Czystki i ludobójstwa

I to jest cel sam w sobie, czyli eksterminacja. Czystki etniczne to jest usunięcie danej grupy czy określonego terytorium tak, aby stał się ono jednolite, homogeniczne. W ramach czystki etnicznej również może dochodzić do masowych mordów, jednak nie są one celem głównym, tak jak w przypadku ludobójstwa. Celem jest po prostu pozbycie się danej grupy, więc w pierwszej kolejności są to przymusowe deportacje, ale też zastraszenie, niszczenie domów, miejsc kultów i właśnie masowe mordy, których celem jest wystraszenie i przepędzenie. Czystka etniczna może się przerodzić w ludobójstwo, natomiast takie podstawowe różnice są takie, że właśnie celem nie jest ludobójstwo samo w sobie i też czystka etniczna nie jest chyba terminem prawnym. Dobra. Wstęp do tego odcinka, to co było przed intrem, to jest historia mojej babci, której rodzina musiała uciec ze wsi pod Lwowem, ponieważ zostali ostrzeżeni.

Niestety moja babcia zmarła około 30 lat temu już. Byłem wtedy nastolatkiem, więc tak naprawdę nic nie wiedziałem, nie mogłem o nic wypytać. Nie było szans, żebym mógł dowiedzieć się ja sam czegoś więcej, a tak jak pytam po rodzinie, no to też babcia nie lubiła opowiadać na ten temat, więc... Informacje są bardzo skąpe i ponieważ sam nie znam tych szczegółów, to mogę się jedynie domyślać, co mogło się wydarzyć, jak to wyglądało. Też trzeba wziąć pod uwagę, że moja babcia miała wówczas 14 lat, więc też ona mogła nie wiedzieć, nie rozumieć, mogła... interpretować to, co widzi lub to, co się dzieje. To, co się nasuwa najbardziej oczywiste, że jej rodzina została ostrzeżona przed UPA lub jakimiś milicjami, to się nasuwa samo, ale pytanie, czy rzeczywiście to było ostrzeżenie przed tym, czy to było na zasadzie przesiedlenia wymuszonego przez grożenie, przez stworzenie sytuacji zagrożenia.

Co za tym idzie, można było temu prawdopodobnie zapobiec, ale dlaczego nie zapobieżono? Zabrzmi to bardzo źle, ale dlatego, że wydarzyło się to w Afryce. I to w dodatku w kraju, w którym nie miał do zaoferowania złota, czy ropy, czy diamentów. Krótko mówiąc, świat się temu troszeczkę tak jakby przyglądał, mówiąc, że ma związane ręce. Amerykanie dokładnie wiedzieli, co tam się dzieje, ale rok wcześniej zaliczyli poważną porażkę w Somalii, w Mogadiszu i obawiali się o słupki poparcia. Siły pokojowe ONZ były na miejscu, ale nie wolno było jej niczego robić, oczywiście. Jest taki film Strzelając do psów, który nawiązuje do tego, że siły ONZ mogły strzelać do psów, które jadły zwłoki, ale nie mogły strzelać do ludzi popełniających zbrodnie. Swoją drogą, czytam teraz książkę, nie mam jej pod ręką, więc nie pamiętam, jak się nazywa autor, ale to jest ten człowiek, który zarządzał hotelem, też w tej chwili nie powiem tej nazwy, ale na podstawie tej historii powstał film Hotel Ruanda, czyli on tam...

Przez 70 parę dni przechowywał około 1200, ponad 1200 osób. Ten człowiek był z Hutu, ale jego żona była Tutsi. Przechowywał w tym hotelu 1200 osób. Codziennie do niego przyjeżdżały milicje i z nim negocjowały, żeby on tych ludzi pozwolił zabić, ale on ich nie zabił. I w tej książce on pisze o takiej scenie, że ludzie zgromadzili się w miejscu, gdzie byli żołnierze ONZ w nadziei na ratunek, a kiedy ci żołnierze ONZ zaczęli się zbierać i wyjeżdżać i okazało się, że oni wcale nie zamierzają tych ludzi zabrać ze sobą ani w żaden sposób im pomóc, to ci ludzie wręcz błagali ich o to, żeby ich zastrzelili, bo nie chcieli ginąć od maczet. Tu jeszcze jedna rzecz, o której nie wspomniałem, a dość istotna, że z tego miliona osób prawdopodobnie większa część była zamordowana za pomocą maczet, ponieważ Hutu są, no to nie jest tak do końca plemię, to jest bardziej coś, co moglibyśmy porównać do kasty.

No i oni krzyczą do tych ludzi, żeby oni wychodzili. I ja właśnie do ostatniej chwili nie byłem pewien, czy gdy ci ludzie zaczną wychodzić, to czy nie zostaną zamordowani. W takich sytuacjach ciężko jest komukolwiek zaufać. Każdy może być tym złym, każdy może się okazać tym złym. Rok 1995, masakra w Srebrenicy. 8 tysięcy bośniackich mężczyzn i chłopców rozstrzelanych przez bośniackich Serbów, również dokonana praktycznie na oczach żołnierzy ONZ. W kontekście lat 90. często mówi się o upadku komunizmu i końcu historii Fukuyamy. Tymczasem to, co też warto powiedzieć w latach 90., to to, że to był czas jakiejś takiej wyjątkowej bezradności, gdzie świat patrzył właśnie na te ludobójstwa w Rwandzie, na zbrodnie na Bałkanach i w zasadzie niewiele był w stanie zrobić. Gdzieś tam finalnie NATO zbombardowało Belgrad, udało się wymusić zakończenie czystek etnicznych, udało się też dorwać niektórych zbrodniarzy wojennych,

Zacząłbym właśnie od tych 10 etapów Stantona i wolno gotującej się żaby. Zawsze, albo może przeważnie, zawsze jest tak, że jest jakiś tam czas na ucieczkę, ale tylko do momentu, kiedy będzie za późno. I kiedy następuje ten moment? Na którym kroku? Siódmym? Ósmym? I czy w ogóle da się taki moment dostrzec? Tutaj zasięgnąć można z kolei do historii Anne Frank. Jej rodzina wyczuła moment i uciekła z Niemiec do Holandii tuż przed wojną, ale potem ich czujność została uśpiona, ponieważ Holandia została zaatakowana i podbita. I nagle okazało się, że jest za późno na dalszą ucieczkę i rodzina Franków musiała się ukrywać. I ktoś ich zadenuncjował. Więc po dwóch latach ukrywania się Anne Frank i jej rodzina trafiła do obozu Bergen-Belsen, gdzie ona sama zmarła na tyfus, a z całej rodziny Franków przeżył tylko ojciec Otto Frank, który dopilnował tego, żeby dzienniki Anne Frank zostały wydane, żeby ta historia nie została zapomniana.