Kim lub czym jest ciołek?

Szanowni Państwo, kim jest ciołek? Pyta internauta, bo usłyszał takie określenie i miał wrażenie, że nie oznacza ono czegoś dobrego, kiedy mówimy o innej osobie. No i Państwo zapewne kojarzą, że ciołkiem się nazywa pogardliwie, dość pejoratywnie osobę, którą uważa się za nieco taką nierozgarniętą i nieporadną. Jest też ciołek nazwisko. No to oczywiście naturalna rzecz. Mówiłem już wielokrotnie o tym, że apelatywy, czyli wyrazy pospolite przechodziły do kategorii nazw własnych, kiedy stawały się przezwiskami, a później nazwiskami w związku z różnymi cechami ludzi. Ale kim jest ciołek? Lub czym był ciołek kiedyś w polszczyźnie dawniej, bowiem ten wyraz był bardzo chętnie używany i miał dość

Takie neutralne powiedzielibyśmy nawet znaczenie. Zdawał się ciołek nawet znakiem herbu szlacheckiego. No to proszę Państwa chyba nikt nie wybierałby sobie czegoś negatywnie ocenianego jako swój znak rodowy. Proszę Państwa ciołek to kiedyś w polszczyźnie był młody byk, młody byczek. Cielak moglibyśmy powiedzieć. Jak to się pieśniło? Podrosłe ciele. Tu obydle bukulus ijuwencus. Takie proszę Państwa teksty już bardzo dawno w polszczyźnie funkcjonowały. To był właśnie cielak, ciołek, no czyli byczek. Najnormalniej w świecie i kto takiego byka, byczka młodego miał w herbie, to pokazywał, że jest bardzo taki

Jest silny, zdecydowany i nawet powiedzielibyśmy dość groźny, bo te byczki potrafią ubuść dość mocno. Również ciołek, proszę Państwa, w gwarze łowieckiej to roczny samiec żubra, łosia, jelenia lub Daniela. No ale ponieważ młody byczek niestety czasem bywa. Lekko mało rozgarnięty i nieporadny, czasem potrafi ubuść bez specjalnego rozważenia kogo lub co. Również metaforycznie zaczął być synonimem właśnie osoby uważanej za niezbyt poradną i do dziś przede wszystkim w tym znaczeniu przetrwał w języku polskim, a wywodzi się ciołek TIELEK. Młody byczek z języka prasłowiańskiego.

Już w wieku XIV-XV w polszczyźnie ten rzeczownik był używany. Notowane pierwsze jego postacie w słownikach XV-wiecznych. No i tu mamy bardzo wiele przykładów z literatury, których ciołek jest cytowany przede wszystkim też jako nazwa herbu znakomitych szlachciców. Ciołkiem może być też nazwisko. Nazwisko ciołek męskie, kogo czego nie ma. Ciołka z ciołkiem o ciołku, bez tego e odmienia się. Jeżeli kobieta nosi nazwisko ciołek, to też pozostaje nieodmienne to nazwisko w odniesieniu do kobiety. Katarzyna ciołek o Katarzynie ciołek z Katarzyną Ciołek, dawniej moglibyśmy mówić jeszcze, że była pani ciołkowa i panna ciołkówna, ale dziś nie wskazujemy żeńskim sufiksem na to, że nazwisko jest odmęczowskie czy odojcowskie, zatem zwyczajowo już kobiety tych typów nie używają.

A zatem ciołek i nazwisko i dawniej byczek i dawniej zwierzę roczny samiec żubra, ale również negatywnie, pogardliwie, lekko osoba Uważana za nierozgarniętą, nieporadną no i oczywiście elegancja nie pozwala nam na posługiwanie się rzeczownikiem ciołek w odniesieniu do innych ludzi i tylko ta etymologia nam pozostaje już dzisiaj jako żywe świadectwo zmian znaczeniowych tego właśnie wyrazu. A rozprawy z językiem w Radiu Kielce można wysłuchać codziennie od poniedziałku do piątku o godzinie 14.15.