ETS2 bez zębów | Miasta bez smogu
ETS2 bez zębów | Miasta bez smogu by Polityka Insight
Dzień dobry. Nazywam się Joanna Sawicka i zapraszam na podcast Miasta bez smogu. Z moimi gośćmi, czyli samorządowcami, ekspertami i aktywistami będę rozmawiać o czystym powietrzu i problemie smogu. Przyjrzymy się, co robią władze największych polskich miast, jakie narzędzia i rozwiązania już wprowadziły, a jakie planują. Sprawdzimy, czy współpraca aktywistów i samorządowców idzie sprawnie i czy przynosi efekty. A mieszkańców zapytamy, czy kwestia smogu jest dla nich ważna i czy wpływa na ich wybory polityczne. Audycja jest częścią projektu Miasta bez smogu, którego partnerem jest Clean Air Fund. W początku listopada Rada Unii wprowadziła poprawkę, która umożliwi przesunięcie wdrożenia systemu ETS2 o rok do 2028.
Chodzi o wprowadzenie oddzielnego systemu handla emisjami dla transportu lądowego, ogrzewnictwa indywidualnego i małego przemysłu. Obecnie obowiązujący ETS1 obejmuje energetykę, ciepłownictwo systemowe i duży przemysł. Porozmawiam dzisiaj z Konstancją Ziółkowską, kierowniczką projektu Polityka Społeczna w Forum Energii, o tym, jakie są perspektywy wdrożenia systemu i w jakim kształcie może on ostatecznie funkcjonować, o tym, co to oznacza dla Polski oraz dla walki o poprawę jakości powietrza. Zapraszam na rozmowę. Decyzje, które zapadły ostatnio, nie są ostateczne. Proces negocjacji jeszcze przed nami. System już teraz budzi jednak emocje, bo oznacza realny wzrost rachunków dla wielu gospodarstw domowych używających w ciepłownictwie i transporcie paliw kopalnych. Zacznijmy krótko od spraw technicznych.
Chciałam Cię spytać, co już teraz wiemy o perspektywy wdrożenia systemu? Jakie są i mogą być kluczowe momenty decyzyjne i kiedy tak naprawdę będziemy znali daty i kształt tego systemu? Na tej Radzie Środowiskowej, o której wspomniałaś, rzeczywiście zapadła decyzja o przesunięciu wejścia w życie ETS2 na 2028 rok. I teoretycznie dyrektywa EU ETS przewiduje taki tryb, tylko pod warunkiem, że ceny paliw będą bardzo wysokie. Więc można powiedzieć, że w dyrektywie był opisany scenariusz, w którym ETS2 wchodzi w 2028 roku. To, co jest efektem tego porozumienia politycznego, to to, że niezależnie od tego, jakie będą ceny paliw, idziemy tym scenariuszem właśnie od 28 roku, który już jest opisany w dyrektywie, co ma się dziać, jak się różne terminy odpowiednio dostosowują.
Teoretycznie jest już w ten sposób nowy plan i teraz zatwierdzenie go Parlament Europejski potwierdził, że tą propozycję Rady popiera, więc można powiedzieć, że jest to formalność. Natomiast to, co wiemy, no to, że z perspektywy wielu państw, w tym Polski, te negocjacje się jeszcze nie zakończyły. To znaczy cały czas też słyszymy głosy z polskiego rządu, że naszym celem nie było przesunięcia tego jedynie o rok. I można powiedzieć, że jest to furtka do dalszych negocjacji. Celem polskiego rządu było przesunięcie o trzy lata. Tak jest, dokładnie. I można powiedzieć, że na 26 rok tak czy owak była przewidziana rewizja dyrektywy ETS. Ta rewizja miała być powiedzmy bardziej techniczna, bardziej związana z ETS1, też z rezerwą stabilności rynkowej, czyli bardziej z takimi technicznymi sprawami, z przeglądem tego, jak działał ETS1 dotychczas.
