Mentionsy Mentionsy
Radio MORS
Radio MORS

Radio MORS - Reportaż w Radiu MORS - 19 stycznia 2025

03.02.2025 ·13 min 44 s · 11 rozdziałów

Reportaż w Radiu MORS

0:00 · Wprowadzenie do reportażu 1

Reportaż w Radiu MORS. Odwiedziłyśmy Filharmonię Warmińsko-Mazurską w Olsztynie w listopadzie 2024 roku. Udałyśmy się tam nie mając konkretnego nastawienia, szukając ciekawych historii. Budynek był bardzo nowoczesny, zrobił na nas ogromne wrażenie. Wydawało nam się jakbyśmy weszły do innego świata. Było zadziwiająco cicho jak na Filharmonię, jak na miejsce, które powinno powalać dźwiękiem. Czekając na dyrektora postanowiłyśmy zwiedzić budynek na własną rękę. Było tak podejrzanie cicho, że czułyśmy się nieproszone. Próbowałyśmy wejść gdziekolwiek, ale wszystkie drzwi były zamknięte.

0:12 · Historia filharmonii i jej budowy 1

Wprowadził nas do gabinetu i opowiedział o powstaniu Filharmonii. To, co mnie fascynuje w historii filharmonii, to przede wszystkim myślenie ludzi w 1946 roku, którzy tu przyjechali do Olsztyna, który świeżo powrócił do Polski po wielu, no właściwie stuleciach nie bycia w Polsce i to, że w zrujnowanym Olsztynie ludzie myśleli o tym, żeby tworzyć np. szkołę muzyczną czy filharmonię. To świadczy o tym, że w myśleniu tych ludzi wychowanych przed wojną było przekonanie głębokie, że kultura jest ludziom potrzebna. Nie tylko ciepło, chleb i woda i dostęp do podstawowych takich zaspokajających potrzeby życiowych dóbr, ale także muzyka czy sztuka. W 1946 roku przyjechał tutaj człowiek, grupa ludzi, którzy zaczęli tworzyć zręby przyszłej filharmonii, przyszłej szkoły muzycznej.

3:09 · Opinię mieszkańców Olsztyna na temat filharmonii 3

W 1998 roku zacząłem pracę jako pierwszy trębacz tutaj w Filharmonii, jeszcze będąc na piątym roku studiów. Tu się urodził już wtedy mój pierwszy syn, później drugi. Moja żona też jest muzykiem, pianistką. Znaczną częścią mojego doświadczenia zawodowego jest praca z dziećmi, z młodzieżą. To zawsze było mi bliskie. W 2010 roku najpierw zostałem, powiedzmy, jakimś tam radnym. Wyprowadziliśmy się na wieś, więc szybko zacząłem rozglądać się wokół siebie, widząc potrzeby ludzi. Zaczyli mnie ludzie namawiać, żebym ich reprezentował w Radzie Gminy. No a później widziałem masę zdolnych, fajnych dzieciaków na wsiach. Przeczytałem sobie Konstytucję, w której jest napisane w rozdziale pierwszym, w artykule siódmym, że wszyscy obywatele Rzeczypospolitej mają równy dostęp do dóbr kultury, więc pomyślałem, aha, akurat mają równy dostęp. I trochę idąc za tym, oczywiście upraszczam, powstała pierwsza szkoła samorządowa, później cztery następne.

To zaowocowało tym, że musiałem zrezygnować z pracy w Filharmonii, bo nie dało rady pogodzić tworzenia sieci szkół, jednocześnie bycia solistą. Trembacz to jest trochę jak sportsman, wiecie, musi być cały czas w wysokiej formie, nie da się strzelać bramek bez chodzenia na treningi. Bardzo trudna to była dla mnie decyzja, ale stwierdziłem, że nie chcę się do końca życia zestarzeć siedząc za pulpitem, ale chcę tworzyć jakieś tam kreatywne, nowe rzeczy. No i tak, od 2013 roku już odszedłem z Filharmonii, skupiłem się na budowie szkoły, która właśnie w sensie fizycznym za chwilę ruszy jej budowa i mam nadzieję, że to się uda. I któregoś dnia zadzwonił do mnie marszałek województwa z pytaniem, czy nie chciałbym do Filharmonii wrócić jako już dyrektor, jako menadżer, jako osoba, która zna Filharmonię, która tu wiele lat pracowała.

