Mentionsy Mentionsy
Podcast pod specjalnym nadzorem
Podcast pod specjalnym nadzorem

66. Największy Czech

26.04.2026 ·1 godz 5 min · 6 rozdziałów

Kto jest tym największym (żyjącym) Czechem? Pytam w najnowszym odcinku Podcastu pod specjalnym nadzorem. Mam swojego kandydata i zdecydowanie nie jest to tylko hołd, na jego 90 urodziny. Aktor, scenarzysta, pisarz, komik, autor tekstów i największy influencer w życiu kilku ostatnich pokoleń Czechów. Mili Państwo - rzecz jasna - Zdeněk Svěrák! To on stworzył słynnego Járę Cimrmana, genialnego wynalazcę i patriotę, tak kochanego też w Polsce. To spod jego pióra wyszły najczęściej cytowane teksty z kultowych, czechosłowackich komedii. To on śpiewa dzieciom własne piosenki, pisze numery innym artystom, to on jest wciąż asem w rękawie czeskiej opozycji. Nie mówiąc nawet, że odpowiada za czeskiego Oscara. Jego charakterystyczne, oparte na języku, grach słownych scenariusze, na wiele dekad zdominowały czeską kinematografię. Jeśli znacie takie filmy jak: "Na skraju lasu", "Wsi sielska, anielska", "Kelner, płacić" czy "Piorun kulisty", to wiecie o czym mowa. Ale nawet Ci, którzy Svěráka jeszcze na ekranie nie widzieli, nie czytali jego tekstów, czy nie oglądali jego sztuk, znajdą tu masę szczegółów i anegdot z życia kulturalnego (i politycznego) w Czechosłowacji. StB, agenci, cenzorzy, Lenin, Stalin, Klaus, cały korowód szalonych postaci, tak jak zawsze w PPSN. Masa inspiracji. Dziękuję za wsparcie dla projektu na Patronite, buycoffee oraz poprzez wykupywanie subskrypcji do bonusowych materiałów na Spotify. Może i Ty rozważysz wsparcie dla PPSN? Dzięki serdeczne. Zapraszam do odcinka i życzę udanej zabawy. Ahoj! PG

15:36 · Dzieło i działalność polityczna Zdenka Svěráka 1

Przyszedł właśnie drugi z ojców, którzy stworzyli Zdeněk Svěrák, Czechosłowakia, Poland, StB State Security. Zdeněk Svěrák, Czechosłowakia, Poland, StB State Security. Zdeněk Svěrák, Czechosłowakia, Poland, StB State Security. No zawsze był drugi, trochę jak ten Zimmerman często spóźniający się ze swoimi wynalazkami czy pomysłami. Po prostu potrzebował tej silniejszej osobowości, która powiedziała, nadała jakiś kierunek i twierdzi, że właśnie społeczeństwo takich silnych osobowości potrzebuje.

41:00 · Problem z cenzurą i współpraca z STB 2

Że on żyje jak to Czesi mówią prasę w życie, czyli można powiedzieć ma piękne Auto HT i strasznie mu się dobrze powodzi. Jak prosięciu w życie. Ja bym chciał ten wierszyk usłyszeć, pewnie był wspaniały. No ale Svěrák się nie zorientował, że ten student był podstawiony przez STB. Służby, Służba Bezpieczeństwa. Tym samym chciała Svěraka zmusić do współpracy. Za niejakich kilka dni zostaje oczywiście na przesłuchanie zaproszony Svěrak.

Krótko mówiąc, albo będę się z nimi spotykał, wspomina Svěrák, i przekazywał im informacje, w przeciwnym razie pójdę do więzienia, a moje dzieci nie będą mogły studiować. Dzieci mu podobno wtedy powiedziały, że to raczej nie będziemy już studiować. Skończyło się to tak, że i jedna i druga strona się nie odzywała. To znaczy Svěrák gdzieś tam przeczekał i STB już faktycznie potem nie reagowała. Jeszcze wcześniej, jeszcze wcześniej Smoliak w latach 60. był nagabywany przez STB, też odmówił. Oni doskonale wiedzieli, że u siebie w teatrze, w swojej trupie mają agenta STB, bo to był Marek Szymon.

51:36 · Zakończenie i podsumowanie 4

Ale wiedzieli też, że Marek Szymon Musiał się stać tym agentem, no dlatego, że kiedyś się spił, wsiadł do taksówki i powiedział taksówkarzowi, żeby go wiózł na lotnisko, a on porwie samolot do Ameryki. Wiadomo co zrobił taksówkarz praski. Zadzwonił na policję, a Marek Szymon szedł do więzienia. Bardzo często też koledzy widzieli go pobitego przez STB. Raz musiał chodzić nawet w kołnierzu ortopedycznym. Dlatego było od samego początku wiadomo, że tutaj nie mówimy o jakiejś współpracy, która była Celowa, która była zaplanowana, za którą brał pieniądze. Stał się de facto ofiarą, tak jak i inni, o których już wspominałem, ze środowiska na u, jak underground.

To był chyba jedyny taki moment, gdzie tych kłopotów było co nie miara. Zresztą oni i też na przesłuchaniach STB się orientowali, Svěrák ze Smoliakiem, że na te przedstawienia STB agenci chodzą i to chodzą regularnie, na każde z nich. Nie mogli się tylko zorientować, bo oni się zmieniali gdzie kto siedzi, ale oni to już wszystko znali praktycznie na pamięć, a niektórzy z nich, przynajmniej dwóch agentów, wspomina Svěrák, to byli wielkimi fanami w ogóle Zimmermana. Dodatkowo trzeba było to wszystko przedstawić zawsze komisji cenzorskiej. Teatry i teatriary Zimmermana również podlegał takiej instytucji jak praskie kulturnie strzedzisko, czyli powiedzielibyśmy praski ośrodek kulturalny.

No, tak już z Jarą Zimmermanem też było. Przenoszą to do czasów Austro-Węgier, do czasów CK Monarchii Habsburskiej. I tam główną postacią jest porucznik tajnej policji, czy raczej kapitan, powinienem powiedzieć, tajnej policji austro-węgierskiej, Pichrt, który oczywiście przypomina agenta STB, Agenci STB oczywiście chodzili na każde przedstawienie. Czarne chmury się nad nim zbierały, zresztą ono zostało zakazane na trzy sezony w 1983 roku. To jest naprawdę komiczne, przezabawne, że cenzura kazała wykreślić, czy tam zmienić jakieś sceny, w których jest radość z upadku, czy też zapowiedzi upadku monarchii habsburskiej.

No to jeśli komuniści się nie cieszą z upadku monarchii habsburskiej, to nie wiem z czego mieliby się cieszyć i co mieliby popierać. No ale tak to już z tymi towarzyszami po prostu było. No a na sam koniec dodam jeszcze, i to jest prawdopodobnie światowy fenomen, Sztuka pod tytułem Ulewa miała również założoną swoją teczkę, swoje akta w STB pod pseudonimem SPRH, czyli prysznic. Jeśli nie podejrzewaliście, nie wiedzieliście, że tak można, to teraz już wiecie.

Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.