Natomiast wiadomo, że państwa, które dążą do głębszej rewizji właśnie W tym upatrują też szanse na to, żeby te negocjacje kontynuować przy okazji tej teoretycznie mniejszej rewizji, żeby sprawdzić, żeby ona była większa i zmieniła bardziej gruntownie cały ETS2. O tym, jakie dążenia ma Polska i co może osiągnąć, będziemy jeszcze rozmawiać. Natomiast w ramach takiego wstępu chciałam cię spytać, po co będzie wdrażany ETS2, jaki jest cel i kogo to najbardziej dotknie? ETS2 to jest kolejny etap wprowadzania opłat od emisji dwutlenku węgla. Można powiedzieć, że jest to realizacja takiej podstawowej zasady ochrony środowiska zanieczyszczający płaci, czyli staramy się uwzględnić te koszty środowiskowe w koszcie paliwa.
Czy to będzie paliwo do ogrzewania, czy paliwo do transportu? Bo o tym też powiedziałaś krótko, ale to można jakby jeszcze powiedzieć, że ETS2 będzie dotyczył paliw, z których pochodzi emisja dwutlenku węgla w ogrzewnictwie indywidualnym, czyli tam, gdzie ogrzewamy się węglem, gazem czy olejem opałowym i transportu lądowego. W mniejszym stopniu też można powiedzieć, że są niektóre małe ciepłownie, które nie zostały objęte systemem ETS1 i teraz też ETS2 jakby domyka, uszczelnia ten system, że też to ciepłownictwo systemowe w całości będzie już objęte opłatami. I cel jest taki, żeby poprzez ten bodziec ekonomiczny, poprzez dodatkowe opłaty motywować ludzi, gospodarstwa domowe, użytkowników transportu do tego, żeby przechodzili na mniej emisyjne źródła ogrzewania czy transportu.
Też wpłynąć na to, żeby przesunąć wdrożenie systemu. No wiadomo, że to przesunięcie o rok do 2028 to już jest jakiś krok do przodu, ale też wiemy dobrze, jaki jest stan obecnie i że no ten rok tak naprawdę nie tak wiele zmieni. Jakie są według ciebie kluczowe problemy, które ta obecna propozycja wdrożenia ETS2 niesie dla Polski? Warto podkreślić to, że to nie są właśnie problemy tylko wydumane czy takie, że polski rząd po prostu, nie wiem, prokrastynuje z wprowadzeniem tego, chociaż powinien. Jakby tutaj ja uważam, że te problemy są obiektywne i wynikają przede wszystkim z tego, że ta regulacja w bardzo dużym stopniu ignoruje bardzo duże różnice między państwami, o czym już trochę powiedziałaś. Na przykład nie zgadzam się z tym też, o czym wspomniałaś, że być może ta cena na początku nie będzie taka dotkliwa.
To są jakby i Niemcy i państwa skandynawskie i nie tylko zresztą. No i dla nich często ETS2 na początku w ogóle nie będzie odczuwalny, bo te opłaty już tam są. Więc można powiedzieć, że tutaj widzimy dużą różnicę tego, że dla nas to jest ta zmiana z dnia na dzień. No i ta struktura paliw też jest kluczowa. To znaczy węgiel taki spalany w domach to jest, można powiedzieć, rzeczywiście specyfika Polski, Czech i właściwie na tym ta lista się szybko bardzo kończy. To znaczy jest jeszcze parę innych państw, gdzie ten węgiel może jest użytkowany, ale w bardzo niewielkim stopniu. Polityka Insight.
I wydaje mi się, że ETS2 stał się takim trochę symbolem zielonego ładu. Stał się takim trochę też chłopcem do bicia. I teraz uzyskać akceptację dla systemu, nawet jeśli go zmienimy, zreformujemy, myślę, że będzie bardzo trudno. To znaczy, po prostu jakiekolwiek opłaty, które będą dotykać też często tych grup najuboższych, ponieważ statystycznie rzecz biorąc, to uboższe gospodarstwa domowe częściej korzystają właśnie z węgla jako... Polityka Insight.
