Mentionsy Mentionsy
Polityka Insight Podcast
Polityka Insight Podcast

Straszny dwór Trumpa | Z dystansu

16.01.2026 ·53 min 54 s

W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński i Jan Jęcz spoglądają na pierwszy rok drugiej kadencji Donalda Trumpa, opowiadają o różnych logikach, którymi kieruje się amerykański prezydent oraz o jego podmiotowości i piętnie, które odciśnie na Ameryce i świecie.Rozmowę prowadzi Andrzej Bobiński.Zapraszamy!

Dzień dobry. Słuchajcie Państwo podcastu Polityki Insight z dystansu. W naszej audycji rozmawiamy o najważniejszych wydarzeniach międzynarodowych, obserwujemy potyczki mocarstw i analizujemy europejskie polityki. Razem z naszymi gośćmi dużo uwagi poświęcamy sprawom bezpieczeństwa, obronności i przyglądamy się przemysłowi zbrojeniowemu. Nazywam się Andrzej Bubiński, jestem dyrektorem zarządzającym Polityki Insight i zapraszam na dzisiejszy odcinek. Jest piątek, 16 stycznia. Za cztery dni, we wtorek, minie rok prezydentury Donalda Trumpa. Z wiekiem coraz bardziej uczy się doceniać rolę rocznic. Choć z jednej strony niewiele znaczą, są kompletnie arbitralną cezurą desperacką próbę oporządkowania czasu. To z drugiej, są przyczynkiem do spojrzenia z perspektywy na dany okres.

Dziś z Jankiem Jęczem i Markiem Sierżyńskim rozmawiamy o roku Donalda Trumpa. O logice, wedle której funkcjonuje amerykański prezydent, o jego podmiotowości w szybko zmieniającym się świecie oraz o piętnie, jakie odciśnie na Ameryce i świecie. Zapraszam na rozmowę. Panowie, na początek naszej rozmowy chciałem was poprosić o wasze wrażenia z tych ostatnich 12 miesięcy, to znaczy chciałem was zapytać o to, co na was w tym pierwszym roku prezydentury Donalda Trumpa zrobiło największe wrażenie, to znaczy które z działań, ruchów, decyzji wywarło największy wpływ na waszych osobach analitycznych. No jednak Wenezuela. Po pierwsze, to nie było zapowiadane chyba w żaden sposób. W tych bardzo licznych zapowiedziach, czego to Donald Trump nie będzie robił i o co nie będzie walczył w tym celu, żeby Ameryka stała się znowu wielką i pierwszą.

Wcześniej zdarzało się, że Amerykanie w sposób mniej czy bardziej otwarty, przy otwartej kurtynie wymieniali władzę w krajach Ameryki Łacińskiej, więc zastanawiam się dlaczego, bo ja miałem dokładnie to samo wrażenie, ale zacząłem sobie zastanawiać czy słusznie. Tu masz rację, że mogliśmy i ja też to przewidywałem, że od momentu kiedy został skierowany zresztą zwód europejski z Morza Śródziemnego W stronę Karaibów grupa lotniskowcowa Geralda Forda. Dowiedziałem, że to już jest ten gruby kij, który będzie musiał zostać użyty. Zaczęło się to odliczanie, które koniec końców się zmaterializowało. To jednak była rzecz z katalogu tej nieprzewidywalności nieprzewidywalnej. Myśmy mieli wiele sygnałów na temat wielu innych niewyobrażalnych w poprzednim świecie zamiarów i polityk Donalda Trumpa, jak na przykład te cła.

Już brakowało miejsc, jeśli chodzi o te setki procent, które się tam pojawiały. Natomiast nie przyszło nam chyba do głowy, że w taki sposób zostanie tak szybko, z taką siłą wdrożona właśnie ta strategia dominacji na zachodniej półkuli. Zapamiętam na pewno przebodźcowanie i zobaczymy, czy to będzie też doświadczenie kolejnego roku kadencji, ale mówisz o zaskoczeniach i te zaskoczenia na początku były zaskakujące, a w pewnym momencie kolejne szokujące rzeczy już przestawały zaskakiwać. Ale przeczesując pamięć, wybrałem sobie dwa momenty, zupełnie różne i też z dwóch krańców tego pierwszego roku. Straszny dwór Trumpa Z dystansu.

