Mentionsy Mentionsy
Podcast Historyczny Post Scriptum
Podcast Historyczny Post Scriptum

Jak opowiadać o historii? Moje ulubione muzea!

28.06.2024 ·50 min 17 s · 7 rozdziałów · 1 sponsor

Przed Wami odcinek trochę przygodowy, wyprawowy, a trochę dziennikarski!. Tym razem zagłębiamy się w temat, który od dawna mnie intryguje – jak przekazywać przeszłość w sposób angażujący, inspirujący i wartościowy! Wspólnie zastanawiamy się, co sprawia, że muzeum jest „dobre”. Następnie odwiedzamy Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Wrota Warmii koło Olsztyna oraz Fram Museum w Oslo. Na koniec dzielę się relacją z wystawy "Kaplica Sykstyńska: Dziedzictwo" w Krakowie. Ten odcinek łączy w sobie elementy przygody, edukacji i refleksji nad tym, jak możemy lepiej opowiadać i pokazywać historię. Do usłyszenia! Dobrego słuchania! Rafał :) 🌿🎙️❤️ Partnerem odcinka jest „Wystawa Kaplica Sykstyńska. Dziedzictwo” w Krakowie. Bilety na wystawę kupić możecie tutaj: https://kaplica.art 0:00 Intro 2:46 Wstęp do odcinka 7:59 Muzea – te dobre, i te gorsze 12:24 Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku 18:35 Wrota Warmii koło Olsztyna 24:15 Fram Museum w Oslo 31:15 Wystawa „Kaplica Sykstyńska. Dziedzictwo” w Krakowie 47:28 Zakończenie Jeśli Ci się podoba - dołącz do Patronów Podcastu Historycznego :) https://patronite.pl/podcasthistoryczny

4:00 · Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku 3

A jak te emocje wywoływać? Filmy historyczne, seriale, książki, podcasty, gry komputerowe to wszystko bardzo dobre nośniki historii. Ale jest jeszcze jedno miejsce, które warto mieć na uwadze i któremu warto dać szansę. Miejsce często zapomniane, a nie słusznie. Chodzi o muzea. I od razu zdradzę Wam coś. Mam z muzeami bardzo skomplikowaną relację. Kiedy przechodzimy przez drzwi dobrego muzeum lub wystawy, to nie tyle wchodzimy do innego budynku, co przekraczamy próg do innego świata. Każdy eksponat tam wydaje się opowiadać inną historię, lekcje z przeszłości.

Pokazują nam, jak ewoluowały społeczeństwa, jak nasi przodkowie radzili sobie z problemami, jak walczyli o wolność, jak zachodziły przewroty polityczne, reformy społeczne. Ale uwielbiam muzea też z innego powodu. Są one antidotum na pychę. Tak, dobrze słyszycie? Uważam, że dobre muzeum uczy nas pokory. Pokazuje nam bowiem nie tylko jak bardzo posunęliśmy się naprzód, ale także jak długo stoimy już w miejscu. Jak można bowiem nie poczuć lekkiej konsternacji patrząc na liczący 2000 lat grecki posąg i wiedząc, że do dziś po tylu tysiącleciach wcale nie potrafilibyśmy ręcznie zrobić tego lepiej i że maszyny miałyby problem z tak delikatnym obrobieniem marmuru.

No właśnie, w świecie, który jest coraz bardziej cyfrowy, dobre muzea oferują namacalne połączenie z przyszłością, prowokują pytania i dyskusje, rozbudzają zamiłowanie do nauki i stają tam, gdzie stanąć nie mogą zwyczajne podręczniki. Muzea przypominają nam, że jesteśmy częścią pewnej ciągłości, długiej linii ludzi, którzy kochali, walczyli, marzyli i tworzyli. No właśnie, kluczowy w tym wszystkim jest, cały czas powtarzany przeze mnie przymiotnik, dobre muzeum. Każdy z nas kojarzy co najmniej jedno takie stare, tradycyjne muzeum. Wielkie, puste sale, pojedyncze eksponaty w szklanych gablotach, towarzyszące im panele z tekstem napisanym małą czcionką naszpikowane datami.

