SPINacz #007: Odcinek specjalny
Pora na siódmy, specjalny odcinek #SPINacza, specjalnej serii #MIMcastu. Prowadzący Paweł Pasterz wybrał najciekawsze fragmenty z sześciu rozmów, które przenosiły słuchaczy w fascynujące zagadnienia świata nauki. Polecamy crème de la crème naszej serii realizowanej w ramach projektu SPINaj naukę, który finansowany jest ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki! #MiMcast POBIERZ ODCINEK Rozdziały: 00:00:00: Wstęp, czyli […] Artykuł SPINacz #007: Odcinek specjalny pochodzi z serwisu MiMcast.
Miasto i my. W inauguracyjnym wydaniu SPINacza rozmawiałem z inżynierem Jackiem Gajem. Niesamowite było to spotkanie, tak jak niezwykła była to opowieść. Szczególnie dla mnie, sympatyka i miłośnika klasycznych urządzeń dydaktycznych, pomocy naukowych i wszelkiej klasy instrumentów i przyrządów badawczych, z generatorami Van de Graaffa w roli głównej. Moja przygoda z generatorem Van de Graaffa zaczęła się w roku 2015, po udanej akcji przywiezienia zabytkowego, pierwszego polskiego cyklotonu C-48 z Lublina do Krakowa.
I wtedy odwiedziłem Wydział Fizyki Uniwersytetu Jerońskiego i tam w rozmowie z dziekanem, panem profesorem Andrzejem Warczakiem, dowiedziałem się, że w trakcie przeprowadzki wydziału na kampus, Pozostaje wiele ciekawej, zabytkowej aparatury do przejęcia, do uratowania. Pan profesor Warczak prowadził mnie na halę generatora, a w zasadzie na halę centrum akceleratorowego IGES, bo generator stanowił w zasadzie część tego centrum, największą, ale sam generator w tym centrum odgrywał rolę właściwie pomocniczą, bo to było centrum akceleratorowe, Bazujące na akceleratorze protonów.
Centrum akceleratorowe już nie istnieje, natomiast dzięki pomysłowi profesora Warczaka, no i dzięki mojemu zespołowi udało nam się go zrekonstruować, uruchomić, nawet prowadziliśmy tam pewnego rodzaju badania wysokonapięciowe do czasu przeprowadzki, a następnie przenieśliśmy go na kampus, gdzie w tej chwili jest wystawiony przez budynkiem Centrum Edukacji Przyrodniczej, no i tam służy do Do bardzo spektakularnych pokazów. Sam generator jest tylko częścią byłego akceleratora. Generatory Van de Graaffa to magiczne urządzenia, naprawdę. W każdej skali. I te małe szkolne, i te duże pokazowe. Żeby zrobić odpowiedni nastrój, przyniosłem jeden egzemplarz do studia.
I za chwileczkę go uruchomimy. Urządzenie jest oczywiście niewielkie. Ale działa znakomicie i działa na podobnej zasadzie jak te olbrzymie generatory, jak ten przy którym Pan pracował. Zdaje się, że nawet mikrofony zareagowały odpowiednio na te wyładowania iskrowe, ale widowisko znakomite. Jeśli chodzi o zasady działania, to ja bym tutaj dodał, że nasz krakowski duży generator jest generatorem obcowzbudnym. Ten szkolny generator Van de Graaffa, który pan demonstruje, I w ogóle szkolne generatory pokazowe to są generatory samowyrzminne, bazujące na tym, że tam ładunek na kuli powstaje na skutek transmisji ładunków z taśmy.
One powstają na skutek tych, no szeregu trybu elektrycznego, wiadomo. Natomiast nasz krakowski generator jest generatorem obcowzbudnym, czyli my, żeby wprowadzić ładunek na taśmę ładunkową, musieliśmy te ładunki czerpać z zasilacza zewnętrznego, wysokonapięciowego. To był zasilacz na 40 kV w bardzo niebezpiecznym użytkowaniu, ale on zapewniał nam właściwe ładowania pasa. No z pewnością mamy do czynienia z innym kalibrem urządzenia. No i także z efektami jego pracy. To są szczegóły techniczne, natomiast ogólnie zasada ładowania kuli poprzez ładunki zewnętrzne jest ta sama. Na pewno pan zna historię powstania generatora Van de Graaffa poprzez samego Van de Graaffa.
