Jesteśmy zakładnikami Słońca - POP Science #23
Jaki wpływ na życie na Ziemi ma Słońce? Oczywiście olbrzymi, ale nie tylko dlatego, że oświetla Ziemię i wysyła do nas promienie słoneczne czyli energię. Słońce kształtuje również kosmiczną pogodę, która dla naszej planety jest równie ważna jak ta mająca miejsce pod chmurami. Ale kosmiczna pogoda to nie tylko Słońce i o tym jest dzisiejsze POP Science z dr hab. Leszkiem Błaszkiewiczem.
Coś takiego jak Parker Solar Probe ma też swoją taką osłonę. Tak, są takie, że w momencie, gdy przelatuje blisko Słońca, no to musi się obrócić tą osłoną w stronę Słońca, żeby rzeczywiście, żeby nie uległ uszkodzeniu. Natomiast jest zupełnie jakby inna kwestia związana z To, z czego należy zdawać sobie sprawę, to fakt, że cząstki naładowane, cząstki tej plazmy, która dociera do Ziemi, one zostają w dużej mierze uwięzione. Uwięzione w ziemskiej magnetosferze. Zostają uwięzione i krążą w ziemskiej magnetosferze. Pod magnetosferą, w warstwie zwanej jonosferą.
Ta warstwa, gdzie jest podwyższona ilość cząstek. I tutaj działanie jest dwojakie. Po pierwsze, jonosfera jest bardzo nieregularna. Tworzą się tam takie obszary, gdzie gęstość naładowanych cząstek jest większa i mniejsza. I teraz odwołam się do waszego, drodzy nasi oglądacze i słuchacze, doświadczenia związanego z podglądaniem nocnego nieba. Uff, nie zdejmą. Z oglądaniem nocnego nieba. Gdy patrzymy w gwiazdy, to gwiazdy migocą. Jest zjawisko, które nazywa się scyntylacjami i związane jest z faktem, że światło przechodzi przez obszary o różnej gęstości i na granicy tych obszarów zagina się dokładnie tak, jak mamy pryzmat i światło przechodzi przez pryzmat
Odległość do satelity i poprzez metody trilateracyjne, poprzez metody pomiaru właśnie tej odległości do minimum 4 satelitów, możemy wyznaczyć dokładnie naszą pozycję. Jeżeli my nie znamy dokładnie tej odległości, bo jest zakłócona, To nie wiemy, że jesteśmy tu. Być może jesteśmy gdzieś obok. To znaczy, chodzi o dokładność wyznaczenia tych współrzędnych. A rozumiem, że kosmiczna pogoda wpływa na falowanie jonosfery, jeszcze bardziej zakłócając... Absolutnie tak i... Piątkę, daj mi piątkę. Proszę. A nawet szóstkę. Dobra, nieważne. I to jest bardzo ważne.
Jonosfera jako ta warstwa, która jest na wysokości od kilkudziesięciu do stu kilometrów, bo w tej warstwie właśnie jest podwyższona zawartość elektronów. Te elektrony przesączają się z magnetosfery i one właśnie w tej jonosferze Tworzą takie obszary, które przemieszczają się szybciej. To są takie tajdy, to jest podróżujące TID to się nazywa Travelling Ionosphere Disturbance, czyli podróżująca jonosferyczna disturbance, zakłócenie, niejednorodność. One powodują właśnie, że to działa w sposób, którego nie jesteśmy w stanie też do końca przewidzieć.
Dlatego niejako kosmiczna pogoda jest bardzo mocno powiązana z badaniem stanu jonosfery. I my badamy stan jonosfery przede wszystkim Badając to, jak jonosfera wpływa na sygnały radiowe od satelitów. Czyli z jednej strony te sygnały są użyteczne dla komunikacji, dla znakowania towarów, wszystkiego co się dzieje. A z drugiej strony te sygnały też pokazują nam, w momencie gdy mamy odpowiednie narzędzia, pokazują nam jak bardzo są one zakłócone. Możemy to praktycznie online badać. A dzięki temu pokazują nam, jak zmienia się jonosfera i my wiążemy te zmiany jonosfery z aktywnością Słońca.
No dobra, ale czy rozumiem, żeby to skompensować w przypadku satelitów GPS na przykład, żebyśmy wiedzieli dokładnie, gdzie one są, a nie byli oszukiwani przez pulsowanie jonosfery, robi się coś podobnego jak chociażby w Very Large Telescope, gdzie oni Nie robimy tego. Wkładane są modele, dlatego że na bazie tego badania powstają modele zmienności jonosfery i takie globalne modele. Czyli ona jest dużo bardziej przewidywalna niż atmosfera. Jest przewidywalna. Jeżeli Słońce Nie szaleję, to jonosfera jest względnie przewidywalna.