10:00 · Wrota Warmii 7

Wokół panuje cisza taka, jakbyśmy znaleźli się w bibliotece i to podczas samego środka sesji egzaminacyjnej. I choć widzimy rzeczy teoretycznie emocjonujące, jak miecze, flagi, elementy ubioru z epoki, to nie sposób w takim muzeum po pewnym czasie nie zacząć ziewać. Klimat w takim miejscu wydaje się zakonserwowany, jest po prostu nudno. Dlaczego taki typ muzeów niegdyś uważaliśmy za normalny, a teraz potwornie się zestarzał? Po pierwsze, moim zdaniem chodzi o sam sposób w jaki angażujemy się w jakąś aktywność. Żyjemy w świecie, w którym informacje są nie tyle biernie odbierane, ale wchodzą z nami w interakcje.

Miałem okazję odwiedzać miejsca, które zachwycały. Były nowoczesne i głęboko przedstawiały treści, ale byłem też w takich, które utknęły w przyszłości, dosłownie i w przenośni. I dlatego pomyślałem sobie, że fajnie byłoby podzielić się z wami moimi ulubionymi spotkaniami z historią. Moimi muzeami, które uwielbiam i do których wracam. A potem chciałbym zdać Wam relację z najnowszego muzeum, a właściwie wystawy, którą miałem okazję odwiedzić. Z wystawy Kaplica Sykstyńska Dziedzictwo. I w ten sposób porównać ją do pozostałych doświadczeń i ewentualnie Wam ją zarekomendować. Zatem zapraszam Was dzisiaj na taką krótką podróż po kilku niezwykłych miejscach. Zaczynamy!

Zapraszam Was na taką wirtualną wizytę do niektórych z najbardziej intrygujących moim zdaniem muzeów. Każde z nich jest inne i każde jest wyjątkowe. A zaczniemy od Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. W 2019 roku miałem przyjemność po raz pierwszy zwiedzić Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Gdańsk to takie miasto, które łączy swój dorobek historyczny z bardzo przytulną atmosferą. Zajmuje ono szczególne miejsce w moim sercu, nie tylko dlatego, że mieszka tam mój brat. Gdańsk to jedno z najstarszych miast polskich i ma bardzo bogatą, ale też skomplikowaną historię. Przez wieki był miejscem, gdzie splatały się wpływy polskie i niemieckie. Położenie Gdańska nad Morzem Bałtyckim u samego ujścia rzeki Motławy sprawiło, że miasto odgrywało bardzo ważną rolę w handlu morskim i było istotnym ośrodkiem gospodarczym.

A w kolejnych latach, jak wiadomo, Gdańsk był miejscem narodzin Solidarności w 1980 roku, pierwszego niekomunistycznego związku zawodowego w bloku wschodnim, Co zaś doprowadziło do zmian politycznych w Polsce i innych krajach Europy Środkowej. I to właśnie w Gdańsku, tym wyjątkowym mieście, ma siedzibę bardzo wyjątkowe muzeum. Wyróżnia się odważnym, nowoczesnym designem, który kontrastuje z tkanką miasta niczym statek przecinający fale. Ten budynek ze swoimi surowymi, kanciastymi formami zwraca uwagę już z daleka. Kiedy owego 2019 roku wszedłem do muzeum wyposażony w audioprzewodnik, kilka dodatkowych dobrze jak się okazało wydanych złotych, to najpierw uderzyła mnie skala całego przedsięwzięcia.

