Odcinek 086 – Głosy we mgle
Przed nami pierwszy tak wyraźnie mroczny rozdział Władcy Pierścieni! Hobbici opuszczają dom Toma Bombadila, a kolejną przeszkodą są Kurhany, czy też Mogilne Kopce. Zagrożenie będzie wzrastało, ale dzisiaj zaczniemy od spokojnego początku wędrówki.
Choć znaczenie jest jakby i podobne, i czytelne. we wszystkich naszych polskich przetłumaczeniach. Tak, bo są te kurhany, czy też mogilne kopce, nie wiadomo o co chodzi. Słuchajcie, w takim razie wiemy, co się działo ostatnio. Hobbici zostali odprowadzeni po raz kolejny do sypialni w domu Toma Bombadila i na tym skończył się rozdział siódmy. Teraz wchodzimy do tekstu. Tak, ale wiedzą, że to już jest ten ostatnia noc i proszę będą wyruszać. Tom został, poinstruował Hobbitów, jak mają gdzie iść i tak dalej. Wiedzieli, że następnego dnia wyruszają. I pierwszy fragment nowego rozdziału. Posłuchajcie. Tej nocy nie przeszkadzały im żadne hałasy, ale Frodo może we śnie, a może nie. Usłyszał słodki śpiew. Pieśń niczym nikłe światło przenikała zza kurtyny deszczu i przybierając na sile, przemieniała jej szarość w przejrzyste szkło i srebro.
Pojechali ścieżką, wijącą się za domem i biegnącą skosem w kierunku północnego krańca grzbietu, pod którego osłoną stała siedziba Toma. Zsiedli z kucyków, by wprowadzić się na ostatnią stromiznę, kiedy nagle Frodo przystanął. Złota Jagoda. Prześliczna pani odziana w srebrzystą zieleń. Nie pożegnaliśmy się z nią. Nawet nie widzieliśmy jej od wczorajszego wieczoru. Tak. I zaczniemy od snu Froda. Kolejny sen. Tutaj mamy sporo tych snów w tych pierwszych rozdziałach. Trzy noce z rzędu w zasadzie, nie? Bo w Ustronie pierwszy sen, teraz mamy dwie noce u Toma Bumadila i obie noce miał jakiś sen, prawda? Tak. Który był, na pewno miał więcej snów w swoim życiu, ale te dwa, te trzy zostały opowiedziane nam przez jego samego, czy też narratora w tym wypadku, Torkena.
Tak. Słuchajcie, w XXI numerze Eglosa, czasopisma, które wydawane jest w Polsce regularnie od wielu lat przez Śląski Klub Fantastyki, był artykuł Marka Gumkowskiego, który już czytaliśmy w naszych odcinkach pod tytułem Snyfroda. I... co napisał właśnie autor i co chcemy wam czytać, to są dwa fragmenciki, krótkie dwa zdania w zasadzie, albo trzy. Pierwsze. Sen, który śni Frodo następnej nocy, to właśnie ta noc, o której mówimy, to obok snu Faramira i Boromira drugi z wielkich snów proroczych w tej opowieści. To jest pierwsze zdanie. Z tego artykuła drugie, które zacytuję, to brzmi następująco. O tym, że jest to wierna przepowiednia przyszłych wydarzeń dowiadujemy się z zakończenia Władcy Pierścieni, gdzie wieszczy charakter snu zostaje przez narratora podkreślony.
Tak, czyli to jest taki... Cały ten sen jest opisany w kilku zdaniach. Tam nie ma jakichś bardzo... Ale piękne zdania, prawda? O tej zasłonie deszczu, która się rozchodzi i widać tą zieloną polanę i tak dalej, i tak dalej. Tak, no i jeśli ktoś pierwszy raz czyta, nie widzi, trudno jest dostrzec jakikolwiek związek, że to jest sen proroczy, ale... Jeśli dojdzie się do końca Władcy Pierścieni i teraz zacytujemy Wam fragment zakończenia z rozdziału dziewiątego Księgi Szóstej pod tytułem Szara Przestań, no to dostrzeżecie, wydaje mi się, podobieństwa. Tak jest, posłuchajcie. Statek wypłynął na pełne morze i żeglował ku zachodowi, aż wreszcie pewnej drżystej nocy Frodo poczuł słodki zapach powietrzu i usłyszał śpiew dolatujący nad wodą.
