Trzy plus sto jeden: Urodziny Herberta — Cała naprzód 29.10.2025 r.

Ale wtedy studiowało się w taki sposób, że się studiowało bardzo szeroko. Herbert chodził na lekcje rysunku na Akademię Sztuk Pięknych, a na Uniwersytet Jagielloński uczęszczał na filozofię. U kogo? No proszę państwa, wtedy najwybitniejszym filozofem polskim był Roman Ingarden. uczeń Husserla. To proszę Państwa, bardzo przepraszam, ale to jest naprawdę, to nie był profesor. Najwyższa pułka, tak się mówi teraz. To była absolutnie światowa czołówka ówczesnej filozofii. Człowiek, który notabene studiował oczywiście jeszcze przed odzyskaniem niepodległości.

między innymi oczywiście na uczelniach niemieckich, pochodził z Galicji, więc znajomość języka niemieckiego była perfekcjonistyczna, prawda? Był w związku z tym też kolegą przyjacielem wielu wybitnych ówczesnych filozofów, o, chociażby Heideggera, z którym razem Simon Weil i innych, prawda? To był ktoś, kto był jednym z najważniejszych fenomenologów XX wieku. I teraz, tak na marginesie, proszę państwa, tutaj taka drobna dygresja osobista. Otóż wszyscy mówili o Elzenbergu, nikt nie mówił o Romanie Ingardenie.

Ja zwróciłem uwagę na to, że zwłaszcza w pierwszych dwóch tomikach wierszy jest mnóstwo fenomenologicznych pojęć i sposobów myślenia. Bardzo mnie to zastanowiło, dlaczego ja na to zwróciłem uwagę. Dlatego, że byłem także studentem filozofii Józefa Tischnera. Ksiądz Tischner był uczniem Ingardena, w związku z czym, powiedzmy sobie szczerze, dla mnie to było dosyć oczywiste, że w tych wierszach jest fenomenologia, dlatego, że jakby byłem spadkobiercą tej tradycji, dlatego to zauważyłem. Ale nie miałem na to, że się tak wyrażę, innych dowodów poza dowodami...

A elektorowicz patrzy na mnie zdumiony, że ja zadaję takie pytanie. Jak to? Przecież chodziliśmy na wykłady Ingardena. Chodziliśmy na wykłady Ingardena, bo cały Kraków wtedy, studencki Kraków cały, chodził na wykłady Ingardena w 45 i 46 roku. No, tylko trzeba było dużo wcześniej przyjść, żeby mieć miejsce siedzące. Takie to były czasy. I proszę państwa, to jest tak, że w różnych wierszach Herberta, na przykład jest taki wczesny wiersz Dotyk, to są ewidentnie spożytkowane myśli ingardynowskie. Ja pytałem wtedy...

Aha, dlaczego ja miałem jeszcze z tym problem? No bo czytam, czytam i wszystko wygląda na to, że Herbert ma solidne podstawy fenomenologiczne. Ale wiem, że wiersze powstały przed 1956 rokiem, a główne dzieło Romana Ingardena, Spór o istnienie świata, w języku polskim ukazał się dopiero po 1956 roku. I to z tych wykładów. Więc to było z tych wykładów. Ja pytam elektorowicza, ale panie Leszku, no ale co tam Ingarden mówił? No wie pan, no tamtał mówił takie rzeczy, które potem były w tej książce, wie pan, taka była książka Spóroistnienie świata.

No, trzeba powiedzieć, że Spóroistnienie świata powstał w języku niemieckim, oryginalnie i został dopiero przetłumaczony przez zresztą uczniów Ingardena. Więc na tym rzecz polegała. I proszę państwa, to są pierwociny, to jest pewna podstawa, na której Herbert zbudował swoją wiedzę filozoficzną, pewną metodę myślenia. Sam też kiedyś powiedział, że filozofia dała mu to, co mogła mu dać najważniejszego, to znaczy stawianie pytań pierwszych, pytań podstawowych, pytań zasadniczych. I jak popatrzymy na całą twórczość Herberta, to właśnie ona polega na tym, jej wielkość między innymi polega na tym, że stawia zasadnicze kwestie.