PTW#1 | W 15 minut o miastach 15 minutowych z Rafałem Matyją

Głośny mit, że nie będzie można jechać z dzielnicy do dzielnicy i tak dalej. To jest taka zabawa w dezinformację, że bierze się fragment, kawałeczek, który mówi o tym, że dzielnice nie powinny być obszarami transferu, przejazdu na dłuższe odległości. No i wzięto z tego, że nie będzie można, że będzie getto, że będzie trzeba się trzymać tego obszaru. Nikt tego nie chce w żadnym z miast. I w ogóle idea miasta 15 minutowego. Myślę, że w Polsce powinniśmy wziąć głęboki oddech, bo poza miastami małymi, które są 15 minutowe, o ile dworzec nie jest oddalony o pół godziny od centrum. To duże miasta będą miały wielki kłopot, żeby stać się miastami 15 minutowymi.

Dla nas 15 minutowe miasto to jest bardzo, bardzo ambitny cel. Oczywiście on jest możliwy w centrach miast Warszawy, Krakowa, ale jak spojrzymy na mapę tych miast, To widzimy, że to jest no raczej taki test, który my możemy zrobić, żeby pokazać jak bardzo nie jest to miasto 15 minutowe i myślę, że to jest w polskich mediach społecznościowych w ogóle nie widziałbym podstawy do żadnych obaw. No właśnie, to proszę bardzo w takim razie powiedzieć, jak te miasta powinny wyglądać albo co należy w nich uczynić, aby stały się takimi miastami 15 minutowymi? Miasto 15 minutowe to jest miasto, w którym możemy do podstawowych naszych celów codziennych dotrzeć bardzo szybko. No i zaczyna się pierwszy problem, bo ani miejsca pracy nie są tak położone, ani centra usług,

Wystarczy spojrzeć na Kraków. Jeżeli się mieszka w obrębie 15 minut od rynku, to tak rzeczywiście jest i wszystko to znajdziemy, czego potrzebujemy. Natomiast jeżeli mieszkamy daleko, chociażby w Swoszowicach, Bielanach, to miasto się robi 45 minutowe i jesteśmy bardzo daleko od tego ideału. Centrum Polityk Publicznych Ułek zrobiło takie badanie, gdzie pokazało rzecz, która uważam, że w tej koncepcji dla nas jest najciekawsza. To znaczy właśnie jak bardzo nie jesteśmy, kto nie jest, komu może miasto powinno udzielić pomocy, kogo wziąć na radary. I to jest bardzo ważna rzecz. Zobaczyć gdzie, którzy mieszkańcy są najbardziej pozbawieni tego. My to też wiemy, bo GUS robi takie badania na poziomie gmin, jak daleko jest do przedszkola, żłobka, szkoły, apteki, ośrodka zdrowia.

Ja mam pecha albo szczęście, różnie można na to patrzeć, że pierwsze lata swojego życia spędziłem w Warszawie obok dworca centralnego mieszkając, więc dla mnie miasto 15 minutowe to jest Coś naturalnego, gdziekolwiek mieszkam, staram się mieszkać w niedużej odległości od centrum, ale wiem, że są ludzie, którzy chcą uciec od niego. Ok, mogą uciec, no ale wtedy nie mogą rościć pretensji do tego, żeby władza publiczna to wszystko im podciągnęła, czego potrzebują tam, gdzie uciekli. Natomiast jest moim zdaniem naprawdę najpoważniejszy problem to są duże skupiska ludzkie, gdzie ludzie bez własnej winy żyją daleko od różnych świadczeń. Wtedy to już przestaje być kwestia preferencji czy naszego charakteru narodowego, tylko to jest po pierwsze, trzeba im zapewnić transport publiczny, bo to jest jeden z największych problemów życia poza dużym miastem.

Że zwykle jest tym transportem publicznym bardzo dużo. Trzeba pomyśleć o takim rozłożeniu różnych placówek, żeby ludzie mogli do nich w miarę szybko dotrzeć, na przykład jeżeli mówimy o szkole podstawowej. To jest jedna z rzeczy, która jest takim, można powiedzieć, usługą podstawowego czy codziennego użytku. Już dość liceum jest jasne, że dziecko może do technikum jechać trochę dalej, jest samodzielne. Więc my musimy się po prostu tu przestawić. A nie traktować to jako jeszcze jeden punkt w takiej długiej naszej liście wad narodowych. Adam Leszczyński napisał taką bardzo zabawną książkę, No dno jest Polska. I to jest książka mówiąca o tym, jak od XIX wieku narzekamy na wszystkie swoje wady. Oczywiście to fajnie, że narzekamy na wady. Byłoby straszne, gdybyśmy byli narodem tak zadowolonym z siebie, że w ogóle tego nie widzimy.

Ale ja bym tu z miasta 15 minutowego nie czynił jakby Pola walki, kolejnego jakby przestrzeni starcia, tylko powiedzenie, że państwo, władze publiczne chcą taki standard zapewniać tam, gdzie tylko się to da. Czyli, że to jest pewna wskazówka. Tam, gdzie się nie da, tam, gdzie jest trudno przynajmniej to komunikować. To znaczy prezydent miasta Krakowa, Warszawy powinien powiedzieć, te dzielnice są, można powiedzieć, bardzo silnie peryferyjne. Tu nie dajemy tego standardu i mamy takie rozwiązania. Może podciągniemy tramwaj, może zrobimy jakąś delegaturę urzędu, może zrobimy małą szkołę. To może być różnie. Proszę też pamiętać, że to jest bardzo związane z wiekiem ludności żyjącej na terenie danego osiedla.

Jeśli mamy nowe osiedla, zwłaszcza te deweloperskie, grodzone, apartamentowce i tak dalej, położone dalej, to mieszkają tam zwykle młodzi ludzie, zwykle zmotoryzowani, dla nich pokonanie pewnej odległości nie jest takim problemem, decydowali się na to. Ale za 30-40 lat ci ludzie będą starsi, już nie zawsze będą chcieli użyć własnego auta, no i jest pytanie, czy będą tam mieszkać i czy trzeba będzie dla nich organizować właśnie transport publiczny, różne formy opieki. No to są rzeczy, o których władze miasta mogą myśleć i dlatego mówimy w ogóle o pewnych koncepcjach urbanistycznych, żeby projektując miasta o tym myśleć, a nie no potem po prostu organizować akcję ratunkową, bo coś nam się wykopertnęło. Czy może pan przytoczyć przykłady jakichś swoich ulubionych miast 15 minutowych w Polsce bądź za granicą?