Wydało mu się, jak we śnie tamtej nocy w domu Bombadila, że szara zasłona deszczu przemienia się w srebrne szkło i rozsuwa, ukazując białe wybrzeże. A za nim, daleko, zielony kraj w blasku wsadzącego szybko słońca. Czyli nie tylko musimy się doszukiwać tego podobieństwa, tylko jest dokładnie nazwane, że to jest podobieństwo, że ta wizja, którą tutaj autor nam zaprezentował, jest dokładnie odzwierciedleniem wizji, która miała miejsce w śnie Froda właśnie w domu Bombadila. Ciekawe, ile osób kartkowało do tyłu, żeby zobaczyć. Kurczę, rzeczywiście był taki sen? Tak, albo tak naprawdę, żeby nie było wspomniane, że to jest... podobieństwo do tego snu z domu Toma Madla, to myślę, że wiele osób załapałoby za drugim czytaniem albo za piątym.
Tak, tak, można by to łatwo przeoczyć, ale no ta wizja, no to tak jak widzicie, to wyraźne przewołanie widoku Tol Eresei, czyli wyspy, do której najpierw docierają wszystkie statki wypływające z przystani Kirdana i ta wyspa leży w linii prostej do błogosławionej krainy na zachodzie, do krainy Valarów. To jest zawsze pierwsze miejsce po drodze, prawda? Tak. I to się nam po części łączy z wizją albo ze snem, który miał miejsce w domu w Creek Hollow, czy w Ustronie, kiedy Frodo widział Białą Wieżę, prawda? Rozmawialiśmy o tym w odcinku 76, to było też takie potencjalne prorocze przewidywanie tego, że kiedyś Frodo będzie płynął morzem, prawda? I szukał tej Białej Wieży gdzieś daleko, daleko. Tak, czyli Frodo ma bardzo prorocze sny przez te właśnie trzy noce z rzędu właściwie, bo są one realistyczne albo opowiadają o realistycznych wydarzeniach z przyszłości, z przeszłości, no bo przecież mieliśmy też nawiązania do Gandalfa.
ani my tak naprawdę, bo gdybyśmy czytali książkę i nie wiedzieli o wszystkich tych szczegółach, albo nie znali całej historii, to tak naprawdę ani my, ani Frodo nie wiemy, nie rozumiemy, co znaczą te sny, prawda? Dopiero z czasem będziemy się dowiadywać. No, my wam tutaj jakby wiele rzeczy powiedzieliśmy, więc ci, którzy czytają z nami teraz po raz pierwszy będą mieli okazję już wiedzieć więcej niż doświadczeni czytelnicy Tolkiena. Tak, a jeszcze ciekawostka z oryginału, bo posłuchajcie, jak brzmi ten fragment o śnie w języku angielskim i pomyślcie, czy z czymś go sobie kojarzycie, jeśli chodzi szczególnie o różne adaptacje Tolkiena. Frodo usłyszał słodkie piosenie w jego głowie, piosenkę, która wyglądała jak ciemna światło poza czerwonym okniem wody, i się wzmocnił, by wyrzucać waleń do srebrnego srebra, aż w końcu został odwrócony, a zbyt zielony kraj otworzył się przed nim pod świetnym słońcem.
