Konserwatysta, który wymyślił Trzecią Rzeszę - Tomasz Kosiński [tekst audio]

Musimy być strażnikami na progu wartości. Arthur Moeller van den Bruck. Pierwsza rzecz, która nasuwa się po usłyszeniu nazwiska Moeller van den Bruck, to hasło Trzecia Rzesza i głośna praca, która zainspirowała wielu niemieckich polityków i której tytuł określił nazwę powstałego później państwa Adolfa Hitlera. Czy faktycznie jednak ta Trzecia Rzesza, która zaistniała naprawdę, odzwierciedlała poglądy Arthura Moeller van der Brugge? Kim był czołowy przedstawiciel niemieckiej konserwatywnej rewolucji? Co prezentowała jego myśl polityczna? Jaki miał stosunek do Adolfa Hitlera? Na te pytania odpowiemy w niniejszym artykule. Arthur Moeller van der Brugge urodził się 23 kwietnia 1876 roku w Solingen.

Imię nadane przez rodziców miało być hołdem dla Schopenhauera. Od dziecka Moeller van den Bruck przejawiał zamiłowanie do niemieckiej literatury. W wieku 16 lat został jednak wydolony z gimnazjum za zaniedbywanie nauki. W tym czasie był bezgranicznie oddany filozofii, zwłaszcza Nietzschego, Delagarde oraz Langenbena. Mimo wydalenia ze szkoły został wolnym słuchaczem wykładów uniwersyteckich poświęconych literaturze niemieckiej. W 1902 roku Moeller van den Bruck opuścił Drugą Rzeszę, uchylając się przed służbą wojskową. Trafił do Paryża, gdzie napisał swoją pierwszą pracę, Die Deutschen Unser Möchgenslichte. Niemcy.

Wraz z rozpoczęciem działań wojennych, Moeller van den Bruck powrócił do Niemiec, gdzie zaciągnął się do armii. Po zakończeniu I Wojny Światowej zaangażował się w działalność polityczną. Wraz z Heinrichem von Gleischen, Rooswurman i Edwardem Stadlerem powołał konserwatywny uni-klub, któremu przewodził jako czołowy ideolog. W 1920 roku doszło do głośnej debaty Moellera van den Brucka z Oswaldem Spenglerem. Przedmiotem dyskusji była wydana w 1918 roku słynna praca Spenglera Zmierzch Zachodu. Ideolog Uniklubu zgadzał się ze szpenglerowskim rozróżnieniem pojęć kultura i cywilizacja. Sprzeciwiając się natomiast teorii fatalizmu historycznego kultur. Według niego historia jest zbyt nieprzewidywalna.

Jednocześnie uważał również, że spenglerowska definicja Zachodu była nieścisła. Narody Europy Zachodniej różnią się od siebie, wobec czego nie istnieje jednolity Zachód. Co więcej, Moeller van den Bruck uznawał Niemców za nację, która nie może przynależeć do grona narodów Zachodu, ponieważ posiada więcej cech wspólnych ze wschodnimi Rosjanami niż na przykład z Anglikami. Gościem Uniclubu w 1922 roku był nie kto inny jak Adolf Hitler. Po dyskusji z nim jednak Moeller van den Bruck stwierdził, że człowiek ten nie posiada predyspozycji do przewodzenia niemieckiemu narodowi. W 1923 roku Moeller van den Bruck opublikował swoją najważniejszą pracę Das Dritte Reich .

Publikacja poruszyła zagadnienie Niemiec jako imperium. Została bardzo dobrze przyjęta przez środowisko konserwatywne i nacjonalistyczne, wywołując wiele dyskusji, stając się inspiracją dla młodych nacjonalistów. Autor był jednak niezadowolony z interpretacji swojego dzieła. Nie ufał ruchowi hitlerowskiemu, obawiając się, że wykorzysta jego idee do własnych celów. Od 1925 roku Moeller van den Bruck wycofywał się z życia politycznego. Doznał załamania nerwowego, zmagał się z depresją. 30 maja 1925 roku popełnił samobójstwo. Myśl polityczna Moellera van der Brucka, rewolucja konserwatywna. Całościową wykładnią myśli Moellera van der Brucka stanowią jego prace Das Dritte Reich.

