Audycja dla polskich seniorów - odc. 197

To właśnie artyści pierwsi zwrócili uwagę na rośliny w sposób inny niż czysto użytkowy. W połączeniu z religią, która nierzadko nadawała roślinom konkretne znaczenie, powstała bogata symbolika obecna w sztuce do dzisiaj. Największe znaczenie symboliczne miały drzewa. Ich wielkość i piękno stanowiły natchnienie dla wielu artystów, również polskich. Na pewno wszyscy pamiętają słynną lipę Jana Kochanowskiego. Jeden z największych naszych poetów nieraz zwracał uwagę na związek drzew ze spokojem ducha. Najbardziej wychwalał lipę, drzewo dające najlepszy chyba na świecie miód. Zachwyt nad drzewami wyrażał też Mikołaj Rej, jeden z twórców tzw.

Z czasem różnym gatunkom drzew przypisywano odmienne atrybuty. Jawor na przykład Był uważany za drzewo, pod którym powinni tworzyć muzycy, gdyż z jego drewna wyrabiano skrzypce. Ogromne znaczenie już dla starożytnych ludów Bliskiego Wschodu miało drzewo nad drzewami, czyli cedr. Wyjątkowo twarde drewno cedru stanowiło cenny budulec. Uznawano je więc za dar bogów i budowano z niego ołtarze, a Izraelici użyli go do budowy świątyń w Jerozolimie. Ludy wschodu uważały za święty również niewielki krzew, dyptam jesionolistny. Kwitnąc, wydziela on olejki, które w nagrzanym powietrzu ulegają samozapłonowi.

Tak powstaje płomienny obłok unoszący się dookoła rośliny. Przypuszcza się, że to właśnie dyptam był słynnym gorejącym krzewem, który zobaczył Mojżesz. Jednak najsłynniejszym drzewem symbolem jest jabłoń. Uznawano ją za słynne drzewo poznania dobra i zła, a także za drzewo żywota, którego owoce dawały życie wieczne. Jabłoń była symbolem miłości w pieśni nad pieśniami. Jabłko miało też czasem znaczenie negatywne. W literaturze i malarstwie znajdujemy liczne nawiązania do grzechu pierwszych ludzi, którzy sprzeciwili się Bogu. Jabłko było też nagrodą, której wyręczenie doprowadziło pośrednio do wybuchu wojny trojańskiej. Różne rośliny miały odmienne znaczenie.

Uczestnicy wojen krzyżowych i pielgrzymek przenieśli ten zwyczaj do Europy, gdzie szybko się rozpowszechnił i uległ modyfikacjom. Mowa kwiatów stała się najbardziej popularna w okresie romantyzmu, kiedy ludzie szukali wytchnienia od ściśle naukowego widzenia świata czasów oświecenia i ciągłych wojen. Symbolika kwiatów mogła się różnić w różnych krajach, ale pewne symbole były niezmienne. Na przykład róża wszędzie wyrażała miłość, piękno i doskonałość, narcyz oznaczał egoizm, jaśmin – sympatię. Zaś Lilia była kwiatem Boga i elementem herbów wielu papieży. Wydawano nawet specjalne słowniki objaśniające znaczenie kwiatów.

Były to bogato ilustrowane dzieła, często same w sobie będące dziełami sztuki. W sztuce wielką rolę odgrywały też rośliny niepozorne. Liczne zioła, trawy i mchy na obrazach i w utworach literackich oznaczały dwoistość. Z jednej strony były niezauważalne, drobne, słabe i wątłe, często tępione jako chwasty. Oznaczały więc niemoc i bezradność przy potędze natury. Jednak rośliny te mają małe wymagania, łatwo wyrastają na nowych terenach i niejednokrotnie są bardzo pożyteczne. Dlatego uważano je za symbol wytrwania, mocy przyrody, jej ukrytego piękna oraz obojętności wobec ludzi.