S07E20 Miłość jest jak cebula – O Zmierzchu

Ledwo się mogą rozpoznać w tym, co oni tak naprawdę czują i co się między nimi dzieje, bo każda z tych rzeczy będzie interpretowana w jakiś sposób według tych skryptów i wzorców, o których przed chwilą powiedziałam. Jeśli się zastanawiacie, czy ktoś kiedyś wymyślił antytezę dla romantycznej miłości, to śpieszę do niej, że i owszem, bardzo spójną, bardzo przemyślaną. Erich Fromm w 1956 roku wydał taką książkę o sztuce miłości i w niej wyłożył swoją koncepcję miłości, która w założeniach miała być koncepcją praktyczną i etyczną zarazem. I ją przytoczę w skrócie jako przykład takiego alternatywnego myślenia o tym zjawisku, także żeby potwierdzić, że nie jestem jedyną osobą, która wygaduje takie herezje.

I według Froma miłość nie polega na znalezieniu właściwej osoby, ale na znalezieniu właściwej perspektywy własnej wobec miłości, czyli na rozwijaniu własnej zdolności do kochania innych ludzi. I ta sztuka wymaga nieustannej praktyki, doskonalenia siebie, rezygnacji z egotyzmu i przede wszystkim rezygnacji z traktowania miłości jako platformy wymiany usług i towarów. I on tu był proroczy. Mówił, że sama praca nad na przykład wizerunkiem, urodą, atrakcyjnością albo wartościami takimi jak zasoby spowoduje, że ludzkie spotkania się staną powierzchowne i w ogóle nie będą nas nasycać.

Fromm widział ten paradoks pomiędzy... To, co nas jakoś rozdziera i szarpie. Paradoks pomiędzy pragnieniem połączenia, bezpieczeństwa, a pragnieniem niezależności i separacji. I uważam, że miłość wtedy jest realnym stanem, który coś zmienia i wnosi do życia ludzi. Jeśli nie niszczy niezależności, integralności osób, tylko ją wspiera, a jednocześnie daje poczucie połączenia z drugą osobą. I kluczowym aspektem jego koncepcji było założenie, że miłość to czynne dawanie. Nie branie, nie wymiana, tylko dawanie. I tu w ogóle nie chodzi o poświęcanie się, ani w ogóle rezygnację ze swoich celów czy z granic, tylko taki rodzaj ofiarowania.

emocji, różnych rzeczy z centrum tej kochającej osoby, możemy powiedzieć, z serca, które jest w pewnym sensie bezinteresowne. Jest robione dla samej miłości. I Fromm twierdzi wprost, że miłość jest jedynym warunkiem dla rozsądnego i satysfakcjonującego ludzkiego istnienia. I w związku z tym możemy powiedzieć, że to jest taka entyczna koncepcja miłości. Relatywnie trudna jak na nasze czasy, ale widać, że w pewnych miejscach profetyczna. Ona też wraca... przetworzona do naszych warunków, chociażby u Bell Hooks, która mówi przecież, że miłość to czasownika, nie rzeczownik, że to jest praktyka oparta o zasady, które są bardzo podobne do fromowych, że miłość jest politycznym aktem oporu, że stanowi podstawę wszystkiego, bo bez niej nie ma sprawiedliwości, wspólnoty ani wzrostu.