Czy Polska popełniła błąd? Nacjonalizm gospodarczy wraca do gry - Mazur, Bonisławski i Dymek

Potem te idee zaimplementowali Niemcy, Japończycy, Tajwan, Korea Południowa, a dzisiaj współcześnie Chiny. I myślę, że jeżeli mamy problem na linii Ameryka, czy tam Waszyngton, Pekin, to właśnie dlatego, że Chiny nie chciały zgodzić się na rolę podwykonawców Fabryki Świata, tylko... Uważały to za etap przejściowy i doszły do wniosku mniej więcej od czasów 2012 roku i Xi Jinpinga i potem programu China 2025, że teraz ambicją ich jest być po prostu rdzeniem, a nie półperyferiem. Więc o tym jest ta książka i dlatego ona jest moim zdaniem ważna. Jeżeli Twoje pytanie zmierza do tego, żebyśmy rozpamiętywali Balcerowicza, to chcę Państwu powiedzieć, że oczywiście polska transformacja poszła zupełnie według innego schematu.

No i teraz zadanie byłoby takie, żeby zadać sobie pytanie, czy jesteśmy w stanie wejść do tego rdzenia kapitalistycznego dzisiaj i co musiałoby się wydarzyć. Ja mam tutaj swoją pewną teorię mówiącą o tym, że to tak naprawdę musiała być pewna praca i w wymiarze politycznym, i w wymiarze bezpieczeństwa, i w wymiarze gospodarczym, i w wymiarze kulturowym, ale tego nie dotyczyło pytanie. Na razie zostawiam tutaj kropkę. Jak ktoś z Państwa będzie chciał to rozwinąć, to chętnie o tym opowiem. Natomiast wracamy do tych lat 90., które były w centrum pytania prowadzącego. I oczywiście my, mam nadzieję, że tutaj wszyscy na sali słyszeli o konsensusie waszyngtońskim, o planie Sachsa, Sorosza i Balcerowiczu jako implementatorze tego planu do Europy Środkowej. I chcę Państwu powiedzieć, że to nie była kwestia wiedzy.

To nie jest tak, że my dzisiaj możemy popatrzeć z pewną pychą, ha, nie przeczytaliście lista i nie wiedzieliście, co was czeka. Jak ktoś z Państwa miał w rękach patologię transformacji profesora Kierzuna, to tam jest cały podrozdział o tym, jak ekonomiści w Polsce reagowali na plan Balcerowicza. Od Polskiego Towarzystwa Gospodarczego, przez profesorów PAN, przez profesora Trzeciakowskiego. Są całe obszerne cytaty, które Kierzun nam tutaj zostawił dla potomnych, które pokazują, że właściwie od 1990 roku polscy ekonomiści rozumieli, że my nie mamy strategii względem obcego kapitału i że to nas wskazuje na peryferyjność. I tych artykułów było naprawdę sporo. Był cały raport przesyłany do KPRM-u, do prezydenta, do premiera, który właśnie pokazywał ten problem tego, że my tak naprawdę wybraliśmy taki model, w którym to, co było najlepsze z PRL-u przemysłowo do utrzymania, tracimy.

Przecież to jego przemówienie w Kijowie w 1991 roku było... Spokojnie Ukraińcy z tym suwerennością, bo my przecież mersza i mera to znamy i wiemy, że to się może źle dla nas skończyć. My wiemy, że to jest Europa Środkowa i to jest jednak domena Rosji. I to, że my tak szybko weszliśmy do NATO, Zobaczcie też, że gdybyśmy powiedzieli sobie, nie, nie, nie, my bardziej asertywną politykę poprowadzimy, może za 10 lat wejdziemy, to w międzyczasie byłby już Putin w 1999 rok, nie? I już byłaby zupełnie inna Rosja. Więc my też wykorzystaliśmy te lata 90. i Balcerowicz odegrał tutaj właśnie tą rolę, nie dlatego, że był autorem jakiejś autorskiej pomysły, bo nie, autorskiego pomysłu, bo nie był, ale był naszym po prostu gwarantem, który pojechał do Stanów i powiedział tak. Będzie tak, że będziecie tutaj naprawdę zadowoleni, nie? Będziecie zadowoleni z modelu transformacji, która się tutaj będzie i w zamian za to rzeczywiście Amerykanie powiedzieli, a okej, no to jak tu będzie taki interes, to może jednak jakieś tam porozumienie 9.7 Rosja-NATO podpiszemy, ale...

Ciągniemy Was pomimo wszystkich naszych wątpliwości. Jeszcze w momencie akcesji był list byłego chyba dyrektora CIA i kilku dyrektorów CIA, że to jest błąd, że kraje Grupy Wyszehradzkiej wchodzą do NATO. Więc jakby ta dyskusja nie trwała tylko na początku lat 90, tylko też później. No więc w tym sensie to jakby te dwie funkcje, tak? Znaczy naszego uzależnienia ekonomicznego, długu po czasów gierkach z Pajtla 80-tych i przez to, że ten Balcerowicz tak naprawdę musiał niejako zgodzić się na wszystko plus te potrzeby społeczne, o których ty mówisz, to właśnie to zadecydowało, że nie można było myśleć by realistycznie o wizji innej transformacji, nie z deficytu wiedzy, tylko z deficytu woli, instytucji, siły. Dobrze, dziękuję Wam za Wasze wypowiedzi, ale jeszcze zostańcie na miejscu, bo teraz przyszedł czas, aby oddać mikrofon naszej publiczności.

I my tutaj doświadczenia mamy, tylko doświadczenia takie na opak. Plan Balcerowicza to przecież został zatwierdzony za prezydentury Jaruzelskiego. Kuba mówił o tym, że lata 90. były jakąś obietnicą, ale jak ja dobrze pamiętam, lata 90. też trochę z autopsji, to raczej były obietnicą trochę taką jak w Korei, że kiedyś będzie lepiej, że teraz jest transformacja, teraz... Jest zapaść prowincji, tutaj likwidujemy jakiś zakład pracy, ale on był nierentowny. Widzicie, kiedyś to będzie Global Village, sobie pojedziecie gdzie chcecie, wejdziemy do Unii Europejskiej, ludzie sobie wyjadą gdzieś za granicę. Więc my takie doświadczenie po 1989 roku mamy, tylko ono... A trochę też tych ostatnich transformacji.

Ciągłość władzy, o której pisze często list w kontekście Polski, to nie oznacza tylko i wyłącznie jakiejś monarchii dziedzicznej versus monarchia elekcyjna. To oznaczać też może jakiś konsensus polityczny. Może jest to fikcja, ale w takich krajach jak na przykład Finlandia, no jednak udaje się przez wiele lat realizować te same projekty, które są objęte jakimś konsensusem. W Niemczech przez wiele lat się udawało, teraz sytuacja jest trochę bardziej skomplikowana, także dyktatura nie musi oznaczać karabinów i czołgów i gestapo, może być dyktaturą idei. Tak jak mówię, w latach 90. mieliśmy dobry przykład tego, jak była jedna partia i jedna gazeta i na kogokolwiek by ludzie nie głosowali, to wyskakiwał Leszek Balcerowicz.