Pakt senacki Karola Nawrockiego. Nowy model prezydentury? [tekst audio]

Za chwilę wysłuchasz wersję audio najnowszego tekstu z naszego portalu. Wszystkie artykuły przeczytasz na enlat.pl. tekst Adama Gołkąta. Pakt senacki Karola Nawrockiego. Nowy model prezydentury? Czy prezydencki pakt senacki ma szansę stać się polityczną rzeczywistością? I czy zbudowanie większości senackiej wokół głowy państwa mogłoby bez zmiany konstytucji wzmocnić pozycję prezydenta i zmienić dotychczasowe zasady gry politycznej w Polsce? Debatę publiczną na temat utworzenia prawicowego paktu senackiego pod patronatem prezydenta Karola Nawrockiego rozpoczęła deklaracja Grzegorza Brauna na konferencji prasowej 22 grudnia 2025 roku. Taki model ponadpartyjnej współpracy poparł także doradca prezydenta prof. Andrzej Nowak, mimo swoich zastrzeżeń do sposobu prowadzenia polityki przez Brauna.

Decydującym czynnikiem jest jednak sam prezydent i jego praktyka wykonywania urzędu. Aktywna kadencja Karola Nawrockiego. Czy zmienia się model polskiej prezydentury? Dotychczas dominujący model prezydentury w polskim systemie konstytucyjnym można było określić jako reaktywny. Ten model polega przede wszystkim na wykonywaniu funkcji reprezentacyjnych, bez reagowania na działania większości parlamentarnej i rady ministrów, poprzez wykorzystywanie instrumentów jak prawa weta czy skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego. Wynika to również z konstrukcji Konstytucji RP. Znaczna część kompetencji prezydenta nie ma reaktoru wyłącznego, lecz wymaga współdziałania z innymi organami państwa, takimi jak prezes Rady Ministrów, właściwie ministrowie, Sejm, Senat czy Krajowa Rada Sądownictwa.

Taki model wydaje się w obecnej sytuacji politycznej naturalnym kierunkiem rozwoju praktyki ustrojowej w ramach Konstytucji z 1997 roku. W tym ujęciu w naturalnej roli prezydenta mieści się budowanie ponadpartyjnej współpracy przede wszystkim w Senacie, a także w Sejmie. Prezydencki Pakt Senacki. Jak może zmienić układ sił w polskiej polityce? Z perspektywy Pałacu Prezydenckiego istnieje wiele argumentów przemawiających za takim przedsięwzięciem. Ponadpartyjny Pakt Senacki mógłby stać się narzędziem budowania trwałej większości politycznej skupionej wokół Karola Nawrockiego. Ugrupowania uczestniczące w takim porozumieniu uznawałyby jego szczególną rolę jako patrona i politycznego zwornika całej inicjatywy. Wysokie poparcie społeczne dla Nawrockiego stwarza dodatkowo sprzyjające warunki dla realizacji takiego projektu.

W warunkach postępującej fragmentaryzacji prawej strony sceny politycznej pozostawanie poza szerokim paktem senackim znacząco ograniczałoby bowiem szanse poszczególnych ugrupowań na zdobycie mandatów w Senacie. Jednomandatowa ordynacja wyborcza wymusza większą gotowość do kompromisu i poszukiwania wspólnych kandydatów, Ponieważ sukces może zagwarantować przede wszystkim możliwie szeroka formuła wyborcza. Należy przy tym zakładać, że Koalicja Obywatelska wraz ze swoimi partnerami ponownie podejmie próbę stworzenia liberalno-lewicowego porozumienia senackiego. Dzięki ponadpartyjnemu paktowi senackiemu prezydent mógłby poszerzyć własne zaplecze polityczne i uzyskać przychylną mu większość w Izbie Wyższej. Wzmocniłoby to jego pozycję wobec większości sejmowej rady ministrów, również w okresach kohabitacji, bez konieczności zmiany konstytucji.

Dotyczy to m.in. wpływu na obsadę takich organów jak Krajowa, Radofonia i Telewizji, Czy Rada Polityki Pieniężnej, w których prezydent i senat dysponują własnymi kompetencjami nominacyjnymi. Szczególnie interesującym instrumentem politycznym mogłoby jednak okazać się referendum ogólnokrajowe. Zgodnie z art. 125 ust. 2 Konstytucji RP referendum takie może zarządzić prezydent za zgodą senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów. Oznacza to, że prezydent dysponujący przyjazną większością w Senacie mógłby sięgać po instrument referendum bez konieczności uzyskiwania zgody Sejmu. Współpraca prezydenta i Senatu mogłaby zatem zwiększyć ich wspólny wpływ na niektóre instytucje państwowe oraz umożliwić bezpośrednie odwoływanie się do obywateli w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa.

Właściwe rozpoznanie obecnej sytuacji politycznej przemawia za aktywnym wykorzystaniem przez prezydenta możliwości jakie stwarza fragmentaryzacja sceny partyjnej. Ponadpartyjność nie pozostaje przy tym w sprzeczności z konstytucyjną rolą głowy państwa, która zgodnie z artykułem 126 Konstytucji jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej. Paradoksalnie postępujące zróżnicowanie prawej strony sceny politycznej może zwiększać atrakcyjność takiej inicjatywy. Poszczególne partie mogą zachować swoją odrębność programową i prowadzić normalną rywalizację w wyborach do Sejmu, gdzie obowiązuje ordynacja proporcjonalna, a jednocześnie współpracować przy wystawianiu wspólnych kandydatów w jednomandatowych okręgach senackich. Karol Nawrocki powinien zatem pozostać wierny aktywnemu modelowi swojej prezydentury i podjąć próbę przeniesienia go na wyższy poziom poprzez budowanie własnego ponadpartyjnego zaplecza w Senacie, a za pośrednictwem Senatu również zwiększania swojej zdolności oddziaływania na proces polityczny w Sejmie.

Pozytywnym efektem takiego przedsięwzięcia mogło by być również stopniowe wykształcenie kultury współpracy po prawej stronie sceny politycznej. Obecna ordynacja wyborcza do Senatu tworzy ku temu szczególnie sprzyjające warunki, ponieważ współpraca może odpowiadać interesom wszystkich ugrupowań zainteresowanych zdobyciem mandatów senackich. Wykształcenie trwałej kultury współpracy byłoby ponadto niezbędnym warunkiem realizacji znacznie ambitniejszych projektów ustrojowych w przyszłości. Jeżeli bowiem różne środowiska polityczne miałyby kiedyś osiągnąć porozumienie w sprawie zasadniczej reformy ustroju państwa i zmiany konstytucji, musiałyby wcześniej nauczyć się współpracować ponad granicami partyjnymi. Prezydencki Pakt Senacki mógłby stać się pierwszym krokiem na tej drodze. Tekst czytał Adam Twaróg.