Licznik Geigera | RS Elektronika
W tym odcinku, coś o wykrywaniu promieniowania jonizującego, czyli o budowie i działaniu Licznika Geigera - Mullera.
Video Brothers Music zaprasza do wysłuchania podcastu. Dzisiaj nazwisko Geiger może się niektórym kojarzyć z niemieckim skoczkiem narciarskim, ale kiedy powiemy Licznik Geigera, to wszystko staje się jasne. W tym odcinku coś o promieniotwórczości i jej wykrywaniu. Pod koniec XIX wieku francuski fizyk Henri Becquerel badał zjawisko fosforescencji. Fosforescencja to zjawisko fizyczne polegające na świeceniu pewnych substancji po uprzednim naświetleniu ich np. światłem słonecznym. W czasie badań Becquerel zawijał materiały fosforescencyjne wraz z kliszami fotograficznymi, by materiały naświetlały klisze. Pewnego dnia uczony wziął do badań kawałek rudy uranowej, wziął ją do kieszeni razem z kliszami i mimo tego, że nie zdążył jej jeszcze naświetlić, to i tak zaczerniła ona kliszę.
I to tyle w bardzo dużym skrócie o promieniach jonizujących, o różnych ich rodzajach. Mam nadzieję, że nie zanudziłem Was tą porcją czystej fizyki. Pewnie się dziwicie, po co był w ogóle ten przydługi wstęp i co to ma wspólnego z elektroniką. Opisałem Wam rodzaje promieni jonizujących, abyście zrozumieli, że do wykrywania takich niebezpiecznych zjawisk potrzebne jest jakieś urządzenie, jakiś czujnik, bo niestety nasze zmysły nie potrafią odczuwać tego typu oddziaływań. Zatem teraz przechodzimy do kolejnej części, czyli do wykrywania promieni jonizujących, a tutaj elektronika już się przyda. Jednym z najpopularniejszych przyrządów do wykrywania i pomiaru promieniowania jonizującego jest licznik Geigera. Został on skonstruowany w roku 1928 przez Hansa Geigera i Waltera Millera, który go udoskonalił.
Stąd często nazywa się go licznikiem Geigera-Millera. Hans Geiger był asystentem Ernesta Radeforta i pracował właśnie nad urządzeniem do detekcji początkowo tylko cząstek alfa. Jak skonstruowane jest i jak działa takie urządzenie? Może wyobrażacie sobie, że skoro taki licznik musi mierzyć tak złożone zjawiska jak np. rozpady jądrowe, to musi być to jakiś super skomplikowany przyrząd. Nic podobnego. Licznik Geigera-Millera to bardzo proste urządzenie. Jest to nic innego jak lampa elektronowa gazowana składająca się z dwóch elektrod. Ma ona postać cylindra wykonanego najczęściej z metalu lub ze szkła z napyloną wewnętrznie warstwą metalową. Stanowi ona elektrodę ujemną. Drugą elektrodą jest cienki drucik wewnątrz bańki, umieszczony wzdłuż cylindra i jest ono elektrodą dodatnią.
Wnętrze cylindra jest szczelne i jest ono wypełnione rozrzedzonym gazem, zwykle argonem z niewielką domieszką par alkoholu. Można zatem powiedzieć, że takie coś jest rodzajem lampy gazowane i jest podobne do dawnych odmian fotodiod, jeszcze sprzed ery półprzewodnikowej, tylko tutaj nie ma elementu światłoczułego. Oczywiście sama rurka to jeszcze nie wszystko. Trzeba dodać do tego jakiś układ, zasilanie i tak dalej. Tutaj na rysunku macie naszkicowany schemat blokowy całego licznika Geigera, czyli samej lampy, czujnika oraz elementów towarzyszących. Mamy zatem obok rurki także zasilacz wysokiego napięcia, kilka elementów, wzmacniacz, głośnik, mikroprocesor oraz wyświetlacz. Elektrody w bańce licznika są spolaryzowane dosyć wysokim napięciem stałym rzędu 400 V.