Procesu, który moim zdaniem będzie trwać, no bo wiemy, że już w Portland podobne rzeczy się dzieją i kolejne miasta mogą być areną takich dalszych zmagań. Więc to są dwa obrazki, które na pewno zapamiętam. Wydaje mi się, że to jest niesamowicie ważne, na co Janek zwraca teraz uwagę, to znaczy my siłą rzeczy koncentrujemy się na tej zewnętrznej polityce Donalda Trumpa, ale to co się dzieje i to co robi ta administracja wewnątrz Stanów Zjednoczonych też jest no niebywałe na bardzo wielu frontach, bo przecież zobaczmy, że mamy jednocześnie atak na elity akademickie, na świat takich tradycyjnych intelektualistów, na środowiska uniwersyteckie, na kampusy po prostu. Mamy atak na media. Dosłownie z ostatnich kilkunastu godzin kolejny tego dowód. Przeszukanie w domu dziennikarza Washington Post po skardze Departamentu Obrony, który też jest na froncie tej walki.

Użycia, zastosowania sił zbrojnych wewnątrz Stanów Zjednoczonych, co jest kompletnym zaprzeczeniem amerykańskiej tradycji takiej demokratycznej i obywatelskiej. No i stąd właśnie są takie sytuacje, kiedy amerykańscy obywatele wręcz nie wiedzą, nie umieją jak się zachować wobec takiej wielkiej inwazji tych służb mundurowych, których zresztą się namnożyło nagle i które zaczynają wszystkie stosować bardzo brutalne metody. Dziękuję za ten wstęp. Ja sobie wypisałem trzy takie zasadnicze pytania, które mnie nurtują od roku i podejrzewam, że nurtować mniej może nas będą przez też nadchodzące miesiące i lata. I pierwsze pytanie, z którym chyba musimy się zmierzyć, brzmi jaka logika kieruje Donaldem Trumpem.

Dlatego potrzeba szukania tych różnych logik, a nie jakiejś jednej ogólnej, do której próbowalibyśmy ten cały worek zagadnień od polityki zewnętrznej przez wewnętrzną dopasować. Bo nie ma jednej wielkiej, pięknej strategii. Tak. Więc na pewno jedną z tych logik jest logika konfliktu. Szczególnie konfliktu filtrowanego przez media. To znaczy... Dużo się mówi o tym, że Donald Trump doszedł do władzy dzięki platformom społecznościowym i to jest oczywiście bardzo uproszczona historia, ale jest to jakaś część ważna tej historii, a to co wiemy o platformach społecznościowych, to co wiemy generalnie o mediach cyfrowych, o ich logice z kolei, to jest to, że one promują konflikt, one promują emocje, one promują podziały, one promują polaryzację. Jeżeli logika mediów społecznościowych, a szczególnie X-a, który stał się takim domyślnym medium komunikowania się tej władzy ze społeczeństwem.

Donald Trump preferuje, co prawda, pisanie na True Social, ale to i tak ostatecznie wszystko trafia na X, a już z kolei cała reszta administracji jest absolutnie, wydaje się, uzależniona od portalu Ilona Muska, więc jeżeli... Możemy wyróżnić jakąś logikę tego portalu, to ona jest też logiką tej władzy. To znaczy logiką tej władzy jest tworzenie konfliktów, tworzenie treści dla mediów, które później stają się tematami dyskusji, wrzucanie ciągle jakiegoś innego tematu, co sprawia, że momentami szukając logiki w jakichś pojedynczych wydarzeniach zawsze trzeba sobie zadać to pytanie, a może oni to zrobili po to, żeby odwrócić uwagę od czegoś innego, żeby stworzyć nową historię. Nawet jeżeli to nie było koniecznie potrzebne, To już jest pewien imperatyw. Tak na przykład tłumaczy się historia eskalacji konfliktu z Jeromem Powellem, prezesem, wciąż jeszcze szefem Fedu.

