Straż nocna Rembrandt | s03 e29

Nazywam się Aleksandra Jniszeska-Cardona, a to podcast Otulina o sztuce. W tym trzecim już sezonie wciąż będę Wam przybliżać tajniki sztuki dawnej i sprawiać, że będzie stawała się ona Wam coraz bliższa. A jeśli chcecie wesprzeć podcast, to możecie zostać patronkami lub patronami w serwisie Patronite. Dzisiaj mam dla was opowieść, z którą zwlekałam dosyć długo, ponieważ dzisiaj chcę wam opowiedzieć o Wmarszu Strzelców, czyli powszechnie znanym jako Straż nocna, chociaż jest to tytuł, od którego się odchodzi. Niemniej jest to tytuł zwyczajowy i tak osadzony w populturze, że wątpię, żeby kiedykolwiek został zarzucony.

My jednak dzisiaj skupmy się na tym, co wiadomo o tym dziele, ponieważ obrosło ono olbrzymią legendą. Legendą, która pewnie kształtowała się już w czasach samego Rembrandta. A mam tutaj na myśli moment, kiedy dzieło to zostało namalowane, czyli rok 1642. Który to też rok jest rokiem śmierci żony malarza Saski van Eulenburg, które w starszej historii sztuki były łączone ze sobą i wskazywano na to, że portret zbiorowy, bo takim jest wymarszcz strzelców, był odrzucony przez zamawiających, czyli przez ową kompanię milicji miejskiej, dla której został zamówiony.

Najpierw stracił troje dzieci, które umarły jeszcze w niemowlęctwie. Potem właśnie Saskia zmarła. W międzyczasie odeszło kilkoro członków jego rodziny. W związku z czym badacze podejmują, że jakkolwiek nie byłaby to trudna sytuacja, to jednak nie miała ona takiego całkowicie kryzysowego charakteru, który miałby zatrzymać artystę w działaniu. Podobnie rozbrajana jest druga część tego równania, czyli tego w tym miciołupadku w 1642 roku, ponieważ brak dowodów na to, że również ten wymarsz strzelców został odrzucony.

Ponieważ po pierwsze Rembrandt otrzymał zapłatę za swoją pracę, A po drugie ów portret zbiorowy był eksponowany w siedzibie milicji, tam gdzie został zamówiony i tutaj nie ma takich przesłanek z epoki, że był on porażką, tak jak było to opisywane w późniejszej historii sztuki. Co więcej, Wymarsz Strzelców jest też pewnym szczytowym osiągnięciem techniki, którą Rembrandt doskonalił przez lata swojej twórczości, gdzie zbudowana jest przestrzeń na takich silnych snopach światła, jak reflektor, puszczanych na poszczególne partie kompozycji,

Kronikarze tamtego czasu wspominają o nim jako o jednym w ogóle z najważniejszych malarzy w Republice. I myślę, że właśnie mając to w świadomości Należy spojrzeć na wymarsz strzelców i zastanowić się właśnie jakie jest to dzieło, kto je zamówił i jak ono mogło być odbierane, postrzegane też na tle Portrety zostały wykonane do tej samej siedziby, bo musimy pamiętać, że dzieło Rembrandta nie było w swoim zamyśle unikatowym dziełem, tylko mającym wpasować się do pewnego cyklu, do pewnej koncepcji, kontynuacji.

Orszak formują procesję i przygotowują się, tak jak Wam wspominałam, pod różnymi kątami. I ta kompania to jest kompania milicji, która posiada broń. To jest kompania kurkowa chyba tak to się określało, kompania strzelców. I też w tej grupie, jeżeli się uważnie przyjrzycie, To zaobserwujecie postaci, które trzymają właśnie muszkiety, trzymają strzelby, z których albo oddają strzał, albo szykują się do oddania strzału, nabijają broń, a w całej grupie panuje taki, można powiedzieć, radosny rozgardiarz. I Rembrandt był mistrzem w oddawaniu ruchu w obrazie.

Przyjrzyjmy się tym dwóm postaciom na pierwszym planie, czyli na czarno ubrany jest kapitan, I on tutaj wyznacza, jako kierunek daje taki gest, który możemy tłumaczyć jako gest do wymarszu. Obok niego tak złociście szampańsko ubrany jest ów porucznik i on trzyma taki rodzaj piki, którą ma ukazaną przez Rembrandta w takim bardzo wyrazistym, krótkim skrócie perspektywicznym i on też niejako wyznacza ten kierunek, w którym podążą owi strzelcy.

