Mentionsy Mentionsy
Open Mike
Open Mike

Open Mike, odc. 7: Jakub Wojtaszczyk

04.06.2022 ·50 min 25 s · 13 rozdziałów · 2 sponsorów

„Niektórzy wiedzą od razu. Błyskawicznie opanowują techniki makijażu, a na scenie czują się jak ryby w wodzie. Innym proces odkrywania swojej tożsamości zajmuje długie lata. Jedni się ukrywają, drudzy wręcz przeciwnie – manifestują swój sposób wyrażania siebie. Niektórzy wybierają scenę, inni ulicę, na której każdego dnia w krzykliwych kostiumach demonstrują płynność płci i celebrują różnorodność”, pisze o drag queens Jakub Wojtaszczyk w książce „Cudowne przegięcie. Reportaż o polskim dragu". Autor jest kolejnym gościem Mike'a Urbaniaka w podcaście „Open Mike”.

0:00 · Wprowadzenie i powodzenie do książki 4

Niektórzy wiedzą od razu, błyskawicznie opanowują techniki makijażu, a na scenie czują się jak ryby w wodzie. Innym proces odkrywania swojej tożsamości zajmuje długie lata. Jedni się ukrywają, drudzy wręcz przeciwnie, manifestują swój sposób wyrażania siebie. Niektórzy wybierają scenę, inni ulicę, na której każdego dnia w krzykliwych kostiumach demonstrują płynność płci i celebrują różnorodność. Mowa tu oczywiście o drag queens, o których opowiada książka Cudowne Przegięcie, a jej autor Jakub Wojtaszczyk jest gościem tego podcastu Open Mike. Zapraszam do rozmowy. Mike Urbaniak.

I ten drag się pojawił w pewnym momencie i jak szukałem wydawcy do wywiadów, które już zdążyłem przeprowadzić i chciałem przeprowadzić nowe, Krzysiek Tomasik rzucił pomysł, że może reportaż. Krzysztof Tomasik. Może zrobimy jakiś przypis. Krzysztof Tomasik, który od lat pisze o sprawach LGBT. Parę książek ma Krzysztof na swoim koncie. Jego tematem zainteresowania głównym jest polska ludowa i queerowe życie tego okresu. No i z dzisiejszej perspektywy to jest takie wiesz, wszystko naturalne, ale pewnie jakbyś mi zadał to samo pytanie, albo powiedział kilka lat temu, że w 2022 roku napiszę reportaż, mój pierwszy i jeszcze o Dragu.

I w Vogue ostatnio również widziałem twoją rozmowę z drag queen z Ukrainy. Drag queen, który właściwie chłopaka, który walczy. A wcześniej przed wojną właściwie zajmował się dragiem, więc rozumiem, że to było Ta dziennikarska twoja robota, te wywiady, które robiłeś przez... Jak długo właściwie te wywiady? Wydaje mi się, że to już tak 3 lata, 4 może. Tak, no i pierwsza była faktycznie twoja stara i dlatego, bo ten klucz jest taki prywatny. Po prostu ja Piotra znałem osobiście, mamy wspólną przyjaciółkę. No i w pewnym momencie gdzieś ten drag u niego się pojawił i właśnie nasza przyjaciółka Agnieszka powiedziała, że Piotr to już teraz jest twoja stara, w sensie wychodzi na scenę. I bardzo mi to do niego pasowało, bo Piotr od zawsze lubił musicale, popkulturę, pojawiał się RuPaul, którego ja na początku w ogóle nie kupiłem.