I właśnie, pytanie do was. Odpowiemy może w kolejnym odcinku. Tak, zostawimy to nieodpowiedziane. Może ktoś z was się domyśli, bo te zdania są wykorzystane w pewnym fragmencie z filmu Klaksona i do tego jest jeszcze jedna z piosenek, taka wykorzystywana też w filmie, która dosłownie nawiązuje do jednego wersu z tego snu. Tak, także pytanie do was właśnie, czy słuchacze nasi i słuchaczki, jeżeli macie pomysł, co, w którym momencie to było, to czekamy na odpowiedzi na wszystkich kanałach, na których nas obserwujecie, komentarze, czy pytania, czy też mailowo oczywiście jak najbardziej. Zobaczymy. Ale wracając do tego snu, w ogóle ten sen Frode'a świadczy o tym, że koncepcja odpłynięcia na zachód i w ogóle właśnie tego takiego kraju, w którym Frodo na samym końcu się znajdzie, zrodziła się w głowie Tolkiena bardzo wcześnie.
Tak, ta koncepcja była bardzo wcześnie, co potwierdza też sam Tolkien w liście, bo wiemy, że ten rozdział był pisany dużo, dużo wcześniej niż szósta księga, prawda? Czyli w zasadzie ostatnie fragmenty Władcy Pierścieni. Ale posłuchajcie listu Tolkiena numer 91 z 29 listopada 1944 roku do Christophera, do swojego syna. Lecz ostatnią sceną będzie przejście Bilba, Elronda i Galadrieli przez Lasy Włości po drodze do Szarych Nabrzeży w nawiasie Szarej Przystani. Frodo dołączy do nich i odpłynie za morze i tu znowu w nawiasie dopisane przez Tolkiena nawiązanie do wizji dalekiej zielonej krainy, którą miał w domu Toma Bombadila. Czyli tutaj Tolkien daje nam wyraźnie sygnał i potwierdza to, o czym mówimy, że to już było zaplanowane znacznie wcześniej.
Dobra. Ruszyli. Po chwili Frodo się zorientował, że nie pożegnali się ze Złotą Jagodą. W zasadzie nie widzieli jej od rana. I tu opuścimy pewien fragmencik. W tym fragmencie zauważyli zaraz po tym, jak Frodo... Siostr martwił. Siostr martwił, zobaczyli złotą jagodę na szczycie wzgórza tańczyła i rozpuszczone włosy powiewały wiatrem i przywołał ich do siebie. No i czytamy kolejny fragment, posłuchajcie. Przyspieszyli kroku i stanęli przed nią bez tchu. Skłonili się, lecz ona ruchem ręki kazała im się odwrócić. Uczynili to i spojrzeli ze szczytu na krainę skąpaną w porannym blasku. Widok był niezwykle rozległy, całkiem inny niż tamtego mglistego dnia, kiedy rozglądali się z leśnego pagórka, widocznego teraz jako bladozielony gard pośród ciemnych drzew na zachodzie.
Tak, tak, czuli, że... A to już dzisiaj wyjdziemy w ogóle z tych kurhanów. Dojdą do gór blistych, to lepiej. Tak, tak, ale mieli też takie wrażenie, że te takie człapania na kocykach, czyli to, co właśnie robili, było jakby nie na miejscu, bo powinni pąknąć dziarsko, jak Tom, prawda, na swoim skacząco, śpiewająco, tańcząco. Słuchajcie, opuścimy kolejny fragment, w tym, w ramach tego dwa kapity. W pierwszym Złota Jagoda przekazuje w zasadzie ostatnie rady, kierunek marszu, pośpiech, że wskazuje, nakazuje pośpiech, że jest zalecany. No i żegna osobiście Froda kolejny raz, nazywając go przyjacielem elfów, prawda? To jest fajne i ważne i ciekawe. W następnym kapicie hobbici ruszają w dół, mamy ten zapach darni po deszczu, bardzo lubię ten zapach też osobiście, a kiedy się odwrócili z dna już do linki, zauważyli małą sylwetkę złotej jagody, która pomachała i zniknęła im oczu oraz w zasadzie z naszej opowieści już więcej się nie pojawi na kartach książki.