To pan zagrał? Zrobiłem to z premedytacją po to, żeby namówić Panią na zakończenie do kilku zdań na temat Pani przygody z muzyką, instrumentami, akordeonem i organami w Sztokholmie. Akordeonem, który uważa Pani za najlepiej rozwijający instrument wszechczasów. Tak, ja bardzo proszę Państwa polecam każdemu, bez względu na wiek, Bez względu na miejsce, w jakim się Państwo znajdują, życia, żeby spróbować uczyć się grać na instrumencie. To jest taka przygoda, że nie ma lepszego ćwiczenia na nasz mózg. Nie ma lepszej medytacji na mózg właśnie jak granie.
I proszę Państwa, jest instrument właśnie akordeon, o którym tutaj pan redaktor tak pięknie opowiadał, który angażuje wszystkie właściwie neurony, obie półkule mózgu. Jest to instrument, który właściwie jest połączeniem pianina, tych klawiszy i gitary, bo można go wziąć na ognisko, a ma się klawisze, także to w ogóle jest super. No i oczywiście ta magia, no nie każdy lubi muzykę akordeonową, ale są różne utwory, są również współczesne zespoły typu Motion Trio, które prezentują muzykę akordeonową od całkiem innej strony, że można ją polubić dla tych, którzy nie lubią folku i tego typu brzmienia. Natomiast tak, no właśnie tutaj jest, że lewa ręka co innego gra, prawa co innego gra.
Ma to też pełnić dla nas taką funkcję, że ma nam się przyjaźnie żyć i funkcjonować w środowisku, w społeczeństwie. Porozmawiajmy trochę o popularyzacji, dziedzinie, która też jest Pani bliska. Jak o kwestiach związanych z segregacją mówić? Jaką narrację stworzyć, i to skierowaną do rozmaitych grup odbiorców, tak, żeby była właściwie odbierana? No i stosowana w praktyce, bo wtedy popularyzacja będzie miała sens. To jest bardzo trudny temat, bo bardzo duże znaczenie ma, tak jak Pan powiedział, grupa wiekowa, z którą rozmawiamy. W tym momencie, jak pewnie Państwo wiedzą, no nie bez znaczenia pozostają kwestie finansowe i akurat Te kwestie miały między innymi oczywiście, bo to nie była główna rola, ale miały też motywować do segregacji odpadów.
Ta edukacja przez dzieci wydaje się być najskuteczniejszym elementem, najskuteczniejszą metodą edukacji. Do młodzieży najłatwiej właśnie trafić przez zabawę, a starsi ci konserwatywni, no cóż, może po prostu myślą sobie tak, miałem przez lata jeden kubeł, do którego wrzucałem wszystko jak leci, to pogrzyba mi teraz pięć. Kwestia jest jeszcze taka, że zmienia nam się też struktura odpadów, bo na pewno pan się ze mną zgodzi, że zupełnie inaczej wygląda kubeł na odpady w dniu dzisiejszym, a inaczej by wyglądał w latach dziewięćdziesiątych. Przede wszystkim jest to więcej odpadów niebezpiecznych w strukturze odpadów. I to też jest duży, duży problem. Pomimo wszystko wydaje mi się, że w latach 90-tych gdzieś łatwiej te odpady, nawet bez symboliki określania tego jako działania ekologiczne, to nasze życie codzienne wyglądało bardziej ekologicznie.
To było oczywiste, że wejdziemy. Także jestem wielkim fanem małych, dziwnych muzeów. Nie zliczę, w ilu byłem muzeach, nie wiem, zabawek, żarówek i tak dalej, i tak dalej. No na Śląsku mamy szlak muzeów zabytków techniki. Wspaniałe rzeczy. Byłem niedawno w zamkniętym obecnie niestety Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych. Piękne miejsce, wspaniali ludzie, którzy to prowadzą. Jest Muzeum Pożarnictwa, też niedaleko. Także no długo, długo, długo mógłbym wymieniać takie małe, ciekawe muzea prowadzone przez fanatyków. I to byłby chyba mój numer jeden łącznie. Wszystkie one. O, tak bym powiedział. W Rzeszowie mamy Muzeum Dobranoczek. Miał pan okazję odwiedzić kiedyś? Nie, nie byłem.