Muzeum II Wojny Światowej rozciąga się na ponad 5000 metrów kwadratowych, I obejmuje dziesiątki sal, każda z nich poświęcona jest innemu aspektowi II Wojny Światowej. Zwiedzanie rozpoczyna się od początków wojny, przedstawiając polityczno-gospodarcze napięcia na całym świecie, które doprowadziły do wybuchu globalnego konfliktu. Ścieżka narracyjna w tym muzeum to mistrzostwo w opowiadaniu historii. Płynnie łączy ona perspektywy makro i mikro. W jednej chwili odkrywamy kuluary strategicznych decyzji podejmowanych na międzynarodowych konferencjach, a w następnych zostajemy wciągnięci w rozpacz rodzin rozdartych przez okupację i działania wojenne. Ta zmieniająca się perspektywa jest nie tylko skuteczna, ale w mojej ocenie bardzo potrzebna.

II wojna światowa bowiem nie była jednym ogólnym wydarzeniem, ale mozaiką milionów osobistych historii. Kolejną z takich najbardziej przykuwających uwagę cech tego muzeum jest wykorzystanie dostępnej przestrzeni. Nie ma tam pustych obszarów. Każdy centymetr służy jakiemuś celowi. Ściany, sufity, nawet podłogi są nasycone znaczeniem i zaprojektowane tak, aby każdy krok, każdy wasz obrót doprowadził do refleksji. To całościowe wykorzystywanie przestrzeni nigdzie nie robi takiego wrażenia jak w salach poświęconych miastom przed i po wybuchu wojny. Na początku przechodzimy przez tętniące życiem polskie miasto lat 30. ubiegłego wieku.

Sklepiki, piekarnie, zakłady szewskie, z głośników dobywa się hałas ruchu ulicznego, gwar rozmów. Następnie wchodzimy do kolejnej sali i widzimy ostry kontrast do tego samego miasta. Zniszczone, puste, będące skorupą dawnego siebie. W oknach budynków nie ma szyb, a z głośników słychać dźwięk palonych zgliszczy. Pamiętam, że zrobiło to na mnie naprawdę ogromne wrażenie. Wysiedlenia i migracje podczas wojny to kolejny temat, który został ukazany dogłębnie, ale i godnie. Poprzez liczne mapy i wyświetlacze muzeum pokazuje zmiany w populacji, jak narody kurczyły się, granice przesuwały, a miliony były zmuszone do opuszczania swoich domów. Pokazana tam wizualna skala tych migracji dobrze przypomina zasięg i wpływ całej wojny.

17:00 · Muzeum Fram w Oslo 4

I kiedy moja wizyta dobiegła końca, wyszedłem z muzeum z ciężarem historii na ramionach, ale też z poczuciem głębokiej wdzięczności. Muzea, takie jak to II Wojny Światowej w Gdańsku, to miejsca, które nie tylko edukują, ale rzucają nam wyzwanie. Każą zastanowić się nad tym, jak pojedyncze decyzje wpływają na losy świata i jak każdy z nas jest częścią większej całości. I to chyba największa zaleta tego miejsca. Owe mieszanie różnych perspektyw. Uczynienie z tej mieszanki strawnej, interesującej, dającej do myślenia całości. W przypadku takiej tematyki jak II Wojna Światowa, to duża sztuka, aby nie zasypać odbiorcy dużą ilością danych i szczegółów. Tutaj ta sztuka się udała.

Każdemu, kto planuje wizytę, polecam zarezerwować co najmniej 4 godziny. Choć można zmieścić się w ciągu trzech, to złożoność, głębia tych eksponatów wymaga moim zdaniem więcej czasu. To było Muzeum II Wojny Światowej, a teraz coś zupełnie innego, coś bardziej plenerowego. Teraz przenosimy się w krajobraz zupełnie inny. Zapraszam Was w moje rodzinne strony, do miejsca zwanego Wrotami Warmii. Odkryłem to urokliwe miejsce kilka lat temu, zupełnie przypadkiem. Jechałem na rowerze na południe od Olsztyna. Znalazłem się wówczas około 21 km od miasta.