Ale co to było, dowiemy się później. Tak, bo pominiemy teraz fragmencik i tam Mary właśnie sugeruje, że ta linia to najprawdopodobniej gościniec i drzewa wzdłuż niego. To dodało otuchy Hobbitom i Frodo stwierdził, że jeśli utrzymają tempo, to po południu będą na gościnicu, a wieczorem w Bree. Ale mieli taki trochę z ciągu głowy niepokój, bo te wysokie wzgórza na wschód od nich, które przyciągały ich wzrok, trochę ich niepokoiły i ten cień, który rzucały. Dokładnie, a w kolejnym akapicie mamy opisane, jak zeszli na dno tej dolinki i przy kamieniu postanowili zrobić popas, bo to było świetne miejsce. Także na dnie, w centralnym punkcie tego wklęśnięcia, tej tak zwanej miski, jak to jest opisane, był kamień, który wydawał się jak drogowskaz albo ostrzeżenie, taki pojedynczy palec.
Posłuchajcie kolejnego fragmentu. Posuwali się bardzo wolno, żeby się nie pogubić. Na czele jechał Frodo, potem Sam, za Samem Pipin, a na końcu Merry. Zdawało się, że dolina ciągnie się bez końca nagle. Frodo zobaczył obiecujący znak. We mgle mojarczyły jakieś ciemniejsze kształty. Domyślił się, że wreszcie zbliżają się do luki między wzgórzami, do północnej przełęczy Wyżynie Kurhanów. Jeśli tylko zdołają ją przebyć, będą uratowani. Naprzód! Za mną! Zawołał przez ramię i ruszył szybciej. Nadzieja wszakże szybko ustąpiła miejsca zdumieniu i trwodze. Niewyraźne kształty pociemniały, zarysowały się ostrzej i nagle Frodo zobaczył dwa wielkie kamienie, grujące przed nim złowieszczo i pochylające się lekko ku sobie, jak filary otwartej bramy.
Nie przypominał sobie, by je widział w tej dolinie, kiedy rankiem spoglądał ze wzgórza. Nim zdał sobie z tego sprawę, wjechał między nie i w tej samej chwili spowiły go nieprzeniknione ciemności. Kucyk stanął dęba i parsknął, a Frodo spadł na ziemię. Obejrzał się i stwierdził, że prócz niego nikogo tu nie ma. Towarzysze nie pojechali w ślad za nim. – Sam! – zawołał. – Pipin! Chodźcie tutaj. Czemu zostaliście w tyle? Zaczyna się. Zaczyna się. Rośnie skala problemu, prawda? W jakim się znaleźli. Sytuację poznamy już tylko i wyłącznie przez najbliższy czas z punktu widzenia Froda, prawda?
No i na początku mamy podaną kolędę w wielkiej halni gęsiego, tak? Nie, nie ramię w ramię. Tak, no i Frodo jechał pierwszy, więc już możecie się domyślać, że jechał pierwszy i nagle się obrócił. Tutaj też taki, sporo mamy takich momentów, takich typowo jak z kreskówek, prawda? Albo nawet jak z horrorów, nie? Tutaj trochę tak, ale właśnie widać, że jechał pierwszy, więc po chwili się obrócił, zobaczył, że no nie ma towarzyszy. Ale najpierw Frodo zobaczył ciemniejsze kształty i myślał, że to te dwa stromsze fragmenty wzgórz, które stanowiły zakończenie dolinki. Bo widzieli je z góry, zanim zasnęli. I to dodało mu jakieś tam nadziei, że są już blisko wyjścia. Krzyknął naprzód i ruszył.
I tutaj nie czekał na resztę. Nie czekał na odpowiedź, ani na reakcję. To był jego pierwszy błąd i bardzo poważny, bo tutaj znowu ta kolejność Gęsiego okazała się zgubna, no bo gdyby szli ramię w ramię, to chyba by zauważyli, że jak kogoś nie ma. Tak, oczywiście. Okazało się, że te kształty, które widział i które zdawały mu się właśnie zakończeniem doliny, ostatniej tej doliny na wzgórzach, Ale okazało się, że to były tylko straczące kamienie, tylko w cudzysłowie. No i kiedy przejechał przez nie, nastąpiły gwałtowne wydarzenia. Bardzo szybko i dużo się wydarzyło. Przede wszystkim nastała ciemność. Po drugie, kucyk wystraszony zrzucił Froda z grzbietu. No i Frodo w tym momencie dopiero zorientował się, że jest sam, prawda?
