Raport na dziś - 22 kwietnia 2026

Przy mikrofonie Dariusz Rosiak. Dzień dobry Państwu. Zapraszam na Raport na dziś. Koalicja o nazwie Postępowa Bułgaria wygrała wybory parlamentarne w Bułgarii, zdobywając samodzielną większość. To jest pierwszy taki przypadek w tym kraju w XXI wieku. Od 2021 roku odbyło się w Bułgarii 8 wyborów, po których wyłaniały się niestabilne rządy. Lider Postępowej Bułgarii, były prezydent Rumen Radew, zapowiada stworzenie Bułgarii nowoczesnej, demokratycznej i europejskiej. Ale mówi też o pragmatycznych stosunkach z Rosją, co wywołuje niepokoje w Brukseli i w Kijowie. Radew prowadził kampanię pod hasłem walki z, jak to nazwał, oligarchiczną piramidą reprezentowaną przez byłego premiera Bojko Borisowa.

I lidera partii DPS Nowy Początek, Delana Peewskiego, uznawanego zresztą za szarą eminencję bułgarskiej polityki. Czy nowy prezydent zdoła rozbić mafijne układy, które łączyły świat przestępców z politykami? Jak zasadne są obawy co do zmiany polityki Bułgarii wobec wojny w Ukrainie pod rządami Radewa? O tym w raporcie na dziś 22 kwietnia 2026 roku. Raport na dziś to środowy odcinek Raportu o stanie świata, serii podcastów o świecie i ludziach dostępnej do słuchania za darmo dla wszystkich zainteresowanych. Wszystkie nasze programy i inne przedsięwzięcia finansowane są z dobrowolnych wpłat słuchaczy, za które z serca Państwu dziękuję. Nie bez powodu mówię dziś o innych przedsięwzięciach.

Witam cię, dzień dobry. Dzień dobry, dziękuję bardzo za to zaproszenie. Zdecydowane zwycięstwo Postępowej Bułgarii. Te wyniki sondażowe nawet nie doceniały tej przewagi Radewa. Z czego wziął się ten sukces? Faktycznie jest to sytuacja taka niespodziewana, bo Postępowa Bułgaria będzie miała samodzielną większość w parlamencie. Ostatni raz taka sytuacja bodaj w 1997 roku miała miejsce w Bułgarii, gdy do polityki wszedł W zasadzie prawowity następca, można powiedzieć, tronu bułgarskiego. I to wynika oczywiście z szeregu przyczyn i będziemy pewnie cały program o tym mówić, ale w dużej mierze wynika to z faktu ogromnego zmęczenia tym stanem politycznej niepewności.

Ja bym powiedział, że takiego stanem rozkładu życia politycznego, który trwał od 2021 roku. Tak jak powiedziałeś, to już było osiem kolejnych wyborów parlamentarnych. Chaos, niestabilność, przez to wkładający się marazm w życie gospodarcze. No i Radew i jego ugrupowanie dla wielu Bułgarów stali się taką szansą na stabilność i dla wielu również szansą na rozprawienie się, jak wspomniałeś we wstępie, z systemem oligarchicznym rządzącym tym krajem. No to może rzeczywiście opowiedzmy o tym, z jaką Bułgarią w tej chwili mamy do czynienia, bo my wielokrotnie między innymi pod koniec ubiegłego roku mówiliśmy o protestach przeciwko właśnie oligarchizacji życia, przeciwko rządom, które przez wielu Bułgarów uznawane były za rządy oligarchiczne, rządy niemalże mafijne.