Wydawałoby się, że Trump ma jakiś, w cudzysłowie, dobry okres, tak? To znaczy, mamy tę udaną operację we Wenezueli, to, że nielegalną, to swoją drogą, ma ten konflikt w demokratycznie rządzonych miastach, a tutaj nagle wytwarza kolejny konflikt, ryzykując w ogóle jakąś szaloną reakcję rynków, kiedy Nie ma żadnego bezpośredniego zagrożenia ze strony Jerome'a Powella. To było zupełnie niepotrzebne w takich tradycyjnych logikach tłumaczenia działań władzy. To nie ma sensu, a mimo to ten imperatyw stworzenia tego konfliktu wydaje mi się przeważył i zaowocował jakimś nowym frontem. Ale to też trochę przypomina ten konflikt, którego chyba do końca wciąż sobie nie opowiedzieliśmy i nie wyjaśniliśmy z Marjorie Taylor Greene. Trump, można powiedzieć, że ryzykuje w tym momencie i chyba widzi skutki tego ryzyka, ponosi, że to jest coś, co nie do końca może spełnić jego oczekiwania, a mimo to, mało tego, że zaczyna ten konflikt, to jeszcze go sam eskaluje, coraz głębiej w niego brnie.

To jest też ta popularna teoria, że Trump przede wszystkim, czego by o nim nie mówić, jest medialnym naturszczykiem i on rozumie naturę mediów. I za nim przed byciem politykiem, przed byciem prezydentem jest gwiazdą mediów i kimś, kto w tych mediach żyje od dekad. Dużo dłużej niż jest w polityce. Więc on rozumie chociażby tę potrzebę ciągłego dostarczania tematów, ciągłego kreowania historii i to jest na pewno bardzo ważna logika. Nie jedyna, ale bardzo ważna. I to się wiąże z tą logiką spektaklu, o której Andrzej mówiłeś. Bo przecież z jednej strony można powiedzieć, że to jest ten show, to jest ta potrzeba jego własna, wewnętrzna. Zresztą nie tylko, a może nawet nie przede wszystkim skierowana na media społecznościowe, bo jednak jak zobaczymy na taką ogólną, całościową aktywność Donalda Trumpa w mediach, to on jest bardzo tradycjonalistyczny.

Jemu jednak bardzo zależy na tym, żeby o nim było w telewizji. On przecież udziela wywiadów mediom papierowym, tradycyjnym, dosłownie niedawno dziennikowi New York Times. On siada do stołu i gada nieraz godzinami z osobami, które na wstępie od razu opisuje jako swoich wrogów, jako te fake news media, prawda? Po to, żeby właśnie z jednej strony być może zaspokoić swoją własną potrzebę wewnętrzną, ale z drugiej strony, wróćmy do tego, co było mówione często na początku, a nawet przed Straszny dwór Trumpa

To wszystko się ze sobą łączy i to wszystko bardzo ładnie moim zdaniem współgra, może nawet zbyt ładnie, ale bo myślę sobie, że ja też bardzo lubię tę logikę spektaklu, mając świadomość tego, że Trump jest zarazem aktorem, ale też reżyserem i moim zdaniem to jest ta historia o tym Powelu. To znaczy dla mnie Fed jest dosyć prostą historią i ja wydaje mi się rozumiem dlaczego on to robi. Jego dużym problemem w nadchodzącym roku będzie temat kosztów życia, będzie temat affordability i on potrzebuje mieć wroga, on potrzebuje mieć oponenta. A problem z ekonomią jest taki, że nie jest tak łatwo wskazać przeciwnika, więc on sobie wybrał tego Powella i mówi, patrzcie, to jest ten człowiek, który nie chce obniżyć stóp procentowych i to jest ten człowiek, który powoduje, że jest tak drogo. Jak ja bym był szefem Fedu, Czy Marco Rubio by miał swoją szóstą pracę i byłby szefem filmu, powiedzmy, to wtedy byłoby zupełnie inaczej.

