Zapomniana Wanda Telakowska - Nieregularnik literacki - 15.02.2026 r.

Ogromnie ważna postać w jej życiu. PPS-owiec, równościowiec, socjalista. Stąd może ten wątek społecznikowski. Tak, bez wątpienia. Dokładnie tak. Ja myślę, że ojciec bardzo ją silnie ukształtował. Ten ojciec umiera i ona nie wyszła za mąż. Ona ma trzydzieści, zaraz policzymy, w trzydziestym siódmym minus pięć, ma trzydzieści dwa lata, tak? No to jak, powiem bardzo tak nie dzisiejszym językiem, jak na dzisiejsze, jak na ówczesne standardy. Była starą panną. Po prostu była, niech to pan powie, tak. Była starą panną, po prostu to już trzydzieści dwa lata, to już nie jest taki wiek do żeniaczki. I ona wiedziała, że prawdopodobnie nie uda się jej wyjść za mąż, czyli jakby ustabilizować się materialnie, no bo wtedy przed wojną tak było, no kobieta wychodziła za mąż i po prostu mąż ją utrzymywał, więc jakby ten model się nie udał.

Te dziewczynki Iwaszkiewicza go bardzo lubią. Żona Iwaszkiewicza też Telakowską lubi. W ogóle wszyscy Telakowską lubią, bo Telakowskiej nie dało się nie lubić. Ona była po prostu... Fantastyczna była, miała kolosalne poczucie humoru, miała ogromny wdzięk towarzyski, umiejętność opowiadania anegdot, umiejętność rozśmieszania towarzystwa. Była po prostu wymarzoną osobą w towarzystwie i rzeczywiście wszyscy ją lubili, więc I Waszkiewicz też jakby czerpał z tej przyjemności przebywania z nią. No, miała też oryginalne poglądy na sztukę, prawda? Miała już wtedy te pomysły takie demokratyzacyjne, jeśli chodzi o wartości estetyczne, prawda? To piękno na co dzień dla wszystkich, to ono się nie urodziło jej po wojnie. Ona już przed wojną miała takie pomysły, co pan słusznie wiąże z tym PPS-owskim ojcem, to znaczy właśnie z tym takim równościowym, demokratyzującym profilem politycznym ojca.

Natomiast powstanie wygląda w ten sposób, że ona się orientuje, zresztą wszyscy warszawiacy wtedy się orientowali, że sprawa wisi na włosku, że coś się szykuje. Ona się z tej swojej pracowni 1 sierpnia zbiera, pakuje najważniejsze rzeczy i jedzie tramwajem na Żoliborz do matki, gdzie na Kozitulskiego jest dom, który właśnie ten ojciec tuż przed śmiercią, ten PPS-owski ojciec tuż przed śmiercią dla żony i dwóch córek kupił, żeby trochę ten dom je utrzymał, prawda? Mama Wandy i siostra nie pracowały wtedy, więc ten dom był potrzebny. One w części tego domu na Kozie Turskiego mieszkały, a część wynajmowały. Więc ona jedzie do tego domu, jedzie do tej matki. I już się orientuje, że to powstanie rzeczywiście wybucha, bo widzi po prostu powstańców rozbrojających niemieckiego żołnierza.

Na to jednak chciej mieć wzgląd, że za ścianą jedzie chląd. P.S. Byłaby to rzecz niemała uwieść w slipie kardynała. W pociągu Warszawa-Paryż pisał Leon Kruczkowski. No rzeczywiście wierszyk śmiały. Ja to zinterpretowałam nie tylko jako taki żarcik ad hoc, to znaczy żarcik komentujący sytuację, która zaszła, ale też troszeczkę coś takiego Że ci polscy intelektualiści, którzy jednak postanowili się dogadać z władzą ludową, mieli taki absmak. Oni jednak wiedzieli co robią, wiedzieli, że to jest władza niesuwerenna na pewno, że tutaj za tym stoi Rosja Radziecka, że manifest PKWN to jednak powstał w Moskwie, prawda?

Tak, ale ja myślę, że nie przypadkowo. Ja myślę, że ona zapolowała na niego, dlatego że jej takim sposobem dotarcia do ważnych osób, decydentów, Aszyr był wiceministrem przemysłu i to było dla niej bardzo ważne, bo ona była w Ministerstwie Kultury i jak wiadomo zawsze we wszystkich rządach Ministerstwo Kultury nie ma najwięcej pieniędzy. I zawsze tam, że na tę kulturę to dają tam co swego, ochłapy. A ona po prostu potrzebowała porządnej kasy. I poza tym ona cały czas mówiła bardzo ważną rzecz. Piękno jest wartością gospodarczą. Ona po prostu parła do przemysłu, bo ona wiedziała, że chce robić wzory na taśmę przemysłową. Więc dla niej kultura to był po prostu pas startowy. Ona chciała być przy przemyśle.