No i po długich namysłach postanowiłem wrócić do Filharmonii, no i jestem i działamy. Przed rozmową z dyrektorem zapytałyśmy mieszkańców Olsztyna, czy uczęszczają do Filharmonii. Byłam w filharmonii prawdopodobnie z dwa razy w życiu i to zmuszona przez rodziców, także uważam, że nie. Nie ma nawet żadnych informacji, co tam będzie. Bardzo często zapominam, że ta filharmonia istnieje. To jest dla mnie przystanek tramwajowy, a nie faktyczny budynek. Nie, nie chodzę. Nieraz brak czasu. Byłam raz z klasą i było dosyć fajnie, jest ok. Chodzę, ale rzadko. No bardzo rzadko. Raczej brak czasu. Czasami. Chodzę do szkoły muzycznej i tutaj. Nie. Nie, bo choruję. Nie, bo jeszcze nie miałam okazji, ale bardzo chętnie się wybiorę w przyszłości.

4:51 · Zakłócenia w uczestnictwie młodzieży 1

Nie, nigdy nie byłam. Jakoś nigdy nie zainteresowała mnie jakby treść, którą tam jakby oferują, więc no nie miałam po prostu okazji i jakby nic mnie nie przyciągnęło po prostu do niej. Młodzież nie chodzi do filharmonii. To jest tendencja w całej Europie. Nic się nie zmienia. Ja na swoich studiach w Akademii Muzycznej w Łodzi studiowałem na dwóch wydziałach. Oprócz trąbki studiowałem jeszcze wydział teoretyczny i moją pracą magisterską na tym teoretycznym wydziale było badanie postaw studentów ówczesnych Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Łódzkiego do kultury wysokiej, do muzyki. I zrobiłem dużą próbę badawczą. Ponad tysiąc osób, nawet powiem narcystycznie, że dostałem wtedy nagrodę jakiegoś ministra za tę pracę. Ale już wtedy było powiedziane, że nie ma żadnego związku między lekcjami muzyki w podstawówce, a postawami względem muzyki wysokiej. Większość studentów nawet nie wiedziała, gdzie jest filharmonia w Łodzi.

5:40 · Zakłócenia w uczestnictwie mieszkańców 1

Założyłem i prowadziłem przez 15 lat też orkiestrę w szkole muzycznej drugiego stopnia, złożoną właśnie z nastolatków i wczesnych studentów. I zaraz jak tylko zacząłem pracę, obszedłem tutaj pięć liceów, jedynkę, dwójkę, trójkę, czwórkę, piątkę, te takie powiedzmy uznawane za dobre licea i spotkałem się z ponad trzema setkami licealistów. Wszyscy mają w uszach słuchawki albo w plecaku i nikt nie słucha albo prawie nikt nie był nigdy w filharmonii. No niektórzy jako dzieci na jakichś tam koncertach, tych tak zwanych przymusowych. Idąc do Filharmonii, miałyśmy w głowie pewne założenia na jej temat. Dyrektor uświadomił nam, że nie jesteśmy jedyne i jest to zupełnie normalne. Filharmonia jest ofiarą pewnych stereotypów, że tu się trzeba zawsze super ubrać, że ja nie wiem kiedy się klaszcze, a kiedy się nie klaszcze, że trzeba siedzieć z jakimś kijem od szczotki w garniturze. Ale co było ciekawe, sporo odpowiedzi było takie, jak już mam wydać pięć dych na jakiś koncert, to w ogóle iść na imprezę, gdzie kogoś fajnego poznam.

7:31 · Wpływ stereotypów na uczestnictwo 3

Chłopaka, dziewczynę, gdzie zbuduję jakieś relacje, więc ja zadaję pytanie, a skąd wiesz, że w filharmonii nie poznasz kogoś fajnego? No i na to już nie ma odpowiedzi. To jest taki presąd, trochę taki stereotyp, że to jest jakaś wiecie, wieża z kości słoniowej, banda nudziarzy. Świat jest pojemny, jest ciekawy, jest barwny, jest kolorowy i to jest też świat młodych ludzi, tak? Ale młodzi ludzie, tak samo jak starsi ludzie, jeśli niczym nie różnimy, zamykają świat w stereotypach. Szufladkujemy ludzi, bo to nam uwalnia nas od konieczności myślenia. Bardzo trudno jest też znaleźć receptę, co sprawić, żeby młodzi ludzie przychodzili, ale powiem Wam szczerze, coraz mniej... Czuję potrzebę sprawiania, żeby młodzi ludzie przychodzili. Po prostu do pewnych rzeczy się dorasta. Ja nie przekonam kogoś, że życie to nie jest tylko hamburger. W którymś momencie rodzi się w człowieku potrzeba, że chcesz napić się drogiego wina i iść do restauracji, w której naleją ci tego wina w kryształowym kieliszku.