I tak, no i jakby chciałem go trochę, nie wiem, może rozpromować. Też wtedy właśnie się pojawiła szansa w kulturze u podstaw, żeby robić takie równościowe tematy, LGBTowe. Na czym mi bardzo zależało i forsowałem to przez jakiś tam czas. No i faktycznie okazało się, jak już poznałem twoją starą, poznałem też kolejne osoby, że ten drag jest w Polsce Na maksa szeroki. Czyli taka reakcja łańcuchowa nastąpiła. Dokładnie. Zwłaszcza wtedy zająłem się osobami z Poznania i faktycznie ten wok, ta replika, to był już później, już kilka lat później i to była taka moja próba, no jeszcze szerszego przedstawienia tej reprezentacji. No i ta książka jakby też jest takim, no nie wiem, czy takim zaczynem może, można tak powiedzieć, czy tak, no nie powiedziałbym, że kompilacją tych wszystkich spotkań moich.

8:54 · Wybór postaci do książki 3

Pomyślałem, jak już jakby finalizowałem tę moją ideę tej książki, pomyślałem o tym, co mi przyświecało przy wywiadach, żeby po prostu pokazać jak najszerszą reprezentację dzisiaj tych osób, które robią drag. Bo faktycznie ich jest sporo i mamy różnego typu ten drag, do czego pewnie jeszcze wrócimy. I uznałem, że ten taki współczesny obraz tej sceny, oczywiście z zauważeniem tego, co było wcześniej, czyli lat 90., początku lat 2000. jest taki rozdział, jak również ten taki Komunistyczny obraz. PRL-owski. Dokładnie.

Obraz również przy rozdziale o Lulila Polace się również znajduje. No właśnie, no i tak jak powiedziałeś, jest to trudne zadanie, no bo też jakby w tym PRL-u No Drago de facto nie było. A bo jak był, to był prywatnie, nie? Dokładnie. Ja, wchodząc Ci w słowo, bo teraz mi się to przypomniało, przypomina mi się zapomniany dzisiaj zupełnie reżyser teatralny, Janusz Nyrczak, poznański zresztą, prawda? Który, kiedy zainteresowałem się nim bardziej, zacząłem gromadzić jakieś informacje. On był gejem, był jedną z pierwszych osób, która umarła na AIDS w Polsce na początku lat 90. I kiedy udało się jakimś cudem dotrzeć do dwóch osób, które go znały i miały te zdjęcia, wiesz, prywatne, to się okazało, że w tych latach siedemdziesiątych i sześćdziesiątych w prywatnych mieszkaniach był drag.

Tylko, że właśnie on był w prywatnych mieszkaniach. Gdzieś, wiesz, nie znajdzie się Haczyka, nie znajdzie się osoby, która ma jeszcze jakichś znajomych. Często to są osoby, które nie żyją i które mają te zdjęcia. To okazuje się, że to jest, nie? Ale to jest bardzo właściwie świat zupełnie prywatny, prywatnych mieszkań, nie? W Polsce. Tak, no i właśnie Lula, która jest taką postacią teraz bardzo... No gwiazdą jest. No gwiazdą i oczywiście zasłużenie, jakby Kim Lee ją wypchnęła na scenę i faktycznie pokazała światu. Polecam tu, przepraszam przy okazji, rozmowę z Lulą, którą zrobiłem też w ramach podcastu Vogue'owego Open Mike, więc też jest do posłuchania oczywiście na stronie vogue.pl. Teraz również jest dokument Vojlesk, o niej wspaniały zresztą. Lula nazywa właśnie ten PRL-owski drag przebierankami.

11:08 · Historia dragu w Polsce 6

No oczywiście nie znali i nie znały słowa, wydaje mi się, że nie znali głównie słowa drag, więc nazywali to po swojemu i faktycznie To słowo na D pojawiło się w latach 90-tych, o czym mówią mi kolejne moje bohaterki, które właśnie się wtedy tam pojawiały na scenie, zwłaszcza Między innymi Lola Lou, która narodziła się z Francuza Luca, który w latach 90-tych przyjechał tutaj uczyć angielskiego, co jest super ciekawe. I to też jest taka postać, która jak robiłem, bo faktycznie to jest taki Jakub, historyczna praca w archiwach i tak dalej, znaczy w archiwach, w bibliotekach może bardziej, żeby pokazać te lata dziewięćdziesiąte, opowiadał mi, że, znaczy wynika z tych gazet, z wywiadów z tą osobą, że to była postać szalenie popularna wśród gejów, wśród LGBT-ów, ale też w mediach mainstreamowych, na przykład nagrał z Martyną Wojciechowską trailer do jakiegoś tam talk show bodajże dragowego.

