"Wybory" w Białorusi, protesty w Słowacji

Trójka. Program Trzeci Polskiego Radia. Po prostu Wschód. Magazyn Piotra Pogorzelskiego. Dzień dobry. W tym magazynie porozmawiamy o Słowacji i jak kraj ten zmienia się w oblężoną twierdzę. Przynajmniej tak twierdzi premier Robert Fico. Opowie o tym Krzysztof Dębiec z Ośrodka Studiów Wschodnich. Później przeniesiemy się na Białoruś, gdzie w zeszłą niedzielę odbyły się tzw. wybory. Gościem będzie były szarżdafer w Mińsku, Marcin Wojciechowski. Jeśli mają Państwo jakieś sugestie co do tego, jakie tematy powinny pojawić się w Po prostu Wschód, jestem otwarty, zachęcam do kontaktu. Jesteśmy na Facebooku i Instagramie. Na Spotify i YouTube można znaleźć Radio Wschód z muzyką z audycji.

Po prostu Wschód. Magazyn Piotra Pogorzelskiego. Około 5 tysięcy osób protestowało wczoraj w bańskiej Bystrzycy przeciwko prorosyjskiej polityce premiera Słowacji Roberta Fico. Takie protesty odbywają się już czwarty tydzień z rzędu. Czy szef rządu ustąpi i co nie podoba się części Słowaków w jego działaniach? O to zapytam Krzysztofa Dębca z Ośrodka Studiów Wschodnich. Dzień dobry. Dzień dobry. Impulsem do rozpoczęcia protestów była wizyta Roberta Ficy w Moskwie dwa dni przed Wigilią i tego rodzaju manifestacje odbywają się w różnych miastach Słowacji regularnie. Wczoraj w trzech, między innymi 5 tysięcy w 75-tysięcznej bańskiej Bystrzycy i wydaje mi się, że jak na takie miasto to jest chyba dość duży protest.

Czy rzeczywiście Fico traci poparcie Słowaków? Jeśli tak, to chyba nie jest to tylko z powodu jego wizyty w Moskwie. Otóż to, protesty są naprawdę duże, jeśli wziąć pod uwagę faktycznie rozmiary bańskiej bystrzycy. Ja to próbowałem sobie przyłożyć, ile osób musiałoby przyjść na podobny protest w Warszawie, żeby oddać ten procentowy udział w liczbie mieszkańców. I to by było około 150 tysięcy, więc można sobie wyobrazić, Jak dużym to wydarzeniem jest dla tego jednak ważnego, chociaż na polskie warunki, może niezbyt dużego miasta środkowej Słowacji, z której pochodzi między innymi prezydent Peter Pellegrini.

Jeśli chodzi tutaj o motywację tych protestujących, no to przede wszystkim wybija się na pierwszy plan kwestia Piotr Kozłowski. Rząd Ficy nieznacznie traci poparcie w relacji do tego, zwłaszcza partia samego premiera Smer, socjaldemokracja, w stosunku do tego, ile otrzymał w wyborach jesienią 2023 roku.

Natomiast Ficy udaje się na tyle sprawnie zarządzać tą debatą publiczną, bo nie ma wątpliwości, że on jest tutaj głównym rozgrywającym, narzucającym poszczególne Names mentioned in Białorusi. Names mentioned in Białorusi. Premierowi udaje się, można powiedzieć, przynajmniej tutaj z tej wąskiej perspektywy interesu partyjnego, wyjść z tej sytuacji obronną ręką.

Co więcej, ja pokusiłbym się nawet o taką tezę, że tematyka tych protestów jest nawet Ficy poniekąd na rękę, dlatego że ona utrwala ten podział, który zasadniczo Istnieje już w społeczeństwie słowackim. Pozwala jego lektoratowi mobilizować się na takich hasłach silnej, zdecydowanej obrony interesów narodowych, polityki na cztery strony świata. To takie hasło Ficy, które jest bardzo modne. A z drugiej strony utrwala też, wzmacnia też... To efekt uboczny, elektorat opozycyjny. Natomiast te hasła, które byłyby szczególnie niebezpieczne dla premiera, bo mogłyby demobilizować jego elektorat, to są raczej te hasła socjalne.

Nieśmiało zaczęli je wysuwać politycy opozycji. Pod koniec ubiegłego roku zaczęli mówić o ficowej drożyźnie, no bo w końcu z początkiem tego roku ruszył szeroko zakrojony program konsolidacji budżetowej. Którego celem jest obniżenie deficytu budżetowego z 6% PKB do 3% docelowo w ciągu 2-3 lat. No i Fico bardzo sprawnie, zarządzając właśnie tą agendą debaty publicznej, przekierował całą uwagę najpierw na te kwestie związane z polityką zagraniczną, z obroną interesów narodowych, a później też na kwestie związane z tematyką światopoglądową, gdzie wbija też klin podzieloną w tych kwestiach opozycję.