Mówiłaś na początku o regulacjach czy zmianach, które powinny zajść u nas wewnętrznie, a to uelastycznienie cen to byłby rozumiem element negocjacji na poziomie unijnym. Czy masz poczucie, że polski rząd jest przygotowany i ma silne argumenty i ma możliwość przeforsowania takich rzeczywistych, realnych zmian w tym systemie, które by ułatwiły wejście do niego naszym gospodarstwom domowym? To są na pewno bardzo trudne negocjacje. Z drugiej strony jest tak, że to niezadowolenie z ETS2 z różnych bardzo powodów występuje stosunkowo w wielu państwach. Te problemy, które my widzimy, są może specyficzne dla nas, natomiast na przykład ta niepewność ceny, szczególnie po 29 roku, kiedy kończą się te mechanizmy stabilizujące cenę uprawnień, to jest na przykład coś, co już w znacznie większej liczbie państw powoduje, że
że ETS2 jest krytykowane na przykład we Francji, która ma już swój system opłat, natomiast właśnie ta wizja tego, że ta cena może potem w niekontrolowany sposób dalej rosnąć, jest czymś, co sprawia, że więcej państw jest sceptycznych i myślę, że możemy tutaj szukać sojuszników do tej rewizji. Na pewno bardzo ciekawą propozycją wyszło COBISE, czyli taka badawcza odnoga pod Instytutem Ochrony Środowiska i w związku z tym blisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska. To znaczy propozycja tego, żeby jednak wprowadzić taki mechanizm korekcyjny, który powodowałby w praktyce, że cena odczuwalna przez gospodarstwa domowe by się różniła pomiędzy państwami. Nie wchodząc jakby w techniczne szczegóły tego rozwiązania, to nie podważa jakby istnienia dalej rynku na zakup uprawnień, ale wpływa na to, jak ta cena byłaby właśnie odczuwana i żeby to było bardziej dostosowane właśnie do tych realiów.
ETS2 bez zębów Miasta bez smogu. Że samo powtarzanie tego, że odsuńmy, odsuńmy w czasie jest bardzo mało konstruktywne. Też samo odsuwanie w czasie nijak się nie przekłada na to, że będziemy bardziej przygotowani. Żeby się przygotować do wdrożenia systemu ETS2 został stworzony Społeczny Fundusz Klimatyczny, o którym mówiłaś. Dla Polski z tego funduszu miało przysługiwać ponad 11 miliardów euro.
Polskie Ministerstwo Funduszy przygotowało Plan Społeczny Klimatyczny, którego pierwszy projekt zaprezentowano w czerwcu, żeby zaplanować wydanie tych pieniędzy. Chciałam cię spytać o ten plan, na ile on ma szansę realnie załagodzić te skutki. Czy to jest tak też, że te pieniądze, bo one miały zacząć wpływać do Polski już w 2026 roku, natomiast w związku z przesunięciem Od wdrożenia ETS2 pojawiły się pytania, czy rzeczywiście od 2023 roku fundusz zacznie funkcjonować i na ile ten plan ma szansę być dobrą i skuteczną odpowiedzią na ten system. Teoretycznie to przesunięcie na 28 rok nie powinno wpłynąć na to, że te pieniądze będą już dostępne od 26 roku.
