SPINacz #006: Znaczenie hydrotechniki
O tym, jakie znaczenie dla miasta ma hydrotechnika dziś, dlaczego warto patrzeć na miasta przez pryzmat usytuowania i dostępu do wody? O tym co w wodzie piszczy, rozmawiamy z Szymonem Pitkiem, przyrodnikiem, nauczycielem, managerem, który od 10 lat zawodowo związany z edukacją STEM oraz popularyzacją nauki. Badawczo zainteresowany ekologią wód płynących, biomonitoringiem i zależnościami pomiędzy […] Artykuł SPINacz #006: Znaczenie hydrotechniki pochodzi z serwisu MiMcast.
Tak, zdecydowanie uważam, że to jest dobry temat gdzieś tam do odnotowania i do podjęcia, do przedyskutowania czy w kolejnym podcaście, czy po prostu. Dobra, no to mamy to na razie z głowy. Zatem zaczniemy zasadniczą część odcinka. To pierwszy w ogóle tak długi wstęp nam się tu wygenerował. I to dopiero w szóstym odcinku MiMcastu. Państwa i moim gościem jest Szymon Pitek. Tradycyjnie dzień dobry. Dzień dobry. No i już. A stali słuchacze spinaczy powinni się domyślać, jakie pytanie popłynie teraz. Bo to taka tradycja spinająca jest. Proszę uważać. Jak zaczęła się Pana przygoda z nauką, z popularyzacją nauki? Przypadkowo. Kończąc studia, jak wielu studentów, zacząłem trochę pomagać czy innym studentom, czy uczniom, udzielając korepetycji i ku mojemu lekkiemu wtedy jeszcze zaskoczeniu okazało się, że mi to idzie całkiem dobrze.
A co to znaczy typowa popularyzacja? To jest bardzo dobre pytanie. Myślę, że typowa popularyzacja nauki i techniki to jest taka działalność, takie czynności, taki sposób przekazywania treści, który sprawia, że osoba, z którą rozmawiamy, z którą się spotykamy, z którą pracujemy, rozumie to, co chcemy jej przekazać. Tak to definiuję. Może być też nietypowa popularyzacja, w której na przykład to się nie dzieje, tak? Czyli... Dobra, tu mnie Pan ma, tak? Popularyzacja nie jest typowa albo jest, albo jej nie ma. Tak, tak, tak. To się wytnie. No właśnie, chodzi o to, że tego się nie wytnie, bo to bardzo ładnie wyszło. Ja oczywiście nie miałem zamiaru przyłapać na gorącym uczynku, ba nawet nie planowałem takiego pytania.
Ono wyszło niechcący, a właściwie to była konsekwencja tej pana wypowiedzi o typowej popularyzacji, która bardzo mi się spodobała. Ja nazywam to edukacją nieformalną, która powinna uzupełniać tę formalną, czyli serwowaną przez szkoły. Jedna z drugą powinny się przeplatać, choć oczywiście nie wszyscy muszą się z tym zgadzać. Ja bym powiedział, że edukacja nieformalna to jest coś więcej, bo my się uczymy. Jest takie powiedzenie, które mi się szalenie podoba, natomiast pierwszy raz jak się stwierdzę, że to jest mocno depresyjne, człowiek się całe życie uczy, a i tak głupio umiera. Ale taka jest prawda. I wraz z kumulowaniem wiedzy i rozwojem nauki i techniki w naszej cywilizacji i kulturze, to powiedzenie jest coraz bardziej prawdziwe. Natomiast my się uczymy zawsze i wszędzie.
Pokaż, a zapamiętam. Daj zrobić samodzielnie. To zrozumiem. Daj mi jeszcze jeden stopień wyżej. Mianowicie pozwól mi uczyć innych. Przyswojenie wiedzy, umiejętności, kompetencji jest najwyższy wtedy, kiedy my Zasada mistrza i ucznia. Kiedyś taka instytucja znakomicie funkcjonowała. W rzemiośle, w sztuce, w kulturze. Oto kolejny temat na kolejny program. Ale do rzeczy kolejny raz. Pozwoli pan jednak, że wrócimy do... Do rzeki. Do rzeki. No znakomicie. To ja pozwolę sobie na taki całkiem literacki wstęp do poważnych rozważań.