To właśnie w niej zawarł swoje rozważania na temat Republiki Weimarskiej, historii Niemiec oraz przedstawił własne poglądy dotyczące budowy niemieckiego imperium. Jak uważał autor, Trzecia Rzesza mogła powstać tylko w wyniku odrzucenia ideałów weimarskich narzuconych Niemcom w 1918 roku przez rządy Anglii i Francji. Potrzebna była do tego rewolucja nacjonalistyczna i konserwatywna. Zdaniem Moellera van der Brücke Anglicy i Francuzi to narody stare, dominujące w europejskiej polityce od wieków, a przez to sprytne i doświadczone politycznie. Niemcy to naród młody, energiczny i pełen rewolucyjnego zapału, jednak niedoświadczony i porywczy, potrzebujący przywództwa, które zapewni mu możliwość właściwego rozwoju.

Poszukując ideału politycznego, Moeller van den Bruck przedstawił cztery charakterystyczne niemieckie typy ideologiczne. Rewolucyjny, liberalny, reakcyjny i konserwatywny. Typ rewolucyjny był reprezentowany głównie przez marksistów. Przejawiał błędne przekonanie, że naród zostanie całkowicie przekształcony przez rewolucję, tworząc lepszy nowy świat. Zdaniem Moellera van den Brucka był to naiwny pogląd, ponieważ dawne obyczaje, tradycje i wartości narodu nie mogą zostać po prostu zniszczone. Wiele znajdziemy tu krytyki materialistycznych i racjonalistycznych podstaw marksizmu. Autor Das Dritte Reich krytykował racjonalizm za bezwzględną afirmację rozumu, ograniczonego całkowicie, oddzielonego od faktycznego zrozumienia.

Podobnie jak racjonalizm, taki materializm nie mógł przyczynić się do zrozumienia ani historii, ani natury człowieka. W związku z tym, popierający się na nich marksizm niewłaściwie pojął naturę człowieka jako bezdusznego zwierzęcia kierowanego jedynie przez motywy ekonomiczne, nie doceniając roli wyższych duchowych sił i idei kierujących jego działaniami. Co więcej, zdaniem Moellera van den Brucka, Marks nie zrozumiał, że nie może istnieć międzynarodowy proletariat, ponieważ ludzie, bez względu na to, czy byli proletariuszami, czy też nie, zostali zróżnicowani przez przynależność do różnych grup etnicznych. Autor Trzeciej Rzeszy uważał, że socjalizm zaczyna się tam, gdzie marksizm kończy się. Zdaniem Moellera van der Brücke każdy naród ma swój własny socjalizm i możliwe jest stworzenie konserwatywnego, narodowego socjalizmu, który powinien być fundamentem Trzeciego Imperium.

Była to wizja socjalistycznego korporacjonizmu, opartego na ideach m.in. Friedricha Liszta, Friedricha von Steina i Konstantina Franza, a w pewnym sensie także na systemie średniowiecznych gildii. Za podobnymi koncepcjami opowiadali się m.in. Oswald Spengler czy później Otton Strascher. Typ liberalny został zaatakowany przez Moellera van der Brücke jako negatywna siła, która musi zostać absolutnie wyeliminowana. Co ważne, za głównego wroga uznana została zarówno przez konserwatywną prawicę, jak i rewolucyjną lewicę. Liberalizm był zdaniem Moellera van den Brucka degenerującą siłą, która osłabia narody i niszczy jednolite społeczeństwo. To ideologia dla narodów, które nie mają poczucia jedności lub instynktu państwowego.

Liberałowie nie posiadają poczucia odpowiedzialności za swój naród. Obojętni byli zarówno na swoją przeszłość, jak i przyszłość, szukając jedynie osobistej korzyści. Miller van den Bruck pisze, ich marzeniem jest wielka międzynarodówka, której różnice między narodami, językami, rasami i kulturami zostają zatarte. Liberalizm wytworzył republikę, formę państwa, której starą arystokrację zastąpiła kasta skorumpowanych polityków, kierujących się wyłącznie własnym interesem. Liberalizm był zwalczany przez reakcjonistów i konserwatystów. Zdaniem Moellera van den Brucka pomiędzy postawami tymi istnieją istotne różnice, mimo że często uważane są one za tożsame. Reakcjonista to osoba, która wierzy w całkowitą odnowę starego porządku.