Tak, no i woła towarzyszy z pretensjami w ogóle, że nie ma ich za nim. iść, czy są? Tak, i tutaj ciekawe, czy faktycznie ich nie było, czy ten to przejście za tą granicę tych kamieni, nie wiem, tłumiło może dźwięki, albo sprawiało, że się nie słyszeli. Może ta mgła też miała jakiś taki tutaj czynnik dodatkowy. Właśnie to jest pytanie, kiedyś się zgubili pozostali, prawda? Czy już w tym momencie, kiedy Frodo przyspieszył, jak zobaczył te filary, czy też właśnie w tym momencie, kiedy przekroczył je, nie? Przekroczył ten, nazwijmy to portal. Tak, no sytuacja robi się, słuchajcie, dziwna i groźna. Opuścimy teraz znowu kolejny akapit. Frodo zawrócił, czyli przeszedł z powrotem przez ten portal i krzyczał za kompanami.
Natomiast kucyk się sposzył w tym momencie i uciekł. Więc Frodo został całkowicie sam, bo jeśli miał wcześniej kucyka, to było takie... mało jakby... No jednak miał jakiegoś towarzysza. Mimo, że nie rozmawiał z nim, nie mógł z nim porozmawiać, ale jednak miał. No i wpadł w panikę, tak? Natomiast pojawił się właśnie w tym akapicie, który nie czytaliśmy, głos ze wschodu. I tutaj jest opisane, że z lewej strony i wiemy, że to jest prawidłowo, ponieważ normalnie wschód, gdyby szli na północ, cały czas byłby z prawej strony, natomiast Frodo zawrócił, tak? Czyli wschód był z lewej strony. Taki ten głos był taki słaby, z oddali, ale to sprawiło, że właśnie Frodo zaczął biec pod górę, to co Maciek mówił przed chwilą. I posłuchajcie, co się dzieje dalej.
W biegu wołał przyjaciół. Raz za razem, coraz bardziej gorączkowo, lecz przez pewien czas nie słyszał żadnej odpowiedzi. Wreszcie wydało mu się, że daleko, wysoko nad nim, słabe głosy we mgle wołają. Frodo! Frodo! Potem usłyszał jakby wołanie o pomoc, często powtarzane, a ostatni krzyk przerodził się w przeciągłe zawodzenie, które nagle się urwało. Co sił w nogach pędził tam, skąd dobiegały krzyki, lecz zapadła już noc i zewsząd otaczała go nieprzenikniona ciemność, więc niepodobna było ocenić kierunek. Wiedział tylko, że przez cały czas spina się coraz wyżej. Wreszcie grunt wyrównał się, co znaczyło, że dotarł na wierzchołek wzgórza. Był zmęczony i znany zimnym potem.
Wokół panował mrok. Gdzie jesteście? Zawołał zaspoczony. Nie uzyskał odpowiedzi. Stał i nasłuchiwał. Nagle poczuł, że robi się coraz zimniej i zrywa się lodowaty wiatr. Pogoda się zmieniała. Wokół niego płynęły strzępy mgły. Widział też kłęby pary błahające mu z ust. Ciemność jakby się odsunęła. Frodo podniósł głowę i ze zdziwieniem ujrzał nikłe gwiazdy między pasmami pędzących chmur i mgły. Wiatr zaszumiał w trawie. No, ciekawe, co oni go wymyślili, jakie efekty do tych fragmentów było. Tak, tutaj jest pole do popisu, bo robi się mrocznie. Frodo biegnie dalej i widać te emocje.