No i proszę bardzo, już na początku tej rozmowy pojawiła nam się ikona, od której znakomita większość zaczynała tę swoją fascynację i przygodę z komputerami. ZX Spectrum, prawdziwy klasyk. Prawdę mówiąc liczyłem na to, choć ja przyznam się, że mój pierwszy kontakt, poważny kontakt z nową epoką to był Atari 800 XL. Moim własnym też był Atari. Ale skoro już sięgamy w tak głęboką przeszłość, faktycznie ZX Spectrum był pierwszą klasyczną maszyną. Z jaką miał pan kontakt? Pierwszym komputerem, z którym w ogóle miałem styczność, to był Commodore 64. I to było też na jakimś takich jednorazowych zajęciach w Domu Kultury, gdzie po prostu przyszedł jakiś pan, który prezentował ten komputer. To skończyło się na grach.
Dokładamy tam A. A jak ART. No i mamy dwie wersje. Wie pan co, to jest w ogóle, myślę, że temat na osobny podcast tak naprawdę, bo tutaj zdania ekspertów są podzielone. Ja osobiście tak staram się definiować to jak gdyby nieklasycznie, tak? O ile matematyka, inżynieria to wszystko definiuje klasycznie. O tyle art ma dla mnie bardziej taki utylitarny charakter, na przykład jako design, jako optymalizację jakichś elementów, jako projektowanie, które jest dostosowane do potrzeb odbiorcy, więc raczej traktuję to jako sztuka użytkowa. O, może w ten sposób. Na pytanie, czy dokładamy art, bym odpowiedział, jak pan chce. No bardzo mi miło w tej sytuacji. Proszę uważać.
A co to znaczy typowa popularyzacja? To jest bardzo dobre pytanie. Myślę, że typowa popularyzacja nauki i techniki to jest taka działalność, takie czynności, taki sposób przekazywania treści, który sprawia, że osoba, z którą rozmawiamy, z którą się spotykamy, z którą pracujemy, rozumie to, co chcemy jej przekazać. Tak to definiuję. Może być też nietypowa popularyzacja, w której na przykład to się nie dzieje, tak? Czyli... Dobra, tu mnie Pan ma, tak? Popularyzacja nie jest typowa, albo jest, albo jej nie ma. Tak, tak, tak. To się wytnie. No właśnie, chodzi o to, że tego się nie wytnie, bo to bardzo ładnie wyszło. Pozwoli pan jednak, że wrócimy do... Do rzeki. Do rzeki.
A tam możemy znaleźć na przykład kwestie bezpieczeństwa od choćby zagrożenie powodziowe. Tutaj mieszkańcy miast bez rzeki śpią jakby spokojniej. Bo nie muszą się martwić zalaniem. To jest prawda. Tak, ja się z tym zgadzam. To jest prawda. Natomiast myślę, że każdy musi rozważyć co się bardziej w perspektywie oczywiście długofalowej, wieloletniej, liczonej w dziesięciolecia bardziej opłaca. I myślę, że historycznie jednak bardziej się opłaca te miasta lokować i mieszkać nad rzekami, bo fakty świadczą na tą rzecz, tak? Przemawiają za tym rozwiązaniem i to obserwujemy. Natomiast jeżeli Pan już poruszył wątek ryzyka powodziowego i bezpieczeństwa przeciwpowodziowego, to tutaj też mamy rozwiązania, które pozwalają zabezpieczyć miasta, czy w ogóle obszary przed zalewaniem.
Pokazano wszystkie 14 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Pora na siódmy, specjalny odcinek #SPINacza, specjalnej serii #MIMcastu. Prowadzący Paweł Pasterz wybrał najciekawsze fragmenty z sześciu rozmów, które przenosiły słuchaczy w fascynujące zagadnienia świata nauki. Polecamy crème de la crème naszej serii realizowanej w ramach projektu SPINaj naukę, który finansowany jest ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki! #MiMcast POBIERZ ODCINEK Rozdziały: : Wstęp, czyli […]
Artykuł SPINacz #007: Odcinek specjalny pochodzi z serwisu MiMcast.