I my możemy powiedzieć, że za dnia jest inaczej, o różnych porach roku, tam to się w taki, a nie inny sposób rozkłada. Wręcz tworzone są takie predykcje, prognozy związane z tym, jak jonosfera będzie wyglądać, jaki jest kształt jonosfery. Tworzone są takie animacje tego, jak jonosfera się zmienia. Wszystko. Obrażam sobie telewizję śniadaniową i taką kosmiczną pogodę. 16,5 protona na centymetr sześcienny dociera z prędkością 350 km na sekundę, a pojonosfera pulsuje nad Ameryką w taki i taki sposób. Proszę uważać, słuchając radia na falach długich, na trzaski, które będą szczególnie dokuczliwe na falach o długości. Dokładnie. Bo oczywiście młodsi nasi widzowie, słuchacze,
Fale długie, podróżując z punktu A do punktu B, Nie podróżują i nie są wygaszane w jonosferze, tylko nie podróżują tak jak fale ultrakrótkie po linii prostej i ewentualnie gdzieś tam się rozpraszają, odbijają, ale zasięg takiego nadajnika jest kilkadziesiąt kilometrów. To dlatego te nadajniki są rozproszone, to dlatego jadąc samochodem czasami... Gubimy sygnał. Tak, gubimy sygnał, bo jeszcze wyjechaliśmy z zasięgu jednego nadajnika, który nadaje naszą ulubioną stację, a jeszcze nie jesteśmy w zasięgu innego. No te niektóre stacje mają bardzo dobre pokrycie, to jest tak samo jak z telefonią i tak dalej i tak dalej. Korzystamy z fal krótkich, natomiast fale długie radiowe, które są też wykorzystywane przez
Sygnał nie jest taki, że podąża po krzywiznie ziemskiej, sygnał radiowy, ale jakoś dociera tam poza krzywiznę ziemi, ten sygnał długi radiowy. Jak to się dzieje? On się odbija od jonosfery. Jonosfera jest dla pewnego rodzaju fal radiowych jest nieprzepuszczalną granicą, jest zwierciadłem. Takim zwierciadłem jest też Ziemia, w szczególności powierzchnia oceanu. Tak jakby między dwoma zwierciadłami się odbijał. Ci, którzy się troszeczkę bawili w to nadawanie radiowe, tutaj polecam Po raz enty pewnie już polecamy film i książkę Kontakt, gdzie główną bohaterką jest pani Arroway, która we wczesnym dzieciństwie z ojcem właśnie bawi się w to, że nadaje te sygnały i zaznacza sobie na mapie najdalsze rozmowy, najdalsze kontakty.
Każda radiostacja była zarejestrowana, miała swoją nazwę i tak dalej i tak dalej. Czyli rozumiem, że wysyłało się fale długie, one odbijały się od niej atmosfery. Tak, potrafiły obiec całą Ziemię naokoło. I kosmiczna pogoda, żeby wrócić do tematu, rozumiem, że sprawiając, że ta jonosfera pulsuje, raz jest gęstsza, nazwijmy to z tego, co rozumiem, raz jest rzadsza, może ci ułatwić bądź utrudnić np. wysyłanie takiej chwili. A to teraz powiem ci i powiem wam pewną rzecz, która jest ściśle tajna. To tylko mi powiedz. To dobrze, to powiem tobie, to tam na pewno nikt nie usłyszy. Dobra, zatkajcie uszy teraz. Jonosfera I jej stan bardzo ułatwia albo utrudnia. Bo jeżeli nie jest bardzo gęsta, no to rozprasza te sygnały i one nie docierają tam, gdzie powinny.
Jeżeli jest odpowiednia gęstość tych elektronów, to działa jak idealne zwierciadło dla sygnału radiowego. Istnieją technologie czy techniki przekazywania informacji stosowane w celach militarnych, które korzystają właśnie z tego, są urządzenia, które są w stanie nagrzewać falami radiowymi jonosferę i wtedy tworzy się taki obszar, od którego odbija się transmisja i dociera do punktu, a po chwili jest absolutnie nie do wykrycia, Jesteśmy zakładnikami Słońca – POP Science 23.
Uzyskać możliwość takiego możliwości długodystansowego kontaktu przy przesłaniu informacji, która jest praktycznie nie do wyśledzenia. Takie pomysły mają wojskowi. Ja tam używam telefonu. Tak, ale to jest, no niestety wiemy, że to jest do namierzenia, a tutaj wiesz, tak można to robić, więc to jest ten aspekt kosmicznej pogody i jonosfera, tak, to jest ten jeden jakby aspekt. A wyobraź sobie, że gołębi pocztowych używają i ludzie nie wiedzą, są te gołębi. Ja wiesz co, prześlę Ci i może tutaj Wstawisz taką animację pokazującą, jak zmienia się gęstość elektronów.