Więc wydaje mi się, że to jest ta logika. Więc to jest jakby spektakl, w którym on gra, ale zarazem reżyseruje, który żywi się tym konfliktem i który wypełnia cały telewizor, wypełnia całą przestrzeń medialną i to jest to właśnie, to jest to flooding the zone. Więc te trzy elementy, wydaje mi się, składają się w taką dosyć zgrabną, wspólną opowieść. I tutaj wrzuciłbym jeszcze czwartą logikę, to znaczy logikę dworu. Teraz jest taki rosnący na popularności określenie neorojalistyczną. Koncepcję neorojalizmu opisali jakiś czas temu Stacey Goddard i Abraham Newman w takim bardzo ciekawym tekście i... W największym uproszczeniu chodzi tutaj o to, że Trump odtwarza pewne wzorce sprzed kilku wieków, w którym państwo nie jest takim suwerennym bytem, w którym podstawowym podmiotem jest demos, tylko w którym podstawowym podmiotem jest władca i jego otoczenie.

Prokuratorka, zresztą też była gwiazda prawicowych mediów, powołana do tego dworu kilka miesięcy temu przez Donalda Trumpa. Wydaje się, że ona teraz ma odegrać swoją rolę, ona teraz ma odegrać jakiś spektakl, który służy tym interesom oczywiście, o którym mówiłeś wcześniej. Natomiast jeżeli nałożymy na siebie tych kilka logik, no to rzeczy zaczynają być bardziej zrozumiałe. I jeszcze co łączy tę logikę dworu z logiką spektaklu i jednocześnie pozwala Trumpowi być reżyserem i aktorem w głównej roli, największą gwiazdą, no to można powiedzieć, że są to te posiedzenia rządu, posiedzenia gabinetu, które są takimi sesjami. Wielkie dzięki.

Odbywa się pewnego rodzaju spektakl, w którym też uczestniczą media i problem dla tych, którzy tam przybywają jest w jaki sposób się tam znajdą, czy dadzą się właśnie wyreżyserować i wtedy przebiega to wszystko w miarę gładko, czy niejako domyślą się tej roli, którą Donald Trump by od nich chciał usłyszeć, czy jak Wołodymyr Zełenski w tym słynnym przypadku. Zechcą zagrać jakąś swoją rolę, która może nie przypaść do gustu zarówno Trumpowi, jak i tym aktorom, że tak powiem, drugoplanowym. Teraz jak sobie o tym myślę, to nie wiem, czy taki moment w zeszłym roku, który zrobił na mnie największe wrażenie, to nie była ta konferencja prasowa i ta rozmowa z Zeleńskim wtedy. Tak teraz sobie myślę, że ja patrzyłem na ekran i nie rozumiałem, co się dzieje.

To znaczy my, patrząc na ten dwór, bardzo patrzymy na króla. Ale nie do końca jeszcze na tym etapie chyba rozumiemy i zdajemy sobie sprawę, jak łatwo z takim królem grać. To znaczy, jeżeli są bardzo sprawni dworzanie albo inni gracze w ramach szeroko pojętego establishmentu, Wydaje mi się, że oni bardzo łatwo, właśnie grając próżnością, rozumieniem tych zasad, faktem, że się uczyli też przez pierwszą kadencję Donalda Trumpa i się sparzyli na iluś sytuacjach, nauczyli się, bo to jest jednak pod tym względem zupełnie inna kadencja. Więc trochę chciałem się ciebie, Marek, zapytać o to od strony takiej polityki zagranicznej bezpieczeństwa, a ciebie, Janek, bardziej z tej takiej biznesowo-technologicznej, jak ci dworzanie grają z Donaldem Trumpem.

