużo emocji w Indiach. Jakby nasi słuchacze otworzyli media indyjskie, dużo z nich jest anglojęzyczne, India Today, Hindustan Times, The Economic Times, to tam właśnie królują takie nagłówki. Nie możemy się poddać, nie poddajmy się presji. I co ciekawe, rząd Narendra Modi'ego bardzo mocno wspierany jest przez opozycję. A to jest duże osiągnięcie, żeby opozycja mocno wspierała rząd premiera Modi'ego, bo podział pomiędzy opozycją a rządem BJP jest gigantyczny. W ogóle indyjskie społeczeństwo jest bardzo podzielone, jeżeli chodzi o politykę. Także ja sobie tak myślałam wczoraj, jak po raz kolejny czytałam o tym, że Pakistan nominuje prezydenta Trumpa do pokojowej nagrody Nobla, no to przyznam, że może za pewne rzeczy, owszem nie za to, co oni by chcieli, ale za zbliżenie chińsko-indyjskie, czy za zjednoczenie sceny politycznej Indii, gdzieś tu można by się dopatrywać właśnie wpływu prezydenta Trumpa i tego, co on czyni w ostatnich dniach.

Że u nas nie Polska, mąż od żony ważniejszy. Albo, że u Niemca nóżki cieniutkie, dusza króciutka. Toż to prawie jak u Mickiewicza. Istny Niemiec, sztuczka kusa. O kimś, kto łatwo się na wszystko zgadza, Palestyńczycy z Izraela mówią, że jest tani jak Egipcjanin, a Żydzi w tym kraju spartoloną pracę uznają za arabską robotę. Arabowie, szukając wzorów zalec z dala od Bliskiego Wschodu, powiadają – punktualny jak Niemiec. Bo przecież w przysłowiach trafiają się i przykłady pozytywne, a nawet spajające dwie nacje. Jak fraza, którą rozumiemy bez pomocy tłumacza, lędziel modior kitio barat. Tylko czy ona wciąż jest prawdziwa?