Co dziś mówi nam „Miś” Stanisława Barei? O absurdzie władzy i codzienności

Czyli język absurdu, język ironii i język komedii jest językiem walki z systemem. Jak najbardziej, jest językiem oporu, bo to doskonale pokazał Herbert Marcuse, wskazując na to, że każda kultura jest opresyjna, przy czym totalitaryzm w sposób jawny łamie człowieka. Czyli zaczynamy zdawać sobie sprawę, że nie możemy funkcjonować inaczej niż w systemie Systemie, który decyduje o wszystkim, no bo ten choćby prosty fakt przyznawania paszportu, gdzie człowiek nie może normalnie sobie wyrobić paszportu, nie może normalnie kupić biletu i wyjechać z kraju, tylko musi mieć cały szereg pozwoleń i tak naprawdę wyjeżdżając bardzo często jedzie w towarzystwie, no bo wiele osób wyjeżdżając za granicę było dalej śledzonych, czasami nawet w taki sposób

Jawny, na przykład niektóre wycieczki dostawały swojego anioła stróża, który był po prostu ubekiem pilnującym, by ludzie na przykład na jakiejś delegacji nie mówili czegoś, co uderza w system, czy żeby prezentowali odpowiednie komunistyczne wartości. No więc ten system skrajnie totalitarny jest też bardzo łamiący świadomość i tożsamość człowieka, bo zmusza do nie bycia sobą i przez to jak pokazuje Herbert Marcuse rodzi się postawa heroiczna. I ta postawa heroiczna może na różne sposoby się manifestować. Od takiej jawnej, heroicznej walki, którą zobaczymy potem w coraz mocniej rozwijającej się Solidarności, czy zobaczymy w różnych ruchach i strajkach robotniczych, ale też studenckich.

Natomiast z drugiej strony właśnie komedia, jako medium szerokiego przekazu będące w kinach czy emitowane w telewizji, stawała się również takim językiem oporu. I też miała ten charakter właśnie Marcusego, takiego buntu, buntu wręcz szlachetnego. No bo oglądając się Bareję i śmiejąc się z niektórych, podejrzewam nie dla wszystkich już jasnych żartów, Do tego wrócę, ale też chciałem zapytać, że oglądając Bareję, trudno znaleźć tutaj herosów, bohaterów. Raczej to są bohaterowie dnia codziennego. Absurdalnego trochę życia w systemie absurdalnym. Właśnie do tego zmierzam, że z jednej strony herosem jest tu sam Bareja, że coś takiego pokazał, a z drugiej strony on pokazał tych ludzi niesamowicie dzielnych, którzy potrafią godzinami

Więc ja wtedy zawsze odpowiadam, że nie do końca, że to nie było aż tak. Ale powiedzmy, te bary mleczne PRL-owskie były ciekawe. Natomiast to jest opowieść o tyle uniwersalna, że ona właśnie pokazuje, co robi z nami władza i w jaki sposób totalitaryzm funkcjonuje. Bo tu wracając raz jeszcze do Herberta Marcusego, gdy on pisał o totalitaryzmie, z jednej strony miał na myśli konkretne totalitaryzmy, bo to był faszyzm i to był komunizm. Ale zwrócił uwagę na pewną uniwersalność i zestawi ją z uniwersalnością gospodarki wolnorynkowej, która też ma różne swoje niuanse. I wedle Markuzego na pewnym poziomie nieistotne są same szczegóły, tylko to jak działa jednostka wobec instytucji, a instytucje wobec jednostki.