Tutaj Słowacja mimo wszystko, nawet za tych rządów Ficy, no jednak pozostaje i członkiem strefy euro, którym przecież nie jest ani Polska, ani Węgry, ani Czechy. I to Fico zresztą do tej strefy euro Słowację wprowadził. Fico utrzymuje mimo wszystko dość bliskie, stara się utrzymywać dość dobre relacje z Brukselą. On do tych sporów Z Kijowem, o których pewnie za chwilę sobie powiemy. Też stara się Komisję Europejską wciągać. W końcu Fico też, co dla mnie było absolutnie symboliczne, czy wręcz powiedział definiujące poniekąd Ficę jako polityka, czy mówiąc ogólnie jego politykę, którą można określić Panu Bogu świeczkę i Diabło Garek.

On w ciągu tygodnia poprzedzającego wizytę na Kremlu przekonał rząd, żeby zatwierdził zakup 13 śmigłowców wielozadaniowych na bazie kontraktu z administracją USA. Zresztą jeszcze wcześniej, jeśli sięgniemy pamięcią, to rząd słowacki, którego kluczową postacią jako szef największej partii tworzącej koalicję rządzącą już nie był premierem Fico, bo ustąpił z urzędu po protestach związanych z zabójstwem Jana Kucjaka, dziennikarza śledczego. To ówczesny rząd Ficy, ówczesny rząd Słowacki podjął decyzję o zakupie 14 myśliwców F-16 najnowszej generacji na bazie właśnie też umowy międzyrządowej z administracją USA.

To jest taki też jeden z XIX-wiecznych budzicieli narodowych, który jechał do Rosji zafascynowany rosyjską kulturą i perspektywą zbliżenia narodu czeskiego i rosyjskiego. Natomiast... Popracowawszy tam kilka lat jako korepetytor, opiekun, wrócił z takim głębokim przekonaniem, że Czechy nie powinny mieć z Rosją nic wspólnego. I właśnie kogoś takiego brakuje w tej mitologii słowackiej, można powiedzieć. Jeżeli my spojrzymy na różnice właśnie w podejściu Pragi i Bratysławy, o których pan już wspomniał, teraz też się pojawiają oskarżenia ze strony premiera Ficy, że Czesi tutaj angażują się w wewnętrzne sprawy słowackie.

Niekiedy symbolicznie ci przywódcy starali się wspólnie formułować to zdanie, stworzyć taki motor też współpracy silnika i współpracy wyszehradzkiej. Wszelkie prawa zastrzeżone. Gdy Fico w bardzo ostry sposób komentował wypowiedzi czeskich elit prezydenta Pawla, czyli prezydenta elekta, bo oni ścierali się w mediach dość mocno.

Widać było tu przede wszystkim tę kwestię wsparcia dla Ukrainy jako taką kluczową. Fico z jednej strony Wiedział, że jest to kwestia, która może pomóc zmobilizować mu elektorat i bardzo mocno grał tym tematem w trakcie kampanii wyborczej. Później, jeśli byśmy popatrzyli na te też twarde fakty, okaże się, że nie było tutaj aż tak najgorzej, bo Słowacja pozostała istotnym dostawcą na przykład I dostaw komercyjnych i awaryjnych energii elektrycznej na rzecz Ukrainy. Słowacja dalej dostarcza komercyjnie, ale jednak znacznej ilości amunicji artyleryjskiej na potrzeby ukraińskiej armii. Słowacja też udziela pomocy humanitarnej, no i wypłaca świadczenia Ukraińcom, którzy, ukraińskim uchodźcom na terenie Słowacji.

To zresztą znamienne, że Pod koniec ubiegłego tygodnia, będąc tego roboczego tygodnia, czyli wczoraj albo przedwczoraj, zdaje się to było wczoraj rano, Fico miał takie spotkanie z Korpusem Dyplomatycznym. I o ile był w bardzo ostrym tonie, zwracał się do ambasadora czeskiego, odrzucając rzekome ingerencje czeskie w politykę słowacką. To bardzo pozytywny słownik wybrał dla odmiany niejako i w kontraście do swoich wcześniejszych wypowiedzi, żeby odnieść się do relacji z Ukrainą.

Mówił między innymi, że nie ma mowy o tym, aby Słowacja zawieszała awaryjne dostawy prądu, czy zawieszała świadczenia dla Ukraińców żyjących na Słowacji, no bo przecież Zwykli ludzie nie mogą cierpieć na sprzeszkach rządu, co jest jakby też zaprzeczeniem jego słów jeszcze sprzed dwóch, trzech tygodni, gdy takie opcje otwarcie dopuszczał. Fico zadeklarował, że jest otwarty na kolejne konsultacje międzyrządowe z gabinetem Denisa Szmychala. Dwa podobne spotkania w ubiegłym roku odbył i pomiędzy nim, a jego ukraińskim odpowiednikiem była tutaj, jak to się mówi, pewna chemia.