Ja widzę kilka kategorii tych dworzan. Po pierwsze są ci, którzy właśnie go znają z tej pierwszej kadencji, jak Marco Rubio, który odnajduje się chyba coraz lepiej, mimo że na początku jego szanse wcale nie były oceniane jako wysokie. Wręcz było kilka fal, pogłosek o tym, że Rubio być może zostanie wymieniony. A jednak, zwłaszcza po tej sytuacji wenezuelsko-karaibskiej, zwłaszcza po tej... Z tej nasilonej retoryki dotyczącej zmiany reżimu albo przynajmniej ich dekapitacji odnosimy wrażenie, że sprawy Marco Rubio są na wierzchu. Włącznie z sugestiami, że mógłby zostać prezydentem Kuby po jakiejś operacji. A więc widać, że nawet bez jakby przyjmowania 1 do 1 trumpowskiej retoryki, bo chyba się zgodzimy przy tym stole, że Rubio stara się być umiarkowany.

On nie idzie tak ostro, tak daleko jak na przykład Pete Hexer, Można zawalczyć o swoje, tak? Wyrwać jak najwięcej właśnie w ramach tych dworskich koteri. Skoro mowa o heksecie, można powiedzieć, że to jest newcomer, to jest nowy chłopak na dworze Trumpa. Człowiek, który przyszedł tam z tej logiki show, z tej logiki teatru, z telewizji, bez żadnego praktycznie doświadczenia w administracji. Zaliczył kilka bardzo poważnych błędów i wpadek, a jednak przez ostatnie miesiące ja widzę, że on jest na wznoszącej właśnie dlatego, że w pełni przyjął tę logikę trumpowską. Mało tego, robi właśnie rzeczy niesłychane, tak jak na przykład to nagle zwołana sesja z kilkuset generałami, tak po to tylko, żeby im powiedzieć, no w zasadzie, żebyście robili pompki, tak?

Właśnie po to, żeby nie mówić o rodzinach, żeby nie mówić o jakiejś szlachcie. To są bardzo różne środowiska i część jest związana z Trumpem właśnie więzami krwi czy innymi koligacjami. To są jego synowie, to jest Jared Kushner, czy jakimiś po prostu towarzyskimi więzami jak Steve Witkoff, który pojawił się w tym otoczeniu dlatego, że zna się z Trumpem od dekad. To jest klika oczywiście ludzi, którzy są blisko Trumpa, ponieważ ich biznesy czy nawet bezpośrednio czasami ich pieniądze, ich bezpośrednie wpłaty na różne trumpowskie inicjatywy są mu potrzebne. No i to jest w dalszym ciągu klika techno-oligarchów. Myślę, że już naprawdę powoli można tak zacząć ich określać. To jest środowisko też wewnętrznie zróżnicowane.

Na początku skupialiśmy się na tych wszystkich, którzy uczestniczyli w spektaklu Zaprzysiężenia i ustawili się w pierwszym szeregu, ale być może ciekawsze były postacie, których w tym pierwszym szeregu nie było. Takie jak Marc Andreessen, który jest takim nieformalnym królem świata venture capital, jak Peter Thiel, który oprócz tego, że wciąż ma dużo do powiedzenia w Palantirze, Alex Karp pewnie bardziej, To oprócz tego tworzy jakąś taką mistyczną opowieść o amerykańskim przywództwie i walce z antychrystem. Więc mamy sporo tych postaci z wielkiego biznesu. Też na pewno wciąż sporo osób z bardziej tradycyjnego biznesu, których ja aż tak bardzo nie kojarzę. Natomiast w mediach non stop przewijają się historie typu Trump interesuje się Grenlandią m.in.

z tego powodu, że jakiś jego biznesowy znajomy ma tam interesy, tak? A Wenezuelą, bo przecież ropa, tak? Zawsze liczy się ropa. To jest na pewno wciąż bardzo istotna klika, ta klika biznesowa i ta logika dworska i to patrzenie na świat trumpowskie, które nie jest patrzeniem na liberalny porządek, w którym wszystkie suwerenne państwa są sobie równe, tylko jest jakimś takim światem równych i równiejszych. Sprawia, że te kliki są w stanie realizować swoje partykularne interesy. Jeżeli ktoś jest zabezpieczony, nie jest tak uzależniony od Trumpa, jak na przykład ci technologiczni giganci, no to oni są w stanie nawiązywać biznesy z Arabią Saudyjską, z Chinami, prowadzić taki handel, który na przykład za Joe Bidena byłby bardzo utrudniony.