I oni we dwóch są ukazani, nie dość, że na pierwszym planie, to jeszcze właśnie w takim wyrazistym świetle. Co więcej, ten jasny strój porucznika dodatkowo jeszcze lśni w tym słońcu i to też jest zgodne z taką zasadą wybieraną przez Rembrandta, że ubierał postaci, które miały być w pełnym świetle, w kolory, które były też kolorami świetlistymi, czyli takimi jasnymi, Które same w sobie są świetliste, tworząc jeszcze dodatkowe wzmocnienie tego światła. Co jest jednak ciekawsze, mamy postać małej dziewczynki, która również jest ubrana w taką jasną sukienkę, I ona jest na drugim, jak nie trzecim planie, w zależności od tego, jak to liczyć, pomiędzy postaciami, tymi, które już Wam tutaj opisałam, czyli z jednej strony pomiędzy postacią, która właśnie oddała wystrzał, z drugiej strony pomiędzy tym mężczyzną w czerwonym stroju, który ładuje swój muszkiet, a za nią stoi mężczyzna, który właśnie podnosi chorągiew, chorągiew, która jest znakiem owej kompanii, kompanii strzelców,

Którą on tutaj będzie pewnie powiewał, no ewidentnie będzie też z dumą ją wznosił. To jest bardzo ważna postać w takim zgromadzeniu, też w trakcie pochodu, no bo on daje sygnał, która to jest kompania i jaki jest jej znak. Więc mamy obok niego, czy też jakby tuż przed nim, ale poniżej, bo ta grupa postaci, które są na dalszym planie, oni są ukazani nieco ponad pierwszym planem, dlatego że są na schodach. My ich nie widzimy, ale to są schody prowadzące właśnie do owej siedziby, do owej jednostki milicji miejskich, do tych strzelców. Tam, gdzie właśnie obraz jest przeznaczony, więc dlatego oni są ukazani powyżej.

To ona pełni tutaj niejako podobną funkcję. Ona jest kimś w rodzaju właśnie takiego chodzącego symbolu owych strzelców. I żeby to podkreślić, jeszcze ona ma na zapasem przywiązaną Martwą kurę, martwego koguta w zasadzie, z mocno wyeksponowaną taką łapką, tą kurzą łapką, za którą to biedne zwierzę przywiązane jest do jej pasa. I właśnie taki Szpon kurzy był emblematem owych strzelców, emblematem ich drużyny. Więc tutaj wyszukiwana jest właśnie taka współzależność, że dlatego ona jest tak wyeksponowana, łącznie właśnie z tym ptakiem przywiązanym do jej pasa, że ma ona przypominać o tym, czyj to jest portret.

Zbiera wszystkie informacje, które można otrzymać za pomocą współczesnych technik badawczych. I myślę, że już niebawem możemy spodziewać się jakiegoś raportu, który opowie nam o tajnikach warsztatu Rembrandta, o których może nie zdawaliśmy sobie sprawy. A ja dziękuję, że dotrwaliście do końca. Mam nadzieję, że Rembrandt jest dla Was coraz bliższym artystą. Dla mnie na pewno tak. Dzięki temu, że przygotowuję właśnie teraz kolejne wykłady do cyklu, który wygłaszam w Fundacji Art Transfer. A dla Was przemyciłam właśnie tę opowieść o Wymarszu Strzelców czy też Straży Nocnej, bo myślę, że nie odzwyczajmy się od tej nazwy.

Na marginesie zdradzę Wam, że sami badacze nie są zgodni co do tego, dlaczego ta nazwa się pojawiła, ponieważ jedni wskazują na to, że przecież to nie był wymarsz w trakcie nocy, czyli tutaj raczej mamy do czynienia z nazwą, która oczywiście pojawiła się później i była związana na przykład z tym, że pociemniały werniksy i że dzieło wygląda jak nocturn, czyli jak scena nocna. Zwłaszcza, że Rembrandt malował nokturne, więc nie byłoby to nic nietypowego dla tego mistrza. Inni z kolei wskazują, że być może chodzi o to, że to jest straż nocna w odróżnieniu do straży dziennej jako oddzielna grupa tych strzelców czy tej milicji właśnie, która składała się z wielu oddziałów.