I okazuje się, że ta postać, która tak naprawdę wyciągnęła ten raczkujący polski drag dla dziewięćdziesiątych do mainstreamu, jest w ogóle nieznana dzisiaj. Przez młodych oczywiście, bo jak rozmawiałem z Krzyśkiem Tomasikiem, też do wywiadu, mówił, że to była pierwsza drag, którą on zobaczył na żywo. To jest też pierwsza drag queen, którą ja widziałem na żywo. No właśnie, a gdzie ją widziałeś? W, już nie pamiętam, wydaje mi się, że to był ten już chyba nieistniejący, znaczy na pewno nieistniejący klub Rasko przy hali, hala Mierowska. Nie, już, dobrze mówię, prawda? Tak, tak, tak. Bo już, już mi się, ale to było Rasko. Tak, na 95% to było Rasko. I to są w ogóle takie wspaniałe historie, że gdzieś, wiesz, pomimo tej szalenie, wielkiej popularności jak na tamte czasy i jeżeli patrzymy rzeczywiście w LGBT-ową bańkę i na drag,

No to gdzieś to jest tak dziwnie zapomniane i faktycznie zastanawiałem się trochę, dlaczego tak jest, że nie pamiętamy o tamtych, wiesz, przodowniczkach dragu. No i trochę nie mam odpowiedzi. Wydaje mi się, że po prostu w pewnym momencie nastąpił taki pik. Wydaje mi się, że jesteśmy cały czas na takim piku dragowym i tych postaci jest coraz więcej. No i oczywiście RuPaul Jakby pokazał, że drag może być sexy, fajny, że to nie jest coś... No tak, jest mainstreamem oczywiście. No i wrzucił go kompletnie do mainstreamu. To jeszcze na pewno o RuPaulu porozmawiamy sobie dzisiaj. Bo to jest w ogóle ciekawe, że to jest taka postać, której się odnosi bardzo wiele drag queens. I to w bardzo różny sposób, to też jest ciekawe.

Ale powiedz mi, słuchaj, bo mnie to bardzo zaintrygowało. Książkę Twan wydało wydawnictwo Znak i pomyślałem sobie, Nomen nomen, Signum Temporis. Wydawnictwo Znak wydaje książkę o reportaży o Drag Queens. Myślę sobie, no to przeszliśmy kawałeczek. Jak to się stało, że to jest właśnie Znak? Jak wrzuciłem, jest taka grupa na Facebooku Drag Race Poland. I wrzuciłem tam mnożo okładka, że tam, no i że w Znaku, to faktycznie Gro komentarzy było. Katolickie wydawnictwo wydaje coś takiego. I to jest bardzo ciekawe, że nawet pamiętam, że moja droga przyjaciółka Dominika Słowik, pisarka, mówiła, no weź mnie tam popchnij w tym znaku. Ona mówi, no gdzie jest tak ci wydane o Draxach?

I widać rzeczywiście, że właściwie dzisiaj powiedziałbym, może nie większość, ale bardzo wiele i to takich liczących się wydawnictw w Polsce, ma chociaż jedną książkę o tej szeroko pojętej queerowej tematyce. I to rzeczywiście jest zauważalna zmiana. Myślę, że większość celuje w ten czerwiec, bo to jest oczywiście promocyjnie bardzo dobry czas i słusznie, bo jest wzmożenie też medialne w tym temacie, ale wiesz też, ja mniej więcej równolegle, może trochę po tym, jak zobaczyłem w ogóle, że piszesz tę książkę, ja też dostałem propozycję napisania książki Drag Queens, z innego wydawnictwa, nie ze znaku, ale mówię o tym dlatego, że wtedy się zorientowałem, że ty to robisz, ale mówię o tym dlatego, że no wiesz, jeżeli wydawnictwo, jeżeli kolejne wydawnictwo i samo wydawnictwo się zgłasza, to mam na myśli, to znaczy, że coś jest w powietrzu, wiesz, to znaczy, że gdzieś te głowy wydawnicze myślą i te tematy im się pojawiają w tych głowach, więc myślę, że to jest absolutnie fenomenalne,