Wyrazicielami głównymi tej woli społecznej były takie dwie partie polityczne Kontynuujemy Zmiany właśnie i Demokratyczna Bułgaria. One przez chwilę miały możliwość rządzenia, ale szybko zostały odsunięte od władzy. I można powiedzieć, że I trochę w poprzek tych podziałów między stałą elitą a nową elitą wszedł Rumen Radew ze swoją nowo stworzoną partią polityczną, który kilka tygodni temu ustąpił z fotelu prezydenta. Został mu niecały rok, żeby skończyć drugą kadencję. Stworzył nową formację polityczną. No i właśnie kilka rzeczy obiecał, posługując się dosyć takimi luźnymi sloganami, ale myślę, że przede wszystkim dużo ludzi, jak już powiedziałem, uwierzyło w to, że on jako ten silny człowiek będzie w stanie walczyć z elitą oligarchiczną.

Zatrzymajmy się troszkę przy postaci Radewa. On, jak rozumiem, ustawił się w roli takiego samozwańczego savona roli bułgarskiej polityki. On ma na to papiery? Gdzie on był przez te lata, kiedy oligarchowie rozkradali kraj? Trzeba powiedzieć, że pewne papiery na to ma. To znaczy, on został prezydentem w 2016 roku. Z poparciem partii socjalistycznej, czyli tej postkomunistycznej partii bułgarskiej, która teraz nie weszła do parlamentu po raz pierwszy i to być może jest jej koniec. On nie był jej członkiem, tylko jej kandydatem. Ta partia go popierała. Wcześniej on był wojskowym, wysokim oficerem lotnictwa. Służył również w misjach natowskich, dosyć wysoko też był w dowództwie NATO, więc tutaj miał taką przeszłość, można powiedzieć, chlubną dla niego.

No i on właśnie z takiej pozycji człowieka spoza układu politycznego, państwowca, byłego wojskowego, z pagonami, wszedł wtedy w kampanię wyborczą, został prezydentem. No i trzeba przyznać, że on przez cały czas konsekwentnie krytykował GERB, Czyli tą partię rządzącą. Krytykował Bojko-Borisowa. Jednocześnie... Prezentując dosyć podobny styl polityki jak Borisow i osobowościowy styl, czyli opierający się mocno na takim maczystowskim podejściu w ogóle do polityki. To jest największe pytanie. Na ile Radew jest człowiekiem, który faktycznie chce walczyć z tym układem, a na ile kimś, kto chce po prostu zająć centralne miejsce w tym układzie.

Chce walczyć powiedzmy z Borisowem, Doganem i Pejewskim i zająć ich miejsce. A jak byś określił program partii Radewa? Bo ja, szczerze mówiąc, przygotowując się do wywiadu i szukając tych określeń, odnajdywałem różne i bardzo sprzeczne. Niekiedy traktuje się ją jako partię konserwatywną, jako partię populistyczną, innym razem jako partię socjalistyczną. No, narzuca się to skojarzenie, że jest to partia i narodowa i socjalistyczna w jednym. Czy to jest dobry kierunek myślenia? Ciężko tu mówić tak naprawdę o programie. Funkcjonowanie tego ugrupowania to jest bardzo krótki czas i raczej tu możemy mówić o sloganach rzucanych przez Radewa i jego współpracownikach niż o programie.

Bułgaria też ma system taki, że tam jest wiceprezydent, więc tutaj wiceprezydentka objęła funkcję głowy państwa, nie ma jakby kryzysu instytucjonalnego. Wydaje się, że w pewnym stopniu skala tego zwycięstwa może być zaskoczeniem również dla samego Radewa i tego jego ugrupowania. Oni raczej spodziewali się, że tutaj będą musieli zawierać koalicję. No i teraz zależnie od tego, z kim by tę koalicję musieli zawrzeć, to tak by pewnie wyglądała ich polityka. Teraz mogą rządzić samodzielnie, ale kluczowe dla stanu państwa i tak naprawdę kluczowym sprawdzianem dla ich polityki Będzie to, w jaki sposób zmierzą się z wyzwaniem, którym jest wyznaczenie Prokuratora Generalnego Wyższej Rady Sądownictwa, przepraszam, to się troszeczkę inaczej nazywa, ale chodzi o ten organ, który wyznacza sędziów i w ogóle z reformą wymiaru sprawiedliwości, a być może także również z reformą konstytucyjną.