I tutaj możemy podzielić te zbiory miast na dwie kategorie. Miasta zlokowane nad rzekami i miasta zlokowane na wybrzeżu. Natomiast jeżeli miasto jest na wybrzeżu, to prawie zawsze były one lokowane przy ujściach rzek. Jak myślę wszyscy wiemy, w morzach czy w oceanach mamy wodę słoną, która niestety jest średnio zdatna do picia, więc tak czy inaczej miasto jest rzeką. Takie jest moje zdanie. Im więcej się zastanawiam, zgłębiam te zagadnienia związane z rolą rzek w mieście, czy rolą miast dla rzeki, tym bardziej tak uważam, że to są tak naprawdę byty łączne, nie rozłączne. Zresztą w hydrobiologii, to jest taka dziedzina ekologii, która się zajmuje funkcjonowaniem środowisk wodnych, nie ma czegoś takiego jak ekosystem rzeki.
Kawał historii naprawdę i ta rozpiętość dat Też tutaj utrudnię interpretację, natomiast funkcjonowały wtedy na przykład kuźnie, które były napędzone młynami wodnymi, co zdecydowanie zwiększyło podaż metalowych narzędzi, czy uzbrojenia, czy innych elementów. Natomiast czy zepsuło? Znowu zależy to od skali. Ja porównuję do tego, co się dzieje z rzekami dzisiaj, więc wszystko, co się dzieje przed pierwszymi tamami, tak naprawdę betonowymi tamami, to są tak naprawdę igraszki. Więc myślę, że nie. Myślę, że nie zepsuło. Natomiast uważam, że rzeki pozwoliły w dużej mierze na dostęp do wód. O, może tak, bo jednak ten handel w dużej mierze się rozwijał jednak na wybrzeżach. Więc ja uważam, że to tak naprawdę pozwoliło na akumulację bogactwa, na wymianę technologii, dostęp do zasobów, którymi wcześniej nie dysponowano.
Bez większych zmian to jest stan, który trwa od setek lat. A po drodze jest jeszcze na przykład Sandomierz, który stanowił ważne miejsce na mapie handlowej ówczesnej Polski. Jasne, zgadzam się, ale też Toruń, prawda, który średniowiecznie był bardzo ważnym miastem, natomiast współcześnie jest nadal piękny. To może w tym miejscu zamknijmy kwestie historyczne i przejdźmy do tego, co najważniejsze, no przynajmniej dla nas, współcześnie żyjących w miastach nad rzekami i bez dostępu do nich. Jak wyglądamy dziś na tle relacji miasto-rzeka, no i my w tym zespole? Ja uważam, że rzeki Dużo krzywdy od nas doznały. Jestem wielkim wrogiem tamowania rzek, z tego względu, że tama jako budowla hydrotechniczna jest z definicji skazana na zagładę.
Natomiast jeżeli tego nie mamy i rzeka z miastem są tak wzajemnie w przestrzeni miejscu Iwona, że bylibyśmy w stanie się szybciej przemieszczać pomiędzy określonymi punktami, to czemu nie? Rzeka to też jest świetna przestrzeń do rekreacji. Jak wspomniałem, nie da się tam za bardzo budować. Przy brzegach też raczej nie budujemy, bo jednak to lustro wody lubi sobie podchodzić wyżej, niżej, więc to są świetne miejsca spacerowe, czy na ścieżki rowerowe, czy przy samym korycie, czy po wałach. Rewelacyjna sprawa. I również rzeki bardzo często są obszarem o dużym bogactwie przyrodniczym. Im bardziej dziko, bardziej zarośnięte, trudniej tam dojść, tym przyrodniczo bardziej bogato. Wzdłuż rzeki to można most podobno zbudować, no i wtedy będzie najdłuższy. A była taka słynna seria dowcipów o Wąchocku, porażu, a to w zależności od regionu to funkcjonowało.