Że jest ta książka, że wydaje ją znak. Tak, to jest hit. To jest super. Ja myślałem, że przez to, że siedzę w tym temacie, no i też przez to, że jestem gejem, jakby to pewnie też ta bańka działa, że po prostu o dragu wiedzą już wszyscy. I pamiętam dostałem propozycję przeprowadzenia wywiadu z Saszą Welur. To jest królowa Rupola, bardzo popularna. Tak, zwycięszczyni któregoś z sezonów. Tak, dziewiątego. I ona jest mega ważna, nie tylko dla mnie, ale generalnie dla wielu, wielu osób w dragu w Polsce. Zresztą robiłem ten wywiad dla Vogue'a. I pamiętam byłem na lotnisku, leciałem gdzieś na jakieś późne wakacje z grupą znajomych i przybiegłem po tym telefonie,

20:22 · Wybór postaci do reprezentacji 3

I to też był jakiś taki wyznacznik, że jakby oddaję głos, ale też nie oddaję głosu wszystkim, bo każdy ma swoją traumę, każda trauma powinna być Usłyszana, ale jakby książka ma ograniczoną ilość stron. I to był kolejny jakby taki wyznacznik. No i tak jak powiedziałem, wybierałem też osoby, które ja po prostu cenię. Na początku przynajmniej. No i później, wiesz, myślałem, z czym się kojarzy drag. No często drag osobom się kojarzy po prostu z impersonifikatorami, czyli osobami, które naśladują gwiazd, celebrów i tak dalej. Więc mamy od dawien dawna, na przykład drugą Marylę chociażby na scenie. Prawie, że od czasów pierwszej Maryi. Druga Maryja zaczęła.

Więc to była jakby kolejna rzecz, taki wiesz, typowy też drag, taki kobiecy. Czyli rozumiem, że szukasz jakby rodzajów dragu, że szukasz osób o różnej tożsamości, orientacji, jakby próbujesz tutaj pokazywać tę różnorodność, w taki sposób wędrować. Tak, no właśnie też, wiesz, nagle się okazało, że ten queerowy drag, wydaje mi się, że w Poznaniu najbardziej, ale może się mylę, jest też widoczny. Queerowy to znaczy taki, Że trochę nie wiesz, na co patrzysz, że czy to jest kobieta, czy to jest mężczyzna, a może jakiś potwór. Genderfuck. Ja uwielbiam ten termin i to jest w ogóle mój ulubiony, najulubieńszy drag, w którym nie jesteśmy w ogóle w stanie... Nasze oko wariuje, nasza głowa wariuje, nie widzimy, czy kobieta, czy mężczyzna, czy homo, hetero, czy bi.

Naprawdę nie wiemy. Najcudowniejsza zabawa z dragiem. Dokładnie. I to jest też tak, że To jest trochę takie, jak już trochę tam wspominaliśmy o Rupolu, takie przeciwieństwo raczej, że na taki typ drago do tej pory u Rupola nie było miejsca, bo faktycznie chodziło o tę kobiecą reprezentację, w sensie drag queenową. No i w Poznaniu faktycznie natrafiłem na Babcię i Wronę. To jest takie, można powiedzieć, duo. I faktycznie te załamania takiego postrzegania płci są bardzo mocno zachwiane. I to dla mnie też było istotne. Te postaci wychodzą z tym dragiem, przez to, że są osobami niebinarnymi też, wychodzą na ulicę.

