Bóg, AI i religia. Czy chatbot może przyciągnąć do wiary bardziej niż Kościół?

Jak to działa i jak nazywają się te narzędzia? Associated Press pokazuje, że ten rynek już jest zaskakująco zróżnicowany. Firma Just Like Me oferuje rozmowy wideo z AI Jezusem, za które pobiera 1,99 dolara za minutę, a pakiet 45 minut miesięcznie kosztuje 49,99 dolara. Według AP model został wytrenowany na Biblii Króla Jakuba i kazaniach, choć twórcy nie ujawnili, których kaznodziejów użyli do treningu. Sam CEO firmy mówił AP wprost, że użytkownik zaczyna czuć się wobec takiego bota trochę odpowiedzialny, bo bot staje się przyjacielem, co jest jednocześnie świetnym opisem siły tego narzędzia i świetnym opisem jego ryzyka. Na dzień dobry właśnie ten model biznesowy mnie odstręcza.

To jest bardzo ważna różnica, bo nie mówimy tu o przypadkowym owinięciu zwykłego modelu religijnym brandingiem, tylko o próbie zbudowania narzędzia osadzonego w konkretnym korpusie doktrynalnym. A.P. cytuje też Matthew Sandersa z Longbeard, który ostrzega właśnie przed czymś odwrotnym, czyli przed religijnymi nakładkami AI, które udają katolickie czy chrześcijańskie, choć w rzeczywistości są tylko cienką warstwą na modelu niesprawdzonym pod kątem źródeł i zgodności z doktryną. W świecie buddyjskim AP opisuje dwa bardzo ciekawe przykłady. Pierwszy to Emi Jido, nieludzka buddyjska kapłanka AI, rozwijana przez Being AI, której twórczyni Jeanne Lim wciąż nie zdecydowała się na publiczne wypuszczenie właśnie dlatego, że uważa ten system za zbyt poważne narzędzie, by po prostu wrzucić go w świat bez odpowiedniego przygotowania wartości i zabezpieczeń.

AP przypomina, że religijne AI pojawia się dokładnie w tym samym pejzażu, w którym chatboty służą już do terapii, medycznych porad, towarzystwa i relacji. Po drugie, wiele wspólnot religijnych ma realny problem spadającego zainteresowania, braku czasu duchownych i rosnącego dystansu kulturowego między instytucją a wiernymi. Po trzecie, model rozmowy jeden na jeden, pamiętający kontekst, cierpliwy, dostępny całą dobę i pozbawiony instytucjonalnej wyniosłości jest po prostu atrakcyjniejszy dla współczesnego człowieka niż kazanie wygłaszane z góry do setek osób naraz. Ryzyko nie polega tylko na błędzie doktrynalnym. To byłoby zbyt proste. AP zwraca uwagę na kilka dużo poważniejszych problemów.

Pierwszy to emocjonalne przywiązanie i manipulacja. Skoro użytkownik zaczyna czuć, że ma relacje z AI Jezusem czy buddyjskim nauczycielem, bardzo łatwo przekroczyć granicę między pomocą a uzależniającą zależnością. Drugi problem to komercjalizacja wiary. A.P. cytuje ateistę Grahama Martina, który testował niektóre z tych aplikacji i był zaniepokojony tym, że AI Jezus zachęcał go do wykupienia premium. W chwili, gdy chatbot zaczyna łączyć język autorytetu duchowego z mechaniką apselu, robi się naprawdę niebezpiecznie. Trzeci problem to jakość odpowiedzi i wiarygodność źródeł. Beth Singler z University of Zurich cytowana przez AP mówi, że część modeli była już wyłączana lub przebudowywana z powodu dezinformacji albo obaw o prywatność.

Czwarty problem to zastąpienie wysiłku duchowego jego wygodną imitacją. Peter Hershok, praktykujący buddysta mówi, AP rzecz bardzo ważną. Skoro AI obiecuje, że zdejmuje część wysiłku, może tworzyć złudzenie, że do duchowego szczytu da się dojechać windą. Kościół może to zwalczać, ale rozsądniej byłoby to oswoić. Znacznie mądrzejsza byłaby droga tworzenia narzędzi osadzonych w źródłach, jawnie oznaczonych jako AI, nadzorowanych przez sensownych teologów i duszpasterzy, z jasnymi granicami, z wyraźnym zakazem udawania sakramentu, modlitwy czy boskiego objawienia, ale zarazem z gotowością do tego, by potraktować chatbot nie jako konkurenta Boga, tylko jako interfejs do rozmowy o sprawach, na które współczesny człowiek i tak szuka odpowiedzi w telefonie.