Natomiast warunkiem, który stawia komisja jest to, że komisja musi zaakceptować ten nasz plan społeczno-klimatyczny. Wiemy już też z wytycznych komisji, że komisja nie będzie chętna do akceptowania planów społeczno-klimatycznych państwom, które otwarcie mówią, że nie wdrożą systemu ETS2, a z deklaracji jakby Ministerstwa Klimatu i Środowiska wynika, że ETS2 bez zębów Miasta bez smogu. Names mentioned ETS2 bez zębów
No i to jest ogólnie dobry kierunek, można powiedzieć, czyli że rzeczywiście mamy fundusz, który jest dedykowany wrażliwym gospodarstwom domowym, ubogim energetycznie, jeśli chodzi o budynki i wykluczonym transportowo, czy ubogim transportowo, jeśli chodzi o transport. Więc ogólnie to jest pozytywne, chociaż to, co my widzimy, to że też takie skoncentrowanie się tylko na tej grupie, Pomija trochę fakt, że nasze przygotowania do wdrożenia ETS2 powinny objąć generalnie takie mechanizmy, które będą dostępne dla wszystkich gospodarstw domowych. To znaczy, że musimy się przygotowywać nie tylko wobec tych najsłabszych, ale że takiego dobrego wsparcia doradczego, czy lepszej jakości takiego wsparcia technicznego, dostępu do dobrych audytów energetycznych, dostępu do dobrych programów wsparcia potrzebują też...
ETS2 bez zębów Program Czyste Powietrze. Też na różne działania z obszaru budownictwa, socjalnego i to też uważam, że jest bardzo jakby pozytywne i fajne, że mamy taki fundusz, żeby budować mieszkania na wynajem dla tych powiedzmy słabszych grup. To co jest trochę słabszą stroną tego planu, no to to, że on się tak bardzo skoncentrował na tych właśnie inwestycjach. Mimo, że w założeniu miał być takim planem trochę bardziej całościowym, gdzie są i reformy i inwestycje.
Mniej widoczne niż to, że komuś się da do kieszeni 100 tysięcy na inwestycje. A wydaje mi się, że taka praca u podstaw i zarezerwowanie na nią środków, żeby na przykład gminy, zwiększać kompetencje gmin w pracy też z mieszkańcami, takie techniczne, to byłoby bardzo potrzebne i uważam, że to w planie nie jest dostatecznie zaadresowane. Z tych wszystkich wielkich przedsięwzięć, które Polska musi przeprowadzić w ramach transformacji energetycznej i w ramach też radzenia sobie z tymi wyzwaniami ETS2, ta termomodernizacja wydaje się jakimś takim szczególnie dużym wyzwaniem. Wchodzi w przyszłym roku dyrektywa budynkowa, która też nam nakazuje modernizację wielu milionów budynków w Polsce. I tak jak mówisz, no ani ten Plan Społeczno-Klimatyczny, ani ta nowa odsłona programu Czyste Powietrze nie adresują tej potrzeby, że ta termomodernizacja to jest taki wielki, bardzo potrzebny wysiłek, który my jako państwo, jako społeczeństwo musimy przeprowadzić w najbliższych latach po to, żeby wszystkim się żyło lepiej.
Nie tak bardzo drogo, wygodniej i żeby jakby sobie zbudować taką przestrzeń na lepsze, łatwiejsze, tańsze i bardziej przyjazne środowisku życie dla dużych grup społecznych. Ale mamy to przesunięcie co najmniej o rok ETS2. Chciałam Cię zapytać, co to tak naprawdę zmienia dla polskiego rządu? Wiadomo, że to nie jest tak, że już sobie to powiedziałyśmy, że Polska nie zdąży się przygotować i być na początku 28. roku gotowa na to, że wchodzimy w ten system bezboleśnie. Natomiast co Twoim zdaniem jest najważniejsze, żeby w ciągu tego roku zrobić, żeby przynajmniej jakąś taką sobie podstawę, bazę zbudować? Rzeczywiście takie jakby dogłębne przemyślenie takiego planu dla gospodarstw domowych, które jakby wykraczało trochę poza ten plan społeczno-klimatyczny właśnie, który jest skoncentrowany tylko na wybranej grupie i przełamanie takiej silosowości pomiędzy ministerstwami.
