[PRRC]: prof. Wojciech Grudziński i dr Karol Sowiński: ORION Lab UMCS otwiera nowe możliwości dla nauki w Lublinie

Poranna Rozmowa Radia Centrum Witam w Porannej Rozmowie Radia Centrum. Ze mną dwójka gości, czyli dr hab. Wojciech Grudziński, prof. UMCS, Katedra Biofizyki, Instytut Fizyki, Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki. Witamy pana profesora. Dzień dobry, witam. Oraz dr Karol Sowiński, również Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki. Witamy w Radiu Centrum. Dzień dobry. A dzisiaj będzie o projekcie, który niedawno został wpisany na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej, czyli Orion Lab. Panowie, w skrócie, czym jest Orion Lab? Nazwa brzmi wybitnie futurystycznie, musimy to przyznać. I dlaczego ten wpis na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej jest tak istotny pod kątem rozwoju naukowego Lublina i UMCS?

Przed wejściem na antenę mówiliśmy, że Orion Lab to jest takie pokazanie właściwie tego, co mamy i uzupełnienie o nowe elementy, o nowe zakupy, nowe możliwości. Więc tak gdyby w skrócie powiedzieć, czym jest Orion Lab? Może pan doktor tutaj się wypowie. Orion Lab de facto jest zebraniem czegoś, co tworzyło się naturalnie na uczelni, wynikające z działań zarówno władz, jak i naukowców w poszczególnych katedrach, dążąc do tego, żeby jak na najwyższym poziomie prowadzić naukę. I Orion Lab, tak jak Wojciech powiedział, Zbiera te działania w jedną całość i pokazało osobom decydującym o tej mapie, że dążymy do celu, który pozwoli nam realizować badania o wysokim stopniu złożoności.

Do której bardzo mocno dążymy, w sensie i wcale nie odstajemy, jeżeli spojrzymy na wyniki naszych badań i naszych naukowców. Też ilość współpracy, którą posiadamy, która się cały czas rozwija, chociażby Athena, pozwala nam na dostęp do bardzo dużej sieci naukowców i współprac. A Orion Lab de facto trochę bardziej to formalizuje. Mówimy o unikatowym rezonansie. Rezonans w większości z nas kojarzy się z niezbyt przyjemną i niezbyt tanią, nie oszukujmy się, wizytą u lekarza. Gdyby tak obrazowo przedstawić słuchaczom, co można takim rezonansem zbadać i na jakim poziomie? Ten rezonans, który posiadamy w Centrum Ecotech jest, tak jak tutaj dr Sowiński powiedział, wyjątkowy, bo rzadki.

Pojawia się też takie hasło jak Biodruk 3D w kontekście Orion Lab. Hasło, które mnie bardzo ciekawi. Czy mógłbym prosić parę słów więcej? Generalnie z biodrukiem to jest ogólnie bardzo ciekawa technologia, o tak można by powiedzieć, zarówno w nauce jak i dosyć gorący temat w medycynie czy implantologii. Aktualnie w trakcie naszej rozmowy dzisiaj jest nawet demonstracja testy jednej z biodrukarek, które gdzieś na biologii miałyby stanąć, bo taki jest plan już od dawna. To też jest zbieżne z tym, co na fizyce się dzieje u nas w związku z kierunkiem Inżynieria druku 3D. Dziękuję.

Czas antenowy niestety mija, ale oczywiście poranną rozmowę o Orion Lab będziemy kontynuować w serwisach podcastowych. Zapraszam na dalszą część na centrum.fm. Przy mikrofonie był Michał Zbytniewski. Do usłyszenia już niedługo. To, o czym rozmawiamy, to przede wszystkim sieciowanie i gigantyczne ilości danych. W jaki sposób inicjatywa chce te dane przetwarzać i robić z nich dobry użytek? W Ecotechu od jakiegoś czasu jest duży projekt związany z analizą danych przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Idąc trochę śladem tego doświadczenia, trwającego projektu, doszliśmy do wniosku, że i też tego co się dzieje na świecie pod względem możliwości sztucznej inteligencji i jak to się rozwija,

Są spore szanse na to, że w końcu pojawi się narzędzia do tego, żeby wykorzystać to faktycznie realnie w nauce. Co też się potwierdza patrząc na ostatnie doniesienia w publikacjach, jak obróbka danych wygląda z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w sposób powtarzalny i odtwarzalny przez inne zespoły z czysto tym, co wygenerował skrypt algorytmu. Jest istotny element Orion Labu, który zakłada wykorzystanie sztucznej inteligencji do tego, żeby przetworzyć te ogromne ilości danych, które pojawiłyby się w przypadku badań wielopoziomowego obrazowania, aby spróbować dostrzec rzeczy, które mogą nam umknąć.

I też jest to dopiero ten moment, kiedy moglibyśmy to zrobić, Żeby jakikolwiek algorytm nauczyć czegoś albo go wypracować, może to chyba lepsze słowo, trzeba go, brzydko mówiąc, czymś nakarmić. I to karmienie danymi zawsze było problemem przy wszelkich początkach sztucznej inteligencji. Zresztą też słyszymy, może niektórzy kojarzą, jak bieżące chat GPT czy inne formy, jak były rozwijane, ile danych trzeba było im dać, żeby się Powstało to, co mamy teraz. Orion Lab w swoich założeniach gromadzi ogromne ilości danych. Do tego, aby to móc wykorzystać w pełni, przydałoby się mieć trochę narzędzie, które jest poza naszym czasem, ponieważ wszystko zajmuje czas.