I w jednym z nich padało pytanie o most. Dlaczego mają tam najdłuższy? No bo wzdłuż rzeki. Było też coś o najszybciej zbudowanym moście. Z tego co pamiętam, w porażu dlatego najszybciej mosty budują, bo najpierw most budują, a potem kopią rzekę. A wracając do kwestii tamowania, dzielenia rzek, jak w tym kontekście umieścić elektrownie wodne, które czasem muszą przegrodzić rzekę, żeby powstał sztuczny zbiornik, zbiornik energii tak naprawdę. Ja nadaję tak w ogóle z Podkarpacia i mamy tutaj na przykład nasze Bieszczadzkie Morze, które stworzono kosztem kilku rzek, czyli z jednej strony czysta energia, rekreacja, środowisko, a z drugiej to barbarzyństwo na rzece, na rzekach. Tak, ja uważam, że to są bardzo kiepskie rozwiązania, potwornie drogie, skomplikowane technicznie, ta tama się wypełnia, prawda, bo rzeka z góry niesie ten rumosz, ten materiał, którym wypełnia zbiornik, to trzeba wyjmować, to jest trudne, przy dnie nie ma tlenu, więc tam zachodzą różne procesy beztlenowe, powstają niefajne związki,
Ta technologia nie jest trudna, natomiast to wymaga też pewnych zabiegów przy korycie, żeby się dało to rozwiązanie bezpiecznie zagnieździć. Pytanie rodzi się tylko takie, czy ten potencjał energetyczny jest w ogóle porównywalny? Tamy się buduje długo, tak? To są długie, długie lata. To kosztuje dużo, dużo, dużo. I też trudno, bardzo trudno i jeszcze większym kosztem można się z tej inwestycji wycofać, tak? I tę tamę rozebrać. Natomiast taka rozproszona sieć mniejszych elektrowni takich brzeżnych, brzegowych jest szybsza do zbudowania, Jednostkowo jest dużo tańsza, można na bieżąco modyfikować te rozwiązania, które się sprawdzają albo nie sprawdzają. Tak jak wspomniałem, nie przegradzamy tego koryta. Możemy się wycofać, możemy to rozebrać bez większych problemów.
Argument przyrodniczy nie podlega dyskusji, tak? Tamy są złe przyrodniczo. Na ten temat się nie ma sensu spierać, natomiast gospodarczo tutaj Tu jest wiele czynników, tak? To jest macierz wielowymiarowy i by to trzeba było policzyć, czy to, że jesteśmy w stanie jakiś tam mały generator, małą turbinę uruchomić w ciągu roku i możemy ich uruchomić jednorazowo X, one kosztują Y. Jak to wypada w skali wielkiej inwestycji rozłożonej na lata, gdzie ten proces się pojawi za, nie wiem, 30 lat na przykład? Myślę, że to też jest ważne w perspektywie tego, że i słusznie mówimy o tej rozproszonej energetyce. Myślę, że jeden duży obiekt, bez względu czy to jest Tama, czy tam elektrownia na Tamie, czy elektrownia konwencjonalna węglowa, czy jakakolwiek inna, jest dużo bardziej narażona na jakąś awaryjność, a jak wypadnie ze systemu, to jest masakra.
Zmieniając go. Ale to jest trudna rzecz. Myślę, że nie na teraz. Kiedyś, jak pan będzie chciał, to możemy o tomach bardziej. Jasne, bardzo chętnie. Teraz możemy pójść sobie dalej. To proponuję, żebyśmy teraz nawiązali do ruchu. Ruch to obieg. Obieg wody w przyrodzie. Tego uczy się nawet małe dzieci na lekcjach przyrody. Zawsze przy takiej okazji przypomina mi się ten słynny i bajecznie prosty eksperyment z pokrywką uniesioną nad garnkiem z gotującą się wodą. Para wodna, która osadza się na pokrywce, skrapla się jak deszcz wraca do zbiornika. Taka klasyka gatunku. Woda krąży na ziemi, pod i nad ziemią. Proces, którego nie da się wyłączyć. Jest lato, bardzo gorące, bardzo upalne lato i myślę, że to jest świetna okazja, żebyśmy pomyśleli o rzekach, o wodzie w mieście.