Dużo gorzej tutaj wychodzi w relacjach z prezydentem. Natomiast jeśli jeszcze wrócimy do tych relacji z Czechami, no to ten zarzut o ingerencję Czech w sprawy słowackiej jest o tyle absurdalny, że Fico sam przyjmował i chętnie otrzymywał poparcie w trakcie kampanii wyborczej od obecnego lidera sondaży w Republice Czeskiej, Andrzeja Babisza i jego partii ANO. Od byłego prezydenta Milosza Zemana. Zresztą dzisiaj właśnie Można było zobaczyć zdjęcia ze spotkania prezydenta Zemana z ministerstwem zagranicznych Jurajem Blanarem, ministerstwem zagranicznych Republiki Słowackiej.

Więc można powiedzieć, że tutaj niejako o tę ingerencję ze strony czeskiej Bratysława nawet się prosiła. A z drugiej strony pan mówi o tym, jak mówił Fico do dyplomatów, że tutaj oszczędzał Ukraińców, nawet mówił życzliwie, ale z drugiej strony w tym tygodniu, który się kończy, zdążył oskarżyć Kijów o to, że no pośrednio wspiera te protesty właśnie antyrządowe, tak, mówiąc, że jest tutaj zaangażowany Legion Gruziński, który tak naprawdę podlega ukraińskiemu wywiadowi. I mieliśmy później całą kolejkę wezwań dyplomatów do MSZ-u w Kijowie i w Bratysławie. Tak, chyba żeby zrozumieć, ja sam chwilę zastanawiałem się skąd aż tak ostra retoryka, bo faktycznie w przypadku Ficy dochodzi tutaj już ten poziom stosowania tych poszczególnych argumentów

Wyciąganych kompletnie z kapelusza zarzutów już przekroczył chyba poziom absurdu. Zresztą odzwierciedla to komentarz do tego szefa największej partii opozycyjnej na Słowacji, Michala Szymeczki, który powiedział ironicznie, tak potwierdzamy, współpracowaliśmy z Ukraińcami, Gruzinami i Marsjanami, którzy wylądowali właśnie tutaj w okolicach. Jest to tego typu poziom absurdu. Natomiast żeby zrozumieć tutaj, dlaczego Fico to robi, chyba musimy się cofnąć do roku 2018 i traumy, którą pozostawiły w nim protesty. To były wówczas największe protesty od roku 1989.

Właśnie po zabójstwie dziennikarza śledczego Jana Kucjaka. Tutaj możemy sobie porównać, tak jak te protesty z ostatnich dni, tygodni, to raczej dotyczą tej geopolitycznej orientacji kraju, tak wtedy te protesty w roku 2018 dotyczyły powrotu praworządności i walki z korupcją, uzdrowienia instytucji państwa. No i Fico pod naciskiem jednego ze swoich partnerów koalicyjnych, które były też wynikiem tych protestów, zdecydował się złożyć swój urząd. Oddał go zaufanemu wówczas sobie Peterowi Pelegriniemu i wycofał się do drugiego szeregu.

Następnie przegrał wybory. Został, grupa działaczy na czele z Pelegrinim go opuściła, no i on znalazł się w sytuacji absolutnie, można powiedzieć, dramatycznej, bo nie tylko, że spradało mu poparcie, został opuszczony tutaj przez czołowych działaczy i, jak się wydaje, też oligarchów słowackich, którzy tutaj To chyba temat na inną i dłuższą dyskusję, ale oni też odgrywają tutaj pewne nie do końca dające się skwantyfikować i precyzyjnie postawić znaczenie. I jeszcze Fico usłyszał oskarżenia, a uratował go jedynie immunitet poselski i głosowanie,

W którym dwójka posłów ówczesnej koalicji rządzącej wyłamała się i zdecydowała się stanąć jakby po jego stronie, uważając, że jest to poniekąd działanie motywowane politycznie. No i jakby Fico, mając te wszystkie przejścia za sobą, zdecydował się zdradykalizować Słownik. Jego grupa wyborców z takich bardziej umiarkowanych Zmieniła się na bardziej jednak skrajną. Zaczął rywalizować o głosy z partiami nawet skrajnej prawicy. Jest jako, można powiedzieć, słownik, którego używa jego retoryka, niewiele się od nich różni, jeśli w ogóle. No i można powiedzieć, że jest bardziej zdeterminowany niż wtedy i jeszcze mniej skłonny do tego, aby tutaj gdziekolwiek w tym swoim cynizmie się ograniczać.