Woło gorączkowo, nie było odpowiedzi. I tutaj właśnie mamy takie bardzo dobrze napisane przystolkie na wstęp do sceny grozy. I tutaj jest właśnie to zdanie. Posłuchajcie jeszcze raz. Wreszcie wydało mu się, że daleko, wysoko nad nim słabe głosy we mgle wołają. Frodo! Frodo! Potem usłyszał jakby wołanie o pomoc, często powtarzane, a ostatni krzyk przerodził się w przeciągłe zawodzenie, które nagle się urwało. Taka idealna scena, nie? Że słuchacie jęki, krzyki, które się urwają. Tak, wołanie o pomoc, później jakieś zawodzenie. Ale to urwanie świadczy o tym, że ktoś przestał krzyczeć. Tak, tak. A to na ogół oznacza kłopoty. Tak. I to poważne. Tak się zastanawiam.
Mówimy o tym, że Tolkien napisał kolejny fragment, kolejny raz opisał przyrodę, tu, tu, tu, tamto. Czy kiedykolwiek mówiliśmy o tym, że Tolkien napisał coś źle? Słabo? Chyba nie. Chyba nie. Ciekawe, czy się zdarzy w tej książce. Zobaczymy. Może gdybyśmy nie byli fanami, to byłoby nam łatwiej takie fragmenty znaleźć. Tak. Słuchajcie, Frodo nie potrafił już ocenić kierunku. Jedynie wiedział, że porusza się w górę, prawda? Bo biegł pod górę. Dopiero kiedy teren się wypłaszczył, zdał sobie sprawę, że on wbiegł na szczyt po prostu tego wzgórza. Tak. I tutaj zrozpaczony... to ważne, zawołał i zobaczymy, jak w oryginale to zabrzmiało. Tak, bo tutaj w naszym tłumaczeniu mieliśmy, gdzie jesteście, zawołał zrozpaczony, a w oryginale to brzmiało Where are you?
Ale po chwili robi się jeszcze zimniej, czyli temperatura spada, widział kłęby pary z ust, poza mgłą właśnie jeszcze była ta para, a na końcu zobaczył gwiazdy. I to jest, wiemy, że gwiazdy u Tolkiena oznaczają życie, nadzieję, są bardzo takim mocnym symbolem. Symbolem walaru, prawda? elfów, więc czyżby była jeszcze jakaś nadzieja dla Frody? Zawsze jest nadzieja. Zawsze jest nadzieja. Słuchajcie, ostatni fragment dzisiejszego odcinka bez żadnego pomijania, ani jednego słowa nie pomijamy, bo tutaj dzieje się na tyle dużo i ciekawych rzeczy, że nie możemy. Możemy, ale nie chcemy.
Przasnął Frodo, ale nie uciekł. Kolana się pod nim ugięły i upadł na ziemię. Nic się nie stało. Wokół panowała cisza. Kiedy po pewnym czasie podniósł głowę, ujrzał wysoką, ciemną postać. Niczym cień przysłaniającą gwiazdy. Postać schyliła się nad nim. Zobaczył oczy przeraźliwie zimne, choć rozświetlał je mdły blask, jakby przenikający z wielkiej dali. Potem złapały go ręce, twardsze i zimniejsze od żelaza. Lodowaty dotyk zmroził go do szpiku kości i stracił przytomność.
Dokładnie. Pierwszy co, to słyszę jakiś odgłos. I zobaczcie, ja nie wiem, czy ja osobiście, mimo że nie jestem, nie należę do osób strachliwych w takiej sytuacji, bym sobie poradził psychicznie z tą ilością emocji w momencie, kiedy nagle zostaję sam w takim miejscu, prawda, które jest też owiane złą sławą. Nawet Tom Bombadil mówił o tym, że tam jest... Tak, no i te wszystkie legendy, które gdzieś tam od dziecka opowiadało się też w Shire. Dokładnie. Więc no, możemy sobie wyobrazić, jak bardzo Frodo był przerażony. Tutaj chwila, nie wiem, takiego oddechu od tego przerażenia, to znowu odsłania się to niebo i gwiazdy, ale tak naprawdę niedużo to daje, prawda? Zobaczył trochę terenu, poznał skąd wbiegł na szczyt tego wzgórza, ale nic więcej w zasadzie, prawda?
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.