Czy możliwe jest odwołanie katastrofy? Rozmowa z Tomkiem Borejzą

Dzień dobry, z tej strony Paulina Matysiak. Komentarze na gorąco, ważne sprawy społeczne, rozmowa. Zapraszam na kolejny odcinek mojego podcastu. Cześć, witam w kolejnym odcinku mojego podcastu, w którym poruszam sprawy ważne społecznie. Nazywam się Paulina Matysiak, jestem posłanką z Kutna, a dzisiaj moim gościem jest Tomasz Borejza, dziennikarz, publicysta, socjolog, zastępca redaktora naczelnego serwisu smoglab.pl i autor książki Odwołać katastrofę. Rozmowy o klimacie, buncie i przyszłości Polski. Cześć Tomku. Cześć. No i właśnie, właśnie o Twojej książce, która w zasadzie jest już do kupienia, jak to się mówi, w dobrych księgarniach i do wypożyczenia w dobrych bibliotekach, ale do tych bibliotek jeszcze wrócimy na koniec podcastu.

Nie wiem, czy Ty też tak miałeś, w sensie, no zajmujesz się też tym zawodowo, więc o wielu tych sprawach na pewno czytałeś, słyszałeś, rozmawiałeś, ale czy dla Ciebie na przykład też ten temat jest jakiś taki w tym sensie interesujący czy ciekawy, bo można ten temat pogłębić, można go było pogłębić dla tej książki? I od razu też Cię zapytam, czy były takie tematy i obszary, które w ogóle jakoś Ciebie tak zaskoczyły albo pokazały Ci ten problem z jakiejś innej perspektywy? Każda rozmowa z Pauliną Kramarz to jest jakieś zupełne szaleństwo, kiedy się słucha tego, co Paulina ma do powiedzenia. I ta, właściwie dwie rozmowy, bo spotkaliśmy się dwa razy, żeby ten wywiad przeprowadzić od początku do końca,

Kończymy z Bałtykiem, który jest w wielu miejscach martwym morzem, a zaczyna się to gdzieś w fabryce. Nawozów sztucznych, co z kolei pokazuje, że też nie możemy się czuć specjalnie bezpiecznie, jak chodzi o produkcję żywności. Paulina za każdym razem powtarza, że niewiele trzeba, żebyśmy nie mieli co jeść, bo wystarczy, że jeden element tego systemu wypada, no i zaczyna się problem, a system jest super złożony, bo musimy mieć te nawozy sztuczne, które trzeba z czegoś wyprodukować. To, że niewiele trzeba, żeby wstrząsnąć produkcją nawozów, pokazała wojna w Ukrainie, kiedy zakłady produkujące je musiały przerywać produkcję, bo miały problemy z energią i z różnymi innymi rzeczami.

To jest jakiś taki nasz świat i jeszcze do tego... Akurat tutaj coś możemy zrobić. Akurat Paulina Kramarz spieszy z poradami na takim indywidualnym poziomie, chociaż też mówi, że konieczna jest zmiana systemowa. Jak o tym mówi, to pokazuje też dlaczego. No bo zobacz, to jest tak. Mięso, które jest w sklepie, nie chcemy o tym myśleć, ale mięso, które jest w sklepie w większości pochodzi z ferm Z hodowli przemysłowych, w których warunki są straszne, a zwierzęta są karmione paszą z Ameryki Łacińskiej, pochodzącą w dużej mierze. Są faszerowane antybiotykami, bo w warunkach, w których przebywają, muszą być faszerowane antybiotykami, bo inaczej by chorowały, choćby ze stresu. No ale teraz co? Powiedzmy, że rezygnujesz z jedzenia mięsa. No to wcale nie zmienia się tak bardzo dużo pod tym etycznym względem, no bo znowu masz hodowlę przemysłową, tylko krów mlecznych, które, to było dla mnie absolutnie wstrząsające.