Takie coś nazywamy wyładowaniem lawinowym. Z punktu widzenia elektronika w czasie wyładowania lawinowego w lampie przez lampę przepływa impuls prądu elektrycznego po prostu, który powoduje chwilowy spadek napięcia na tym rezystorze i w tym punkcie powstaje nam impuls elektryczny. Impuls ten podawany jest przez kondensator separujący do wejścia wzmacniacza audio, a ten podaje impuls W rezultacie cząstka promieniowania jonizującego wywołuje trzask, który słyszymy w głośniku. Liczba trzasków w określonym czasie pozwala nam oszacować z jakim poziomem promieniowania jonizującego mamy do czynienia. Czyli im częściej będziemy słyszeć impulsy w głośniku, tym robi się niebezpieczniej. I tutaj dochodzimy do ważnej rzeczy, czyli do tak zwanego czasu martwego licznika Geigera.
Rekordzistą w tej dziedzinie jest miasto Ramsar w Iranie, gdzie można przyjąć dawkę ponad 140 milisywertów na rok. Promieniują tam z kolei gorące źródła, które są naturalne i wynoszą substancje promieniotwórcze z wnętrza ziemi. A jednak ludzie tam żyją, mieszkają, a nawet badania nie wskazują jakiejś zwiększonej liczby nowotworów czy chorób genetycznych wśród mieszkańców tego miasta. Zatem nie bądźcie zdziwieni, że świeżo zakupiony lub samodzielnie skonstruowany licznik Geigera zaraz po włączeniu będzie nam klikał i zliczał jakieś impulsy, bo promieniotwórczość jest w zasadzie wszędzie, ale oczywiście zwykle w małych ilościach zupełnie niegroźnych. To tyle o liczniku Geigera. Przygotowując ten odcinek miałem zamiar kupić jakiś gotowy licznik Geigera lub nawet sam czujnik, samą rurkę detekcyjną, aby wam pokazać, jak takie coś wygląda, ale niestety nie udało mi się, to po prostu nie zdążyłem tego zrobić przed przygotowaniem odcinka,
Poza tym tak naprawdę nie ma za bardzo czego pokazywać, bo sama konstrukcja detektora tej rurki z rucikiem w środku jest bardzo prosta i chyba nie byłoby to tak fascynujące. Trzeba też dodać, że sam licznik Geigera-Millera nie pozwala na rozróżnianie poszczególnych rodzajów promieniowania jonizującego. Nie potrafi on na przykład rozróżnić promieni beta od promieni gamma. Nie reaguje on również bezpośrednio na promieniowanie neutronowe. Są oczywiście pewne odmiany tych rurek, które dzięki dodatkowych warstwom potrafią wykrywać neutrony. No i oczywiście licznik Geigera to nie jedyny detektor promieniowania. Są jeszcze na przykład liczniki scyntylacyjne, luminescencyjne, detektory śladowe, komory jonizacyjne, a nawet detektory półprzewodnikowe. Ale o tym być może pogadamy sobie innym razem. Mam nadzieję, że po obejrzeniu tego materiału licznik Geigera przestał być dla Was już czymś tajemniczym i że zrozumieliście zasadę jego działania.
Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Podróż do historii promieniotwórczości, od odkrycia przez Becquerela do odkryć Marie Curie-Skłodowskiej i Pierre Curie.
Opis promieni alfa, ich zasięg i potencjalne zagrożenia dla zdrowia.
Zagadnienia związane z promieniami beta, ich zasięgiem i zagrożeniami.
Informacje o promieniowaniu gamma, jego zasięgu i potencjalnych zagrożeniach.
Struktura i działanie licznika Geigera-Miller, jego zastosowania i ograniczenia.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W tym odcinku, coś o wykrywaniu promieniowania jonizującego, czyli o budowie i działaniu Licznika Geigera - Mullera.