24:53 · Drag w Poznaniu i Warszawie 3

Oswajamy się, ludzie się oswajają wiedzą, poznają i też jest to po prostu fun, zabawa i uśmiech. Bardzo często chyba, nie? Dokładnie, bo na tym polega drag. Drag to jest głównie zabawa, jakby występowanie, pokazywanie. Oczywiście tematy mogą być różne, ale chodzi o taką, nie wiem, taki wybuch kolorów. Twoja sera nazywa to takim jakby atakiem terrorystycznym bodajże, że po prostu tylko, że takim pozytywnym. To się wytnie. No tak, to jest taka bomba, queerowa bombka. Tak. I dużo jest takich postaci, które właśnie tak działają. Ja pamiętam, niedawno zresztą byłem na występie właśnie za szewelór wspomnianej i pojawiły się w Poznaniu, pojawiła się Babcia, pojawiła się Wrona i jeszcze wiele innych postaci z Poznańskiego Oświatka.

I faktycznie, jak osoby, które przyszły na występ, podchodziły, robiły sobie zdjęcia i tak dalej, tak jak ty powiedziałeś o tych policjantach, to przyszły osoby, bodajże jakaś taka służba, coś takiego, w sensie, że hetero Jakieś medyczne takie, rozumiem, wsparcie. Tak, tak. I panowie... Pani się wstydziła i panowie bardzo chcieli zdjęcie sobie zrobić z dragami. To było mega fajne, ponieważ też takie ewidentnie... Wiadomo, że to może do tego podchodzić trochę jak do cyrku. Co to za przebierańcy? Ale dlaczego też nie? Taki też jest drag. Oczywiście. I to też widać, jak to wygląda właśnie na Marszach Równości, że jakby ten drag jest coraz bardziej celebrowany, że też przez same LGBT gdzieś jest wypychany bardziej na front, co zresztą jest tak historycznie akuratne, bo przecież dragsy już w Stonewall w Ameryce walczyły.

Więc jakby to jest też takie, wydaje mi się, że takie No nie wiem, kółko się tworzy historycznie, że znowu jakby gdzieś ten drag jest taki no piastowany, no nie wiem jak mam to nazwać. Piastowany drag, to mi się bardzo podoba. Zostańmy z tym. Kolejne pytania już mi się szybko rodzą w głowie, bo tak. Zatrzymajmy się na chwilę przy Poznaniu, bo Odniosłem wrażenie, że w ogóle Poznań, Warszawa to jest tutaj ta oś dominująca właściwie, jeżeli chodzi o osoby, które są w książce. I chciałem cię spytać o to, czy. To jest, ta dominacja jest związana z tym, że mieszkasz w Poznaniu, więc siłą rzeczy poznajesz, znasz dobrze Poznań, siłą rzeczy poznajesz lepiej to poznańskie środowisko. No wiadomo, Warszawa jest największa, więc tutaj się dzieje.

28:54 · Definicja dragu 6

I wydaje mi się, że w Gdańsku cały czas mieszka istota, to jest dziecko dragowe bohaterki mojej książki Kakatarsis. No ale uznałem, że skoro piszę o Kakatarsis, to nie będę pisać, znaczy oczywiście wysmiankuję tę postać tam, ale jakby Kaśka jest bardziej obecna na scenie dragowej i jest też trans kobietą, więc kolejna reprezentacja. I też reprezentuje taki mroczny drag. To jest bardzo podobne, no bo też te domy jakby skupiają podobne do siebie osoby. Faktycznie jest Kraków właśnie przez Kaśkę. No i z Wrocław oczywiście, tak.