Na tę okazję specjalnie sprowadzane armaty oddawały nawet uroczyste salwy. Tak było przez wieki i to właśnie to miejsce symbolicznie postanowiono całkiem niedawno odnowić. W 2006 roku postawiono tu nowy drewniany krzyż i odbudowano ową piękną bramę Warmii upamiętniając historyczne i duchowe znaczenie tego miejsca. I od razu zaznaczę jedną rzecz. Choć miejsce to faktycznie ma tło kościelne, to jest przede wszystkim historyczne. To w żadnym razie nie jest miejsce tylko dla osób wierzących. To raczej plenerowe muzeum, które ukazuje jak niezwykła była historia Warmii i ewangelizacji tych terenów. Ale przede wszystkim to miejsce to raj dla miłośników spacerów takich jak ja.

Można tam dostać się samochodem, można też rowerem, można teoretycznie nawet biegiem z Olsztyna, chociaż będzie to, podejrzewam, bardzo długi bieg. To miejsce jest też niezwykłe z powodu jego braku na mapach historycznych i turystycznych. Przez długi czas było po prostu nieznane, przyćmione przez bardziej znane zabytki Olsztyna jak Muzeum Warmii i Mazur, ale owe Wrota Warmii kryją w sobie historię, która moim zdaniem warta jest odkrycia. Historie dziedzictwa religijnego i kulturowego tego regionu. Bardzo polecam Wam Wrota Warmii obok Olsztyna. Miejsce mało znane? Ale wspaniałe i warte odwiedzenia. Miejsce, które na długo zostaje w głowie. A teraz zaś ruszamy daleko na północ do miasta, które miesza nowoczesność i dawne dzieje.

24:00 · Wystawa Kaplica Sykstyńska Dziedzictwo 9

Dwa miesiące temu, na wiosnę 2024 roku, wybraliśmy się z moją Olą na długo planowaną samochodową wycieczkę do Norwegii. Zapakowaliśmy samochód aż po dach, z suchym jedzeniem, chlebami, wodą, wjęliśmy kuchenkę i palnik gazowy i ruszyliśmy do krainy fiordów. Po dwóch dniach podróży przez najpierw Polskę, a potem Szwecję, dotarliśmy do stolicy Norwegii, do Oslo. Miałem tam bardzo określony cel. Chciałem odwiedzić muzeum odwagi, lodowatych mórz i niezłomnego ludzkiego ducha. Muzeum Fram, które z zewnątrz wygląda bardziej jak namiot ustawiony na biegunie południowym niż tradycyjne muzeum. To właśnie tam zagłębiamy się w życie dwóch najbardziej nieustraszonych odkrywców początku XX wieku.

Fritjofa Nansena i Roalda Amundsena. Szczególnie tego drugiego możecie bardzo dobrze znać. Wejście do muzeum to jak przejście do mroźnego świata. Dwie ogromne sale, a pośrodku nich dwa oryginalne statki, Fram i Gyoa. Oba z nich zabierały Nansena i Amutsena w ich legendarne podróże. Te statki to eksponaty jedyne w swoim rodzaju, skrupulatnie zachowane, aby dać nam wgląd w życie tych, którzy płynęli nimi na krańce znanego nam świata. Frithjof Nansen, pierwotnie zoolog, a później laureat pokojowej Nagrody Nobla, był przede wszystkim odkrywcą. Jego wyprawa z 1893 roku na pokładzie statku Fram miała na celu przepłynięcie Oceanu Arktycznego i dotarcie do Biguna Północnego.

