Stopniowanie przymiotnika zły

Dzień dobry Państwu. Nie tak dawno mówiłem o nieregularnej odmianie przymiotnika dobry, forma stopnia wyższego, lepszy, najlepszy. Wynika ona z tego, że kiedyś, proszę Państwa, istniał wariant lep. To był taki przymiotnik, który został zapomniany, a Przymiotnik dobry pożyczył sobie z tego lep formy stopnia wyższego, lepszy i najlepszy. Państwo to zapewne słyszeli, pamiętają i w związku z tym zadają Państwo pytanie, czy nie tak samo było z przymiotnikiem zły, bowiem dziś mówimy zły gorszy i najgorszy, a regularnie można byłoby wręcz powiedzieć zły źlejszy, najźlejszy. Językoznawcy wcale nie wykluczają, że w prasłej więzczyźnie istniały takie warianty stopnia wyższego i najwyższego, choć dziś nie mamy na to żadnych dowodów.

Natomiast skąd forma gorszy i najgorszy, która genetycznie niewiele ma wspólnego z przymiotnikiem zły? Otóż, proszę Państwa, istnieje do dziś przymiotnik gorzki. W prasłowiańszyźnie GORK. Forma stopnia wyższego od GORZKI była GORISZSZY. Dziś byśmy powiedzieli GORSZY. Bardziej w sposób zbliżony słowotwórczo trzeba by było powiedzieć GORSZY. No ale tak, nie mówiono, tylko mówiono GORSZY. I bardzo, bardzo proszę Państwa, wcześniej ten wariant GORSZY, czyli powiedzielibyśmy BARDZIEJ GORZKI, BARDZIEJ GORZKI, był używany w znaczeniu BARDZIEJ ZŁY. Był używany już bardzo wcześnie, proszę Państwa, był używany w znaczeniu bardziej zły.

To, co było gorzkie, metaforycznie w pewien sposób kojarzyło się z czymś właśnie niezbyt przyjemnym, dokuczliwym, a więc było bardziej piekące, dotkliwe, było bardziej złe, czyli właśnie gorsze. I stąd w stopień wyższy zaczął bardzo często pojawiać się w tym właśnie stopniowaniu przymiotnika zły. Czyli był zły, bardziej zły, był właśnie gorszy i był najgorszy. I tak jak Państwu opowiadałem w odniesieniu do dobry i lepszy, najlepszy, tak się zespoliło to znaczeniowo. Ten gorszy, czyli bardziej gorzki pierwotnie, proszę Państwa, ale również metaforycznie bardziej zły.

Oczywiście nie stopniujemy tego współcześnie bardziej, mówimy po prostu gorszy. Ale tak się to zespoliło z formą zły, że przestano kojarzyć Ten związek gorszy z przymiotnikiem gorzki. I dziś mówimy, proszę Państwa, gorzki, bardziej gorzki. Taka jest forma. Nie mówimy przecież gorszy, mówimy bardziej gorzki, najbardziej gorzki. I proszę zwrócić uwagę, jakie dziwne, przedziwne historie się dzieją w tej naszej polszczyźnie. To zły, gorszy, najgorszy. Metaforycznie ta triada pojawiła się, proszę Państwa, w polszczyźnie, a to co pierwotnie kojarzyło się z przymiotnikiem gorzki, zupełnie inny wariant przybrało, inną triadę tworzy.

Gorzki, bardziej gorzki, najbardziej gorzki. I tu chodzi o to dzisiaj, żeby tylko nie mówić, jeżeli mówimy zły gorszy najgorszy, żeby nie mówić bardziej gorszy. Przestrzegam to już wielokrotnie przed tym błędnym tworzeniem stopnia wyższego, przed podwajaniem tej wyższości powiedziałbym, a więc mówimy zły gorszy najgorszy, nie bardziej gorszy, bo to błąd i to rażący, ale mówimy gorzki, bardziej gorzki, najbardziej gorzki. Pamiętajmy jednak, że forma gorszy To dawna forma stopnia wyższego od przymiotnika gorzki. I teraz już będziemy wiedzieli. Być może to objaśnienie nie jest takie oczywiste i proste, ale mamy tutaj dowód na pewnego rodzaju zmiany w języku, których byśmy się

Nie domyślali, bo na podstawie związku między wyrazem zły, gorszy nie widzimy tutaj, proszę Państwa, żadnych relacji słowotwórczych, bowiem one po prostu w polszczyźnie nie istniały. To było to przemieszanie, to było to metaforyzowanie, to było to porównywanie, to było to nadawanie nowych znaczeń, o których często Państwu mówię, po to właśnie, żeby objaśnić, że język jako system znaków konwencjonalnych Ulega działaniu użytkowników polszczyzny, a oni kierują tym językiem czasem w bardzo dziwny sposób. A rozprawy z językiem w Radio Kielce można wysłuchać codziennie od poniedziałku do piątku po godzinie 15.20.