Ale jakaś taka dominacja poznańsko-warszawska wydaje mi się, że jest. I faktycznie wydaje mi się, że tak trochę wygląda ta dragowa mapa Polski. W sensie, że Warszawa oczywiście i Poznań, gdzie mówi się, że ten drag się odrodził właśnie w stolicy Wielkopolski, faktycznie dominuje, że te osoby wręcz Ciągną tutaj. Początkowo w książce miała pojawić się Kosmia, to jest taka drag persona z Torunia wtedy jeszcze, ale też przyjechała do, przeprowadziła się do Poznania. Podobnie jest, nie wiem, Sory Elvis, który mieszkał bodajże we Wrocławiu, też jakby przyjechał do Poznania. To jest tak, że te miasta przyciągają te postaci. I to jest bardzo ciekawe. Wiem, że w Warszawie też są osoby, które chciały reanimować dragową scenę bodajże w Lublinie.

I ta grupa chyba teraz ma 4 osoby. No i to jest taki ewenement, bo faktycznie dragkingowie są raczej taką zapomnianą ciekawostką środowiska czy społeczności LGBT-owskiej. I faktycznie, może nie wiem, czy jest renesans, następuje, ale faktycznie tych postaci jest coraz więcej, ale z drugiej strony zastanawiam się, czy to jest do końca dragking, czy nie jest to na przykład, wiesz, dragqueer. No właśnie, bo musimy się tu zatrzymać, bo właściwie myśmy nie powiedzieli, kim jest drag queen. Bo zakładamy oczywiście, że wszyscy wszystko wiedzą, ale tak nie jest. Bo generalnie powiedziałbym tak, jeszcze, czy ja wiem, jeszcze z 10 lat temu, 15, bo generalnie, a może nawet i mniej, prawda?

Drag queen to był mężczyzna, zwykle homoseksualny najczęściej, który, no właśnie używam tego słowa, chociaż niektórzy go nie lubią, przebierał się przebieranki, przebierał się właśnie Trudno powiedzieć za kobietę, prawda? Ale tak upraszczając, bo to jednak jest hiper kobiecość, przesadzona tysiąckroć, prawda? Więc to były drag queens, czyli chłopaki w sukienkach, jak mówią o heteryce. Mówili, ale to się trochę zmienia. Z drugiej strony mieliśmy drag kings, czyli to były kobiety, zwykle lesbijki, które z kolei używały męskich, cokolwiek to dzisiaj znaczy już, ubrań, atrybutów, czyli odwrotność, można powiedzieć. Dzisiaj Wszystko się wymieszało kompletnie.

I właściwie też się zastanawiam nad tymi terminami dzisiaj. Bo kiedy w twojej książce masz bohaterów, bohaterki, którzy są homoseksualni, heteroseksualni, niebinarni, masz kobiety, mężczyzn, osoby trans. Właściwie wszyscy uprawiają ten drag. Więc pytanie jest takie, czy to jest właściwie, co z tym terminem? Czy termin drag queen, czy termin drag king, czy należy wymyślić coś nowego? Jak to jest twoim zdaniem? Ja używam niefortunnego określenia, osoby w dragu. I nie przepadam za nim, ale nie mam innego pomysłu. No tak, jakby do tego całego dragu, jakby clue niego to jest, oprócz tych przebieranek, jest ten element performatywny, czyli dotychczas zazwyczaj to było tak, że po prostu drag queen wychodziła na scenę w klubie gajowskim w Piwnicy i lip-singowała, tudzież śpiewała... Galicję Majewską.

No, zawsze jest peruka, chociaż też nie zawsze, bo przecież twoja stara jest łysa, na przykład, czy graża grzech. No generalnie, jak mówi Twestera, każdemu jego drag. I tak naprawdę osoba, która wychodzi, ona decyduje, czy jest drag, czy nie jest. Oczywiście zakładam, że to wszystko musi być po prostu wyolbrzymione właśnie, takie głośne, kolorowe, takie performatywne właśnie, że zakrzywiamy trochę rzeczywistość mimo wszystko. Bo jeżeli wychodzimy na ulicę, Tak jak wychodziły kiedyś osoby w Nowym Jorku na przykład. Teraz oczywiście już zapomniałem słowa, ale w sensie nazewnictwa.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.