Poznańskie Historie – Odcinek 18

Podcast Radia Poznań. Poznańskie Historie. Jacek Butlewski, witam Państwa, ze mną Marek Rezler. Dzień dobry, kłaniam się. Mamy dla Państwa piękną, wspaniałą aktorkę, ikonę właściwie polskiej kultury, Helenę Modrzejewską, która bywała w Poznaniu. Tak, Helena Modrzejewska, jedna z czołowych postaci scen światowych tamtego czasu, krążyła po całej właśnie Polsce, po wszystkich ziemiach Polski, niezależnie od zaboru. Chociaż związana była sercem raczej z południem, z Galicją, z tamtymi stronami, w Poznaniu była też. Gdzie? Na szacownej scenie, tej, która najbardziej jej opowiadała, to znaczy w Teatrze Polskim. W Poznaniu w ciągu trzech lat, 1880, 1890 i 1903, występowała łącznie 42 razy.

A była jako gwiazda już wtedy wielkiego formatu? Oj tak, tak, przyjazd Helena Modrzejewskiego to było coś. To była sensacja na skalę miejską, nie tylko zresztą miejską. Była otoczona wielkim szacunkiem, wręcz kultem. Była uwielbiona przez widzów i trzeba przyznać, że zawsze się wyrażała o Wielkopolsce z wielką sympatią. No trzeba tutaj powiedzieć jedną sprawę, no jednak Modrzejewska jaki związek z Wielkopolską miała? Bo jej mężem był nim mniej więcej tylko Karol Chłapowski, bratanek generała Dezyderego Chłapowskiego. No wprawdzie mieszkał wtedy w Krakowie, no ale jednak był. No i można tylko żałować, że tak słabo jest z pamięcią o Helenie Modrzejewskiej. Wprawdzie jest patronką szkoły, o której mówiliśmy, współpatronką drugiego liceum. Troszkę mówi się w Teatrze Polskim o tej wielkiej aktorce, ale tak za bardzo to nie ma większych śladów.

No więc wśród osób zainteresowanych teatrem Modrzejewska zajmuje jedno z pierwszych miejsc, czołowych miejsc. W Poznaniu jej śladów specjalnie nie ma, poza oczywiście nazwami poszczególnych instytucji, o których wspomniałeś. Zmarła w Stanach Zjednoczonych. Modrzejewska jednak jest symbolem, mimo wszystko jest symbolem polskiej kultury okresu zaborów i mało jest osób, które by kwestionowały jej zasługi w tym kierunku. Po prostu ona była uwielbiana. Powiedzmy, była gwiazda. Byli fani, jakbyśmy dziś powiedzieli, Modrzejewskiej. I oni wpływali na opinie w społeczeństwie. Pamiętajmy o tym, że nie było wtedy radia, telewizji. Trzeba było do teatru pójść, żeby artystę zobaczyć, żeby go wysłuchać i swoją opinię o nim wystawić. I pewnie kolejne pokolenia Poznaniaków mówiły w drugim, w trzecim pokoleniu, a bo dziadek był na Modrzejewskiej.

Tak, tak, to jak najbardziej jest do dzisiaj aktualne. Helena Modrzejewska to był ktoś, on zostawiał zresztą pamiętniki po sobie. Występuje właściwie we wszystkich publikacjach dotyczących drugiej połowy XIX wieku, a zahaczających w sprawy polskie, o sprawy kultury, o sprawy narodowe. Nigdy się nie sprzeniewierzyła swojej narodowości. Zawsze pamiętała o tym, że jest Polką. Sprawy polskie nie są jej obce, nie angażowała się w sprawy polityczne, ale sam fakt jej sławy, jej zasług, jej talentu powodował, że podnosiła rankę Polski na szumnie, to się mówi, arenie międzynarodowej. Tak, bo rzeczywiście uważałbym, że tutaj były dwie postacie, które odgrywały taką rolę. Paderewski drugi. Tak, Helena Modrzejewska i Ignacy Jan Paderewski.

Pianista, muzyk i wielka aktorka. Zaczęliśmy naszą rozmowę od Heleny Modrzejewskiej, żeby tak naprawdę uhonorować Teatr Polski w Poznaniu, no bo przecież wielki jubileusz, Marku, 150-lecie, te główne wydarzenia rocznicowe dopiero przed nami. Teatr Polski został zbudowany wysiłkiem Wielkopolan, wysiłkiem Poznaniaków, naród sobie. Po czasach zaborów i nawet w trochę anegdotycznych okolicznościach. Chodzi o to, że to był rok 1873, kiedy zaczęto organizować sprawy związane z Teatrem Polskim w Poznaniu. To były dwa lata po uruchomieniu przez Niemcy system cesarstwa. W związku z tym nie tylko państwowo nowe powstało Cesarstwo Niemieckie, ale także program zjednoczenia ideowego mieszkańców jakby nie było dwudziestu paru zupełnie innych państw.

Twierdzono, że to jest walka z nowoczesnością, z upiększeniem miasta. Zapomniano o tym, że poza widokiem jest jeszcze duch i ten duch wymaga określonej wiedzy. Do Teatru Polskiego myślę, że wrócimy jesienią, kiedy będą główne uroczystości i przybliżymy troszkę wtedy sylwetki wielkich ludzi związanych z tym miejscem, z tą sceną. Dzisiaj mówiliśmy tylko o Helenie Modrzejewskiej, ale tych postaci przecież było dużo, dużo więcej. Bardzo dużo, dużo więcej. Państwo Nuna i Bolesław Szczurkiewiczowie, Franciszek Ryl, aktor komediowy, postać bardzo barwna, bardzo charakterystyczna. No dzisiaj niestety można się z nimi spotkać tylko na Cementarzu Zasłużonych Wielkopolan, ale to byli ludzie, którzy odkrywali ogromną leżę w kształtowaniu kultury międzywojennego Poznania i zaraz powojennego.