Odwaga Nansena w podejmowaniu decyzji i jego teorie, które sformułował na temat prądów oceanicznych, wyznaczyły nowe standardy w eksploracji polarnej. Roald Amundsen zaś, którego znacie z odcinka podcastu, był kwintesencją odkrywcy polarnego. Jego podróże charakteryzowały się skrupulatnym planowaniem, innowacyjnymi technikami przetrwania i co chyba najbardziej dla niego charakterystyczne, ogromną determinacją. Jako pierwszy przepłynął przejście północno-zachodnie, czego dokonał na statku Gioła, a później pokonał Roberta Scotta w wyścigu do bieguna południowego, zostając tym samym pierwszym człowiekiem, który osiągnął południowy biegun naszej Ziemi. Muzeum Fram pokazuje nam nie tylko te statki, ale pozwala nam wejść na ich pokład i do ich wnętrz.

Muzeum to daje też wgląd w tzw. złoty wiek eksploracji polarnych, oddając istotę tego, jak wyglądało życie na początku XX wieku podczas tych niebezpiecznych podróży, kiedy to człowiek szukał ostatnich niezbadanych zakątków na świecie i starał się jako pierwszy je odkryć. Izolacja, napięcie, dreszczyk emocji i czyste wyzwanie przetrwania. Spacerując po pokładzie Frama czy zaglądając do ciasnych pomieszczeń mieszkalnych Gioi można niemal poczuć arktyczny chłód i usłyszeć wręcz skrzypienie drewna o lód. We Fram Museum wyjątkowe jest też to, że cały jeden segment muzeum, około ⅓ całości wystawy poświęcone są Inuitom, rdzennym ludom obszarów arktycznych.

Poznajemy ich fascynującą historię oraz to jak adaptowali się do życia w tak ekstremalnych warunkach. Nie spodziewałem się, że taki segment jest w tym muzeum i było mi bardzo miło zaskoczyć się w ten sposób. Dowiadujemy się, jak Inuici budowali swoje schronienia, które musiały być wyjątkowo trwałe i izolacyjne, aby przetrwać surowe zimy Arktyki. Tradycyjne iglo, które wielu z nas zna tylko z książek czy filmów, jest doskonałym przykładem inżynieryjnej pomysłowości. Inuici są też mistrzami przetrwania. Polują na foki, wieloryby, ale też inne arktyczne zwierzęta, wykorzystując każdą część zdobytej zwierzyny. W muzeum zobaczyć można narzędzia myśliwskie, takie jak harpuny i łuki, które były używane przez pokolenia.

Poznajemy też metody przechowywania żywności, ale także widzimy jak Inuici wykonywali prozaiczne czynności jak kosmetyka czy podstawowa chirurgia. Korzystali oni z naturalnych surowców jak tłuszcz, swok czy wielorybów do pielęgnacji skóry, a także do leczenia ran i chorób. A przy tym wszystkim ta wystawa przedstawia współczesne życie Inuitów, pokazuje jak łączą oni tradycje z nowoczesnością. W II dekadzie XXI wieku Inuici nadal bowiem pielęgnują swoje dziedzictwo i korzystają przy tym z osiągnięć technologicznych. Ten segment muzeum jest pełen eksponatów, które zostały zebrane przez badaczy na przestrzeni lat. Na własne oczy możemy zobaczyć narzędzia używane przez inuitskich myśliwych, rzemieślników, ale także rodziny.

To bogactwo eksponatów sprawia, że możemy lepiej zrozumieć i docenić inuitów i zafrasować się nad tym, jak byli w stanie przetrwać w jednym z najbardziej nieprzyjaznych środowisk na Ziemi. Ale mam pewną uwagę do Fram Museum. Jeden element stoi w wyraźnym kontraście z całą pozostałą, żywą historią tam przedstawioną. Chodzi niestety o samą wiedzę historyczną. Muzeum Fram nadal w dużym stopniu polega na eksponatach i arkuszach tekstowych, aby przekazać swoją narrację. Te historie niewątpliwie są fascynujące, ale ich prezentacja jest statyczna. Trzeba długie minuty stać przed kolejnymi i kolejnymi planszami i wczytywać się w długie teksty tam zapisane.