Ich badań związanych bezpośrednio z tym grantem, ale uzupełni też infrastrukturę tworzącą Orion Lab i będzie to miało znaczenie, będzie miało swój wkład w zupełnie inne badania niezwiązane z tym grantem, bo uzupełni, jak taki brakujący puzzle, tą strukturę, którą zarysowaliśmy we wniosku grantowym Orion Lab. Koszty instalacji i uruchomienia to około 65 milionów złotych, takie są szacunki, więc inwestycja naprawdę, naprawdę duża. A jak wygląda harmonogram tego projektu? Kiedy możemy spodziewać się takiego pełnego funkcjonowania Orion Lab? To, na czym nam zależy i między innymi ta wizyta i rozmowa tutaj stąd się bierze, zależy nam na tym, żeby uświadomić nie tylko społeczeństwo, ale przede wszystkim naukowcom z naszego uniwersytetu, żeby ich zainspirować, że być może łatwiej będzie im się wystarać o środki, dostać jakiś grant,

Każdy wniosek grantowy, który przechodzi przez biurko rektora, dyrektora, dziekana, zwrócili uwagę, czy jest tam informacja o tym Orion Labie i czy on faktycznie będzie pasował, ten sprzęt, który tam będzie kupowany do tego projektu. Jeśli nie, no to być może korygować, być może troszeczkę go Przesuwać w tą stronę, żeby był faktycznie pasującym puzzlem, a nie po prostu jakimś klockiem, który pasuje do bieżących badań, a niekoniecznie wpasowuje się w cały taki ekosystem badawczy Orion Lab. Też może spróbuję, nie wiem czy mi się uda, ale warto patrzeć na Orion Lab i jakby tą naszą infrastrukturę uczelnianą w kontekście Orion Labu nie jako coś, co jest zero-jedynkowe, tak?

Że napisaliśmy projekt pod tytułem Orion Lab, są tam jakieś założenia i wypisaliśmy jakieś pomysły na brakujące elementy i teraz za 5 lat to musi ruszyć, tak? Bo my już jako infrastruktura działamy, tak? Czyli jesteśmy już pewnego rodzaju fabryką, tak? Przemysłowo patrząc na sytuację. I teraz to, co musimy zrobić, żeby zwiększyć obroty i wygenerowaną ilość produkowanych dóbr, jakim jest nauka i wyniki zarówno czysto podstawowej nauki, jak i tych bardziej przemysłowych, To jest usprawnić pewne procesy, a żeby je usprawnić musimy pewne linie montażowe zbogacić o pewne elementy. Też trzeba pamiętać, że na przestrzeni chociażby jednego konkursu grantowego technologia na rynku się bardzo mocno zmienia.

Ilość nowych sprzętów i rozwiązań technologicznych w samym obrazowaniu, co jest względnie wąską działką, chociaż jest szeroka, Jest bardzo duża, więc to jest proces, który jest mocno dynamiczny i on nie jest do końca zero-jedynkowy, bo Orion Lab można powiedzieć, że już działa, tylko on może działać na wiele większych obrotach z każdym kolejnym klockiem czy modułem, który usprawnia jego działanie. Im bardziej też nasze środowisko Zarówno lokalnej, jak i szerzej współpracy na poziomie krajowym, międzynarodowym. Będzie też bardziej świadome tego, co możemy zrobić wielopoziomowo u nas.

Pozwoli, żeby te obroty działalności naszej infrastruktury, czyli Orion Labu były większe. Także nie chciałbym, żebyśmy patrzyli zero-jedynkowo na daty, że za 5 lat wtedy Orion Lab ruszy, bo my już działamy i działamy de facto od lat. Tylko teraz pojawił się taki moment, gdzie nasza aparatura i infrastruktura już jest naprawdę tak bogata, że możemy to konkretnie nazwać pod jakimś konkretnym logo. To, co pojawiło się w Orion Lab, to my realizowaliśmy troszkę w naszej katedrze. Byliśmy specjalistami w mikroskopii fluorescencyjnej. Kupiliśmy świetny mikroskop. Potrzebowaliśmy do różnego rodzaju badań jeszcze jednej techniki.

My zobaczyliśmy w którymś momencie, że jeśli spojrzymy na to, co mamy w ekotechu, na biologii, na chemii, u nas w Katedrze Biofizyki czy szerzej w Instytucie Fizyki, To już mamy na tyle dużo, że jesteśmy w stanie opisać to właśnie jako ten wniosek Orion Lab i jeśli pokażemy, że już tyle mamy, to niewiele nam brakuje. Niewiele, no te 65 milionów, ale w skali nauki może to nie jest aż tak dużo, jeśli to rozłożymy na kilka jednostek i kilka lat. Jedno jest pewne, warto obserwować lubelską naukę, niekoniecznie z konkretnymi datami, ale na pewno w najbliższej przyszłości dużo tutaj się będzie działo. O Orion Lab mówił prof. Wojciech Grudziński oraz dr Karol Sowiński. Panowie, dziękuję za przedstawienie inicjatywy.