Słynne przełamanie silosowości pomiędzy ministerstwami, ale tutaj mam w szczególności na myśli Ministerstwo Klimatu i Środowiska i Ministerstwo Rozwoju i Technologii, tam gdzie te wszystkie kwestie budynkowe są skoncentrowane. Też wspomniałaś o tej dyrektywie budynkowej, która wchodzi w życie w przyszłym roku. To nie może być tak, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, ENFOŚ, tak jakby odpowiada w pełni za, nie tylko za finansowanie, ale też za całe właśnie projektowanie tego procesu termomodernizacji w Polsce. Bardzo istotne jest to, żeby ta rola Ministerstwa Rozwoju i Technologii w takim wspieraniu właśnie, budowaniu tego capacity takiego technicznego, zastanowienie się nad tym, jak na przykład ETS2 bez smogu. Names mentioned.
Tam, gdzie rzeczywiście to wykluczenie komunikacyjne jest największe. Żeby taki system opłat mógł być kiedyś w Polsce zaakceptowany, wydaje mi się, że Najpierw musimy mieć te wszystkie dostępne rozwiązania, żeby ludzie mieli rzeczywiście szansę z nich skorzystać i żeby ten bodziec cenowy nie powodował tylko, że mają coraz drożej, ale robią to samo, tylko że te drogi do tego, żeby funkcjonować inaczej jakby i w budynkach i w transporcie są otwarte. A masz poczucie, że ETS2 jest potrzebny do skutecznej walki ze smogiem? I czy ten straszek cenowy to jest coś, co skutecznie będzie mobilizowało obywateli do działań czy zmiany? Różnica cen pomiędzy ogrzewaniem węglem, a na przykład pompą ciepła, no jest jakimś istotnym czynnikiem, który wpływa na decyzje ludzi i dlatego też bardzo istotne jest to, żeby po tej stronie też tego zelektryfikowanego ogrzewnictwa, które się wydaje przyszłością.
I jest to z perspektywy też potrzeb, nie wiem, potem budowania odpowiedniej infrastruktury, zupełnie nieracjonalne, żeby też postępowała ta gazyfikacja w ogrzewnictwie, gdzie mamy inną technologię, znacznie bardziej efektywną, jaką są pompy ciepła. Z takiej perspektywy bezpieczeństwa energetycznego można by opowiadać o i pokazywać właśnie taką opłatę od tych paliw kopalnych, czy wtedy bardziej można powiedzieć od paliw importowanych. Też mam takie wrażenie, że absolutnie kluczowe jest znalezienie innej opowieści w obliczu tego, że politycznie teraz w Polsce główne partie już się nie dzielą na takie, które są za wdrożeniem ETS2 i na te, które są przeciw, tylko tak naprawdę wszystkie to odpychają od siebie i uważają, że to trzeba co najmniej opóźnić. Unijna polityka klimatyczna
Polityka Insight. Nie ma takiej kwoty, którą ludzie byliby chętni płacić tak długo, jak to będzie właśnie tylko jakiś przysłowiowy podatek, zielony podatek dla Brukseli. Także to rzeczywiście przez tą prawicową narrację będzie nam nieustannie też obrzydzane i tak jak mówisz, nie ma takiej siły politycznej, która właściwie to popiera. Przesunięcie wdrożenia ETS2 o rok nie oznacza, że władze mniej chętnie będą się do tego przygotowywać. W 2027 roku jesienią mamy wybory parlamentarne i to przesunięcie ze względów politycznych jest kluczowe, bo trudno sobie wyobrazić, żeby wprowadzać bardzo uciążliwy system dla obywateli w roku wyborczym, bo rząd politycznie nie mógłby sobie na to pozwolić, bardzo by to osłabiło.
ETS2 bez zębów Miasta bez smogu. Niemożliwe, żeby te opłaty w tym momencie weszły, więc to nie jest tak, że gdyby się nie udało tego przesunąć teraz na tej Radzie, to byśmy zwarli szyki i ktoś by to wprowadził. Nikt nie jest też samobójcą politycznym. Niestety dość realny jest scenariusz, w którym staramy się odsuwać i dalej odsuwać i niewiele robić. To jest myślę też zadanie dla... Komisji Europejskiej, która stara się bronić też tego, czym był i czym jest ETS2, jakie są jego cele.
Pokazano wszystkie 23 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.