Odpowiedzialność - za siebie, innych i świat

W jakiej mierze jestem współodpowiedzialny za świat? A może, jak sądzą niektórzy, człowiek nie tylko bywa za coś odpowiedzialny, ale odpowiedzialność jest po prostu ludzkim sposobem istnienia. O tych kwestiach rozmawiać będziemy z doktorem Bartoszem Działoszyńskim z Wydziału Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Dobry wieczór. Dobry wieczór panu, dobry wieczór państwu. Zacznijmy od takiej sprawy najdawniejszej, czyli od magicznego rozumienia odpowiedzialności. Magicznego w takim rozumieniu transakcyjnym, co się wiązało z czasem bardzo dziwnymi z naszego punktu widzenia czynami ludzi. Mianowicie przychodzi mi do głowy takie wydarzenie, jak to po burzy w cieśninie most padł i Xerxes nakazał chłostać morze za to, że no właśnie nie było posłuszne, czyli zrzucał odpowiedzialność na to, co się wydarzyło.

Oczywiście też uciął głowę tym, którzy budowali most przy okazji. A drugie to, to co Grecy też robili, przecież karano narzędzia zbrodni. Czyli zrzucano odpowiedzialność również na przedmioty niematerialne. Czy to jest kwestia jakiegoś rodzaju niewiedzy? Ja myślę, że to jest kwestia innego stylu myślenia, no właśnie stylu magicznego, jak pan powiedział, bo kiedy mówimy o odpowiedzialności, no to musimy sobie zadać pytanie, kto odpowiada, za co odpowiada i przed kim odpowiada. No więc jeśli mamy króla Xerxesa, króla Persji, który jest królem królów i decyduje o wszystkim, dokładnie o wszystkim i to w skali kosmicznej, Tak samo jak Faraon w tamtych czasach, czy cesarz Chin. No to decyduje także o tym, co jest w powinnościach morza, całej przyrody.

Na razie tak pochopnie, znaczy tak w pierwszej chwili chyba nie byłbym skłonny do takiego uogólnienia. No ale tutaj w takim razie wchodzi jeszcze jeden wątek, czyli poczucie odpowiedzialności. To znaczy, że to, że się nakłada na kogoś odpowiedzialność, że się przemusza do wzięcia odpowiedzialności, albo że do poniesienia skutku swoich działań, wcale nie oznacza, że ktoś jeszcze właśnie ma to poczucie. Tak, ale jeśli jest poczucie odpowiedzialności, to jest właśnie ten motyw, że to ja również, między innymi także ja, nakładam na siebie tę odpowiedzialność. Czyli ja jestem zarazem i tym Xerxesem chłoszczącym i tym morzem chłostanym, tak? Bardzo ciekawa sprawa. A jeszcze kwestia tej merytokracji, o której mówił jeden ze słuchaczy, czyli tego rozkładu, jak on to nazwał, porządku demokratycznego.