Właśnie przez to, że te granice czy jakiś taki tradycyjny porządek nie są tak istotne, no a dla osób, które są bardziej od Trumpa uzależnione, no to one muszą się ograniczyć do gier na mniejszą skalę, czyli na przykład do gier o sukcesję, tak? Bo to jest też bardzo charakterystyczny dwór, w którym nie ma linii sukcesji, w którym każdy teoretycznie może sobie siebie wyobrazić na tym tronie. A skoro Janek mówi o tych rozmaitych kręgach biznesowych, no to trzeba powiedzieć, że chyba dominującą logiką w prezydenturze Donalda Trumpa jest logika pieniądza, jest logika zysku, jest logika interesu i jest logika dealu. I w zasadzie teraz możemy pod każde z tych punktów podczepić bardzo wiele przypadków, których to dało sobie znać. I można powiedzieć, że znowu albo my się nauczymy, wejdziemy w tę grę i nauczymy się nią grać, albo przegramy po prostu.

Zdaje mi się, że w tym momencie Chociażby to, że myśmy jako Europa, jako instytucje unijne próbowali załagodzić spór handlowy z Donaldem Trumpem poprzez uległość, poprzez swego rodzaju appeasement, wydaje się strategią kompletnie przegraną, bo to wyłącznie zachęciło Donalda Trumpa, żeby sięgać bardziej agresywnie i po więcej. Ta logika, która wydaje mi się rzeczywiście chyba najciekawsza i najtrudniejsza do zrozumienia, to jest ta logika pieniądza, bo z jednej strony oczywiście jest tak, że za bardzo wieloma decyzjami stoi chęć zysku, ale z drugiej strony niekiedy mam wrażenie, że sam ten deal Jest ważniejszy od jego skutków. Że to jest przykład tej umowy w kwestii metali ziem rzadkich na Ukrainie na przykład, prawda?

W sensie był taki moment w roku, którego pewnie większość osób już nie pamięta, kiedy wydawało nam się, że to jest najważniejsze i tak naprawdę to, w co gra Donald Trump, to on chce tutaj teraz wjechać z wielkimi maszynami i ograbić Ukrainę z metali ziem rzadkich. W tym momencie nie wiem, czy ktokolwiek pamięta o tej wielkiej umowie, o tej ustawie, o tych wielkich Ustalenia, negocjacje, tego już w ogóle nie ma. Z tą Wenezuelą też. Niby jest ta ropa, ale z drugiej strony wiemy, że nie jest łatwo do niej dotrzeć, że trzeba ją wydobyć, trzeba ją wyrafinować. Pytanie, czy za 10 lat rzeczywiście ona będzie tyle warta, ile jest warta teraz. Więc mam takie poczucie, że niekiedy ta logika pieniądza, że to jest logika złota, a nie pieniądza, tego złota, które się niesamowicie świeci, ale tak naprawdę nie wiadomo, jaka jest jego koniec końców wartość.

Tak, wydaje mi się, że ta logika dealu ma dwie strony. To znaczy z jednej strony jak najbardziej dążymy do maksymalizacji zysków do tego stopnia, że w zasadzie traktujemy cały dostępny nam świat, a na pewno tę zachodnią półkulę jako źródło zasobów i to materialnych dla Stanów Zjednoczonych, a z innych, z partnerów i sojuszników staramy się jak najwięcej pieniędzy wyzyskać. A z drugiej strony Ja pamiętam, że rzeczniczka Białego Domu bardzo często odnosi się do Donalda Trumpa i tak go nazywa, że to jest, jak państwo wiecie, jest to mistrz zawierania deali, tak? A w związku z tym samo zawieranie, sam proces dealowania Sam ten deal, niezależnie od jego treści, jego zawartości, też chyba jest dla Donalda Trumpa, który sam siebie nazwał też mistrzem czy też sztukmistrzem dealu, jest pewnego rodzaju pokusą, że niezależnie od końcowych rezultatów ja muszę to uzyskać.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.