Brakuje tam interaktywnych albo multimedialnych komponentów, które mogłyby ożywić te opowieści. Owszem, możemy zejść pod pokład statku i go zwiedzić, ale tak naprawdę w środku prawie wszystkie przestrzenie są odgrodzone, nie można usiąść w kojach, nie można prawie niczego dotykać. Człowiek przechadza się po oryginalnym statku Amundsena, a mimo to miejscami czuje się, jakby nie ruszył się nigdzie poza dom. Takie wrażenie nie jest na szczęście jednak permanentne i przy tym jednym małym mankamencie to muzeum to wciąż jeden wielki wehikuł czasu, który przenosi nas w epokę, kiedy mapy świata wciąż pełne były pustych przestrzeni, pełnych spekulacji. I mitów. Jeśli wybierzecie się do Oslo, gorąco polecam wizytę w Muzeum Fram.

I to zarówno pozytywnie, jak i też niestety negatywnie. Rzym jako miasto wzbudził we mnie mieszane uczucia. Starożytne ulice, monumentalne ruiny, nowoczesne kawiarnie i sklepy, to wszystko tworzyło niepowtarzalny klimat, którego nie sposób znaleźć nigdzie indziej. Z drugiej strony jednak tłumy turystów, naprawdę ogromne, ogromne tłumy ludzi, hałas, pośpiech, to wszystko sprawiało, że trudno mi było skupić się na wyjątkowości tego miejsca. Jednym z przystanków na tej wizycie było Muzeum Watykańskie i słynna Kaplica Sekstyńska. Chciałbym tutaj móc powiedzieć, że przedstawienie Sądu Ostatecznego z każdą postacią i detalem zapierało dech w piersiach, ale prawda jest taka, że nie miałem możliwości ani czasu obejrzeć kaplicy tak, jak bym chciał.

33:26 · Wystawa Kaplica Sykstyńska Dziedzictwo 2

Oczywiście bilety można kupić też bezpośrednio na miejscu. Gorąco zachęcam Was do odwiedzenia tej wystawy, niezależnie od tego czy jesteście miłośnikami sztuki, czy po prostu szukacie ciekawego sposobu na spędzenie czasu. To doświadczenie, które na pewno Was bogaci i zainspiruje. A my tymczasem zmierzamy ku podsumowaniu naszego dzisiejszego odcinka. Na zakończenie proponuję, że zadamy sobie jedno pytanie. Czym jest dobre muzeum? Moim zdaniem odpowiedź na to jest tak różnorodna, jak same muzea. Dobre muzeum to miejsce, które potrafi tchnąć życie w opowieść z przeszłości, które potrafi przenieść nas w czasie i przestrzeni, które oferuje doświadczenie, które jest zarówno edukacyjne, jak i angażujące.

Dobre muzeum to takie, które przyciąga swoją atmosferą. Które potrafi zainteresować zarówno dzieci jak i dorosłych, amatorów historii i tych, którzy o historii wiedzą bardzo wiele. To miejsce, które potrafi odpowiedzieć na potrzeby każdego odwiedzającego i zaoferować bogactwo wiedzy w taki sposób, aby była przystępna i interesująca. Ale przede wszystkim, dobre muzeum to takie, które zostawia w nas ślad. Które sprawia, że myślimy o nim długo po wyjściu, że chcemy wrócić, że chcemy dowiedzieć się więcej na dany temat. To miejsce, które staje się częścią nas, które wzbogaca naszą wiedzę i wyobraźnię, które inspiruje i pobudza do refleksji. Historia w jej najbardziej tradycyjnym znaczeniu często jest postrzegana przez pryzmat dat i faktów, ale to właśnie dzięki żywym opowieściom i doświadczeniom przestaje być statycznym zborem informacji, a staje się dynamiczną, interaktywną narracją, która uczy nas nie tylko tego skąd pochodzimy, ale pomaga nam zrozumieć kim jesteśmy dzisiaj, a być może dokąd zmierzamy.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.