No to jest słabo. To jest różnica między czytaniem książki kucharskiej, a jedzeniem. To jest różnica między czytaniem, że Zbyszko kochał Danuśkę, a różnica się zakochać. W muzyce jest wszystko, bez i cierpienia i ból, egzystencjalne rozterki, strach przed, nie wiem, wiecznością, ale jest i euforia, i taki witalizm, i nie wiem, i... I erotyczne, zmysłowe opowieści, przyjemności, tam jest wszystko. I uważam, że szczególnie dzisiaj w świecie takiej bardzo epidemii samotności, takiej atomizacji świata, szczególnie doświadczenie koncertu, filharmonii jest fajne, ale jednak chodzimy na koncert, żeby poczuć, że inni są ludzie koło nas. I filharmonia jest dokładnie tym samym, znaczy jest przyjemność w słuchaniu koncertu klasycznego wśród ludzi, którzy też wiesz, że się na tym znają.

Ale też jest fajnie widzieć ludzi, którzy się na tym nie znają. Przyszli pierwszy raz i jest od razu trafiony, zatopiony. Miałem to wiele razy. Wiele razy zaciągałem jakiegoś kolesia, który mi robił płytki w domu, przyszedł na koncert i dzisiaj jest melomanem. Zapytałyśmy również, jak miasto wspiera działanie Filharmonii. Miasto przeznaczyło znaczące środki w tej chwili na dopłaty do biletów na koncerty dla dzieci do Filharmonii. I to jest dosyć spektakularne i myślę, że wielu polityków, samorządowców też rozumie, że inwestycja w kulturę wysoką to jest tak naprawdę nie wydatek, ale inwestycja w dobrostan psychiczny dzieci i młodzieży. My przygotowujemy specjalne koncerty po pięciu latach po pandemii. Udało mi się przekonać władz Olsztyna, że warto na te pieniądze wyłożyć, więc bardzo się z tego cieszę, bo też mamy świetny feedback od szkół, od dzieci, od nauczycieli i robimy teraz takie koncerty raz w miesiącu przychodzi do nas.

10:39 · Współpraca miasta z filharmonią 2

Prawie 4000 dzieci. Co do managementu, oczywiście kwestia budowy organów, bo projekt naszej Filharmonii zakłada docelowo prospekt organowy, czyli piszczałki obudowane. Nasz patron, Feliks Nowowiejski, wspaniały kompozytor urodzony w pobliskim Barczewie, był organistą i napisał wiele też utworów na organy czy na organy z orkiestrą. Więc dopiero wtedy Filharmonia będzie skończona. To jest oczywiście kosztowna rzecz, wymaga zaangażowania i środków publicznych i sponsorów, ale to jest mój cel. Niełatwy, szczególnie teraz, kiedy mamy załamanie finansów publicznych. Na pewno chciałbym powiększyć orkiestrę, znaczy przywrócić ją do stanu, w którym było tutaj 90 muzyków, teraz mamy 72 na etatach. To się de facto sprowadza do banalnego problemu pieniędzy. Kolejna rzecz to jest to rozszerzenie repertuarowe.

Tutaj wiele nadziei wiąże z moim kolegą, panem Aleksandrem Iradianem, czyli dyrektorem artystycznym. Dalsze otwieranie filharmonii na pewne zjawiska, które się dzieją w świecie muzyki. Moim marzeniem jest też musical, który wewnętrzne życie algorytmu, taka robocza nazwa, czyli o spotkaniu człowieka ze sztuczną inteligencją i chciałbym nagrać taki musical, którego głównym bohaterem będzie wirtualny aktor, znaczy nie żywy człowiek, tylko wirtualny aktor, który będzie przybierał postać człowieka, zwierzęcia lub czegokolwiek i drugiego człowieka, który się spotyka z AI, Ale nie chodzi mi o science fiction, tylko chodzi mi o to, co jest naszą mentalną potrzebą każdego człowieka, żeby nie być samotnym. Po rozmowie z dyrektorem wyszłyśmy z przekonaniem, że muzyka to coś więcej niż może się wydawać.

Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.