O wyrazie dudek

Dzień dobry Państwu. Dziś o dudku. O dudku ptaku i dudku potocznie głupcu. Proszę Państwa, rzeczownik dudek pochodzi z języka prasłowiańskiego. Dudk to wyraz o charakterze dźwiękonaśladowczym i pierwotnie oznaczał on takiego ptaka, Nie wiem, czy ktoś z Państwa widział na żywo dudkę, ale na pewno kojarzy. To jest taki ptak pomarańczowo-biało-czarny, który ma zakrzywiony dziób i najważniejszy element rozpoznawczy to czub z piór na głowie. No i ten czubek, proszę Państwa, jak to czubek, przysparza dudkowi różnego rodzaju skojarzeń. Zatem oprócz tego ptaka to również synonim potoczny głupca. Więc jeżeli o kimś mówimy, że ktoś wystrychnął kogoś na dudka,

Na przykład to znaczy, że podstępnie sprawił, że jakaś osoba znalazła się w niekorzystnej sytuacji, oszukał kogoś i tu właśnie proszę Państwa ten dudek brzmi w tym kontekście bardzo negatywnie, potocznie i oznacza głupca. Innymi słowy ktoś wystrykł kogoś na dudka, zrobił z kogoś głupca. Ale jeszcze najważniejsza kwestia, do której dzisiaj zmierzam, to proszę Państwa pytanie jednego ze słuchaczy. Dlaczego takie przysłowie, każdy dudek ma swój czubek, może funkcjonować w dwóch znaczeniach? Jak to jest możliwe, że to samo powiedzenie ma dwa znaczenia? I spieszę wyjaśnić, proszę Państwa, że rzeczywiście to przysłowie, każdy dudek ma swój czubek, występuje w dwóch znaczeniach.

Po pierwsze, każdy ma jakąś wadę. To po pierwsze. To jest to negatywne znaczenie. I drugie znaczenie. Każdy ma coś, czym się może pochwalić. Skąd, proszę Państwa, taka różnica? Otóż to między innymi pokłosie tego drugiego znaczenia rzeczownika dudek. W dawnej polszczyźnie to głupiec, błazen tego naśladowania ptaka, który podskakuje, przysiada. Na głowie ten czub mu się tak napięża, stroszy ten dziób. Potem ten czub staje się mały. Troszkę, powiedzmy, sprawia wrażenie, jakby się wygłupiał, zachował się tak trochę niepoważnie. Zatem może być zarówno ten czubek dudka przyczyną tego, że się go podziwiam, czyli każdy ma coś, czym się może pochwalić.

Popatrzcie, jaki mam czubek. Piękny. Ale proszę państwa, może być też to stroszenie tego czubka przyczyną negatywnej oceny. No nie rób z siebie błazna, innymi słowy. Wtedy każdy dudek ma swój czubek, oznacza zupełnie coś innego. Każdy ma jakąś wadę i niby wyglądasz pięknie, ale nie do końca i nie rób z siebie błazna, nie błaznuj, nie wygłupiaj się. Zatem... Proszę Państwa, to właśnie jest przyczyna zarówno pozytywnej oceny, jak i negatywnej oceny. Wiemy doskonale, że kiedy się przystroimy, możemy wyglądać pięknie, ale może to budzić również niesmak ze względu na przepych, a czasem i złośliwość. A rozprawę z językiem w Radiu Kielce można wysłuchać od poniedziałku do piątku około godziny 13.30.