To są takie mapy, mapy Ziemi i jest pokazane, jak to się zmienia w skali dobowej, w takim dużym przyspieszeniu globalnie, bo oczywiście są zmiany drobne, są różne skale tych zmian. Dobra, zapisałem sobie, żeby nie zapomnieć. Tak, to wtedy to możemy tutaj zaprezentować, żeby było Jakieś takie, no... Zrozumienie tego wizualne. Wizualne, tak. Wizualne też przyswojenie tematu. Ale to, co jest ważne, to też fakt, że w jonosferze i ponad jonosferą tworzą się prądy jonosferyczne, czyli wzdłuż linii sił pola magnetycznego Ziemi podążają takie bardzo silne prądy, czyli grupy, ładunki elektryczne przemieszczają się w sposób uporządkowany.
I to jest też niebezpieczne i na to się zwraca uwagę, bo taki dodatkowy, nadmiarowy prąd, który nie jest przewidziany i nie jest uwzględniony, Taki impuls, który powstanie, może doprowadzić do zniszczenia infrastruktury, a w najlepszym wypadku do wyłączenia pewnych elementów zabezpieczających przed nadmiernym prądem. Bezpieczniki po prostu... A rozumiem, że rośnie napięcie i natężenie w momencie, kiedy więcej cząstek ze Słońca przylatuje. Dokładnie, tu jest prąd, w kablu płynie ci prąd normalny, Ale ten prąd powoduje, że dodatkowo elektrony przyspieszają, dodatkowe napięcie jakby powstaje. To rozumiem. Mówię tylko, że ten właśnie prąd, który sobie tam w jonosferze śmiga, on zwiększa swoje parametry im więcej cząstek ze Słońca przybywa.
Absolutnie, ten prąd jest jakby i wszelkie zmiany, które zachodzą w jonosferze, w obrębie magnetosfery, one są związane przede wszystkim z aktywnością naszego Słońca. Jeszcze raz tutaj przypominam o tym, o samej aktywności, o tym co napędza Słońce i jak ta aktywność wygląda powiemy w tym odcinku specjalnym. Dobra. No i myślę, że to jest dosyć istotne, no bo gdy zabraknie prądu, no bo będzie awaria, będzie awaria duża, takie sytuacje miały miejsce, takie awarie właśnie wywołane kosmiczną pogodą miały miejsce i one
Pokazały nam swoje prawdziwe oblicze i dzisiaj się o tym mówi. I dlatego obserwuje się Słońce, dlatego powstają takie strony jak SpaceWeather.com i z tych stron rzeczywiście, bo to nie jest jakaś byle jaka strona, tam z tej strony, z baz danych, czerpią różne inne serwisy informacji. Dokładnie. A jeżeli chcecie sobie posłuchać o tym, co byłoby, gdyby nie było prądu, to też robiliśmy o tym POP Science, więc tam w opisie będziecie mieli link do tego. Tu jeszcze mówiłem o tych falach radiowych, o radiu i telewizji, które kiedyś wykorzystywały właśnie fakt, że długie fale można propagować poprzez te odbicia na większe odległości. No i te fale i przebieg tych fal też był uzależniony od stanu jonosfery i od tego, co do jonosfery dociera.
I teraz, żeby zamknąć ten temat Słońca, to jest działanie to krótkofalowe, takie Na najbliższe godziny czy dni, które zmienia stan jonosfery, zmienia warunki, zmienia może uszkodzić albo i nie infrastrukturę naszą, ale są też zmiany długofalowe, które też ze Słońcem w dużej mierze są związane. Dlatego, że ta ilość energii w cyklu jedenastoletnim, ilość energii zmienia się, docierająca do Ziemi, zmienia się średnio o Jeden promil, czyli to jest jedna dziesiąta procenta.
Pokazano wszystkie 17 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Jaki wpływ na życie na Ziemi ma Słońce? Oczywiście olbrzymi, ale nie tylko dlatego, że oświetla Ziemię i wysyła do nas promienie słoneczne czyli energię. Słońce kształtuje również kosmiczną pogodę, która dla naszej planety jest równie ważna jak ta mająca miejsce pod chmurami. Ale kosmiczna pogoda to nie tylko Słońce i o tym jest dzisiejsze POP Science z dr hab. Leszkiem Błaszkiewiczem.