Chce odwrócenia historii, przywrócenia starych form i praktyk, niezależnie od tego czy rzeczywiście były dobre czy też złe. Inaczej Moeller van den Bruck definiuje konserwatystę czy też rewolucyjnego konserwatystę. Konserwatysta to ten, kto ceni co wieczne lub dobre, pozostawiając za sobą to, co nie jest możliwe do utrzymania lub jest złe. Dla Moellera van der Brycka rewolucyjny konserwatysta to konserwatysta, który łączy idee konserwatywne i rewolucyjne dla dobra narodu. Myśl rewolucyjnego konserwatyzmu była jedyną, która w czasie wstrząsu gwarantuje ciągłość historii i zachowuje ją od reakcji i od chaosu. Uwidacznia się tu sposób rozumienia terminu konserwatyzm przez Moellera van den Brucka. Według niego konserwatyzm i nacjonalizm są ze sobą powiązane.

Jego zdaniem każdy konserwatysta był nacjonalistą. Narodowość definiuje niejako urodzenie w określonym kraju i mówienie w jego języku. Naród to wspólnota o charakterze metafizycznym, o szczególnej tożsamości i wartości. Świadomość narodowa to dla Moellera van den Brucka świadomość żywych wartości narodu. Niemcami nie byli ci, którzy mówili po niemiecku, urodzili się w Niemczech, czy też posiadali niemieckie obywatelstwo. Niemcami byli ci, którzy znali charakter niemieckiej duszy i jej wartości. Konserwatyzm Moellera van der Brucke dążył do zachowania wartości narodu, zarówno przez zachowanie tradycyjnych wartości, o ile nadal posiadały one siłę wzrostu, jak i przez asymilowanie wszystkich nowych wartości, które mogły zwiększyć żywotność narodu. Naród był dla niego wspólnotą wartości, nacjonalizm był świadomością tych wartości.

Idea rewolucyjnego konserwatyzmu miała być ratunkiem na kryzys Niemiec. Ruch zainspirowany tą myślą powinien doprowadzić do powołania trzeciego imperium Trzeciej Rzeszy, które zjednoczyłoby naród niemiecki jako całość, opierając się na konserwatywnych wartościach i miłości do kraju, rozwiązując problemy gospodarcze i populacyjne Niemiec. Moeller van den Bruck podkreślał jednak, że jego celem nie jest walka tylko ze względu na Niemcy. Jednocześnie niemiecki nacjonalista walczy o sprawę Europy. W ten sposób miało wypełnić się niemieckie przeznaczenie, którego celem było zbudowanie nowej, silnej, konserwatywnej Europy. Dziedzictwo Moellera van den Brucka. Arthur Moeller van den Bruck był tym, który spopularyzował termin Trzecia Rzesza w czasach Republiki Weimarskiej.

Jego myśl stała się źródłem, z którego czerpało i czerpie nadal wiele ruchów i teoretyków myśli politycznej. Przed II wojną światową był wśród nich wierny uczeń Moellera van den Brucka, Otto Strascher, który pod wpływem swojego mistrza opracował własną koncepcję niemieckiego socjalizmu oraz Europy Narodów. Faktem jest, że również ludzie Hitlera wykorzystali elementy myśli konserwatywnego rewolucjonisty. Stało się tak mimo, że sam Moeller van den Bruck nie darzył Hitlera jego ruchu szacunkiem. Co więcej, uważał, że przyszły Führer stanowi zagrożenie dla Niemiec. Wódz identyfikujący się z narodem, koncepcja narodowego socjalizmu, rewolucja konserwatywna, rola narodowości to tylko niektóre zagadnienia wykorzystane w odpowiednich modyfikacjach przez hitlerowców.

Po II wojnie światowej idee Artura Moellera van den Brucka odżyły wraz z powstaniem tzw. Nowej Prawicy z francuskiego Nouvelle Druette, z niemieckiego Neue Rechte w latach 70. XX wieku. Również i dziś postać ta jest żywa w publikacjach związanych z ruchem identytarystycznym. Tekst czytał Adam Twaróg. To dzięki Państwa zaangażowaniu, w tym przede wszystkim cyklicznemu wsparciu finansowemu, możemy kontynuować naszą działalność i stale się rozwijać.