Pojawiają się od razu, niemalże jeszcze przed wyborami się pojawiały głosy, że oto odchodzi Orban i w jego miejsce wchodzi Radew jako... Główny taki rozbijaka tej liberalnej, proukraińskiej wizji europejskiej na tych właśnie dwóch płaszczyznach. Z jednej strony sprzeciw wobec liberalnej polityki czy liberalnych aspektów funkcjonowania Unii Europejskiej, a z drugiej jasnej wizji pomocy dla Ukrainy. Na ile te głosy są uzasadnione? One nie są specjalnie uzasadnione, dlatego że Radew nie będzie drugim Orbanem. Z kilku przyczyn. Po pierwsze, nie będzie miał takiej pozycji międzynarodowej, jaką miał Orban. Radew dopiero zaczyna swoje rządy.

Pod tym względem jest więcej znaków zapytania niż jasności. My musimy pamiętać, że Orban z 2024 roku to nie był ten sam Orban, który w 2010 roku. Zarówno jeśli chodzi o jego politykę względem Rosji i Unii Europejskiej, jak i jeśli chodzi o relacje międzynarodowe. Gdy do głosu w Europie Zachodniej na Zawodzie doszła ta powiedzmy populistyczna prawica, to Orban w tym gronie był już przedstawiany jako taki mędrzec tego obozu politycznego i tę pozycję sobie przez lata po prostu wypracowywał. Radew teraz tej pozycji nie ma i trudno powiedzieć czy ją sobie zaskarbi. Druga kwestia jest taka, że Radew ma faktycznie teraz duże szanse na zakończenie tego chaosu politycznego w Bułgarii.

Niemniej bardzo ważne rzeczy się wydarzyły w międzyczasie. To znaczy... Ta ekipa, która doszła do władzy w Bułgarii w 2009 roku, czyli partia Bojko-Borisowa, ona właśnie na tej fali... Radew, Piotr, Piotr, Piotr. W oczach Bułgarów też zbudowało taką wizję, że Zachód nie jest o wiele lepszy od Rosji, skoro daje parasol ochrony nad tymi, którzy rozkładają nasz kraj.

Czyli opowieść o tym, że świat rządzony jest przez hegemona tutaj w USA, który poprzez swoje marionetki, to są państwa Europy Zachodniej, rozbijają po prostu Europę i korzenie europejskiej cywilizacji. Przez to Europa upada. A w tym czasie Rosja wstaje z kolan, tak? Czyli przeciwstawienie zgniłego Zachodu takiej zdrowej, konserwatywnej Rosji. I tutaj od razu, Piotrze, pytanie. Ja rozumiem, że Radew nie wpisuje się, do końca przynajmniej, w tego typu narracje, tak? W tego typu interpretacje. Właśnie, moim zdaniem on się wpisuje. Tylko, że on już jest późniejszym tego dzieckiem, bo w tym momencie te hasła zaserwowane przez Rosję i naprawdę przez określone medialne instytucje puszczone na bułgarski rynek zostały podjęte przez określoną liczbę lokalnych...

Polityków, lokalnych agentów politycznych, tych, którzy mieli w tym swoje interesy również oligarchów. I oni zaczęli nimi żonglować, potęgując ich rozgłos, dlatego że dla nich największym zagrożeniem było to rodzące się wtedy społeczeństwo, autentyczne społeczeństwo obywatelskie, a nie takie sterowane przez oligarchów. I to był 2013 rok. Od tego czasu minęło 13 lat, które w dużej mierze były okresem... Kompromitowania idei europejskiej, idei liberalnej demokracji przez lokalne elity polityczne. To wywołało okres kilkuletniego chaosu i zamętu i można powiedzieć, że Radew ze swoim przekazem politycznym wchodzi już, tak jak powiedziałem, jako takie późniejsze dziecko tego wszystkiego, sprytnie żonglujące...