O litrze

Rafał Z Językiem Szanowni słuchacze, ostatnio zajmując się cytatami, powiedziałem, że ogólnopolski cytat czasem ma konkurencyjną formę krakowską, ta cytata. I jeden ze słuchaczy pytał o coś, co też już kiedyś omawiałem bardzo dawno, teraz przypomnę tylko. Chodzi o, proszę Państwa, rzeczownik litr. Nie liter oczywiście, litr nie liter. I w ogólnopolskiej odmianie polszczyzny jest ten litr Kogo czego nie ma tego litra, wypiłem litr mleka, a nie litra mleka wypiłem. To jest pewna jednostka objętości. Może być litr wody, litr mleka, litr czegoś znany również jest litr i pół litra czegoś innego.

Ale tego na antenie radiowej propagować nie będziemy. I ta ogólnopolska forma ma również konkurencję krakowską. Jest to, proszę Państwa, ta litra. Ta litra, według słownika poprawny polszczyzny, to właśnie regionalizm pochodzący z Małopolski i tu jest to bardzo charakterystyczne, że rzeczownik, na przykład, litr w rodzaju żeńskim, ten rzeczownik może być używany w rodzaju żeńskim przez osoby z wyższym kształceniem, czyli ktoś na przykład powie, podaj mi litrę Wody. Kup litrę mleka, na przykład. Takie warianty podają słowniki i to nie tylko krakowski regionalizm, ale mówi się opocznie, o okolicach Lublina, Siedlec, Garwolina, czyli rzeczownik ta litra.

Wypili litrę mleka, no proszę Państwa, wielu może za dużo, ale w kilku regionach Polski może się pojawić. Zatem pamiętajmy, że gdybyśmy napotkali taki wariant, ta litra, to właśnie ta krakowska, z Krakowa pochodząca odmiana żeńska ogólnopolskiego rzeczownika litr, Wiąże się z trochę inną odmianą, ta litra tej litry z tą litrą i czasem może budzić pewne wątpliwości, negatywne komentarze, co zresztą sam sprawdziłem, że się na forach internetowych zdarza. Sam litr pochodzi z łaciny średniowiecznej, to jest miara cieczy, tam właśnie Litra jest i do polszczyzny dotarła częściowo przez język francuski.

Zatem najczęściej pojawia się litr w liczbie pojedynczej. Litr, litra, litrowi, kogo co wypić litr mleka przypominam. Natomiast litra, krakowska litra pojawia się również w innych regionach w rodzaju Rozprawy z językiem w Radiu Kielce można wysłuchać codziennie od poniedziałku do piątku po godzinie 15.20.