Raz, że nie widzą słońca, to już powiedziałem, a dwa żyją 5 lat, podczas gdy na tej sielskiej wsi, o której ciągle myślimy, że ona istnieje, chociaż jest jej coraz mniej i coraz mniej także w Polsce, żyją 20-25 lat, kiedy żyją w normalnych warunkach. Ale ok, powiedzmy, że rezygnujesz jeszcze z nabiału, tak? To wcale nie jest znowu wszystko pięknie i ładnie, mówi Paulina, bo wtedy cierpią też na przykład dzikie zwierzęta. Pod migdałowce się wycina lasy, w których jednak te zwierzaki żyją, Co nie zrobisz, to źle. I to pokazuje trochę szaleństwo tego świata, w którym żyjemy i samo myślenie o tym nie napawa optymizmem i może przyprawić o ból głowy. Ale akurat tutaj jest pewna rada i pewna odpowiedź od prof. Kramarz, która mi się bardzo podoba, jest mi też bardzo bliska, bo to są rzeczy, które chyba większość z nas, myślę, gdzieś lubi.

I ona mówi, żeby nie myśleć, znaczy zmieniać system tam, gdzie się go da zmieniać, ale na takim indywidualnym poziomie i kiedy chodzi o żywność są dwa rozwiązania. Po pierwsze trzeba jeść lokalnie, czyli kupować lokalnie na targach, starając się kupować w miarę od lokalnych rolników. Nie za daleko będących od miejsca zakupów. Takie targi są prawie w każdym mieście. Większych to zwykle po kilka. I żeby zacząć z powrotem jeść sezonowo, żeby ograniczyć to, że awokado staje się na przykład dla niektórych podstawą diety, która musi jednak kawałek świata do nas pokonać i że może warto wrócić do takiej normalności, jak ona mówi. No mnie to przekonuje, że jest to niezła odpowiedź na całe to szaleństwo, ale też akurat Paulina jest jedną z takich osób, które najmocniej chyba podkreślają, że nie wystarczy zmiana indywidualnych zachowań, że rzecz w jakimś systemie, który nas wciąga i nie zostawia nam na przykład czasu na to, żeby się zastanowić nad tym, co robimy,

Są dużym eksporterem i ten obraz polskiej wsi, na której jest rolnik, są świnki, te świnki mają świnki, prosiaki, te prosiaki dorastają i tak dalej, jak się to kręci, to chyba właśnie przykład tego, że w naszych hodowlach przemysłowych dominują, a w każdym razie jest ich bardzo wiele, Po prostu kupowane małe prosiaki zdań. Kluńczycy eksportują prosiaki, które później trafiają do naszych hodowli przemysłowych, po prostu trafiają do chlewni i tam już rosną, a już zostaną później zabite. To jest zupełne szaleństwo. Opowieść o produkcji żywności Pauliny Kramarz to jest coś, co myślę, że trzeba po prostu przeczytać, bo to jest ciężko powtórzyć.

Ona jest świetnym fachowcem, jak o to chodzi, ale też naprawdę wstrząsająco opowiada. I w taki otwierający oczy sposób też. Ja bardzo lubię z Pauliną rozmawiać, właśnie dlatego, że to jest zawsze takie otwierające oczy. No i na talerzu daje też od razu rozwiązanie i diagnozę i pokazuje źródła, a nie tylko problem. Chociaż i o problemie nie chcemy myśleć, jak sądzę. Ale łatwiej przyjąć problem i otworzyć na niego oczy, kiedy ktoś od razu powie, jak można z niego wyjść. No właśnie, ta tematyka, którą w ogóle poruszasz, bo to nie jest tylko kwestia produkcji żywności, tak naprawdę wszystkie, nawet nie większość, wszystkie te tematy, które poruszasz podczas rozmów z naukowcami, z ekspertami, dotyczą ważnych tematów, takich, które wpływają na to, jak