Moim zdaniem najbardziej na strukturę tych zwierząt zasiedlających rzekę wpływa to jakie mamy dno w tym miejscu. Najciekawsze zwierzaki można znaleźć tam, gdzie mamy dużo kamieni, żwiru, większej frakcji. Jeżeli to jest kruszywo 3, 5, 8, 10 cm taka średnica, to woda nawet przelewając się przez to dno miesza się, a mieszając się z powietrzem się natlenia. A im bardziej natleniona woda, tym jest to atrakcyjniejsze, lepsze siedlisko dla zwierzaków. Również w takich miejscach, gdzie ta woda płynie wolniej, gdzie jest jej niedużo, gdzie mamy mocno zalesione przestrzenie, gdzie mamy dużo tej ściółki, która wpada, można fajne rzeczy znaleźć. Pan wspomniał o zajęciach, które prowadziłem nie tak dawno temu w Tarnowie.
Zaiste cudowny umysł dziecka jest. Pamiętaj, czego się nauczyłeś, ocalić cię to może. Ale wróćmy jeszcze na chwilę do Torunia, który pojawił nam się już tutaj dzisiaj z powodu Wisły. To teraz Toruń raz jeszcze i Wisła, ale w miniaturze. W toruńskim Centrum Nauki Młyn Wiedzy jest taka wystawa pod tytułem Rzeka, w której główną rolę gra koryto Wisły. Jak to jest z wodą, prawdziwą wodą w centrach nauki? Bo to niełatwa sprawa jest. Powiem więcej, robią się nawet takie centra nauki. W Szczecinie powstają dwa. Jedno to jest Morskie Centrum Nauki, a drugie to Fabryka Wody. Mnie to osobiście bardzo cieszy, bo uważam, że tej edukacji czerpiącej z wody jest zdecydowanie za mało. Natomiast tak, temat jest trudny i łatwo jest tutaj zrobić błąd, natomiast trudno jest znaleźć jakieś rozwiązania,
Miałem okazję być w Młynie Wiedzy i widziałem to koryto, o którym Pan wspomniał. Rzeczywiście rewelacyjna, kapitalna sprawa. Znowu, im jakiś element, z którego mamy się uczyć, doświadczać go, jest nam mniej znany, tym jest bardziej atrakcyjny. I bardzo dobrze, że w Młynie Wiedzy jest taka ekspozycja, Mechanika płynów to jest niesamowicie ciekawa rzecz. Dzieciaki mogą budować łódki, je puszczać tam i sprawdzają, jak opory ruchu wpływają na to, który statek płynie szybciej, który wolniej, czy wszelkie modele infrastruktury hydrotechnicznej. Niesamowita sprawa. Gdy byłem w Toruniu i bawiłem się tym eksponatem, to tak się zacząłem zastanawiać, co by się na przykład stało, gdybyśmy Przekopali kanał panamski na wskroś, tak?
Polder to jest taka łąka tak naprawdę. To jest taka łąka, na której się pasą krowy, gdzie jest jakaś niedroga, łatwa infrastruktura, jakieś tam wbite ścieżki itd. One są bezpośrednio przy korycie rzeki, są obwałowane dookoła. Znaczenie hydrotechniki. Jako kraj mamy tej wody niedobory i wydaje się wielką rozrzucnością i myślę, że głupotą nie skorzystanie z sytuacji, o ile mamy taką technicznie możliwość do tego, żeby w jakiś sposób zakumulować i przyjąć w bezpieczny sposób te nadmiarowo olbrzymie ilości wody w trakcie wezbrań czy powodzi, której później nie będziemy mieli.
Pokazano wszystkie 16 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
O tym, jakie znaczenie dla miasta ma hydrotechnika dziś, dlaczego warto patrzeć na miasta przez pryzmat usytuowania i dostępu do wody? O tym co w wodzie piszczy, rozmawiamy z Szymonem Pitkiem, przyrodnikiem, nauczycielem, managerem, który od 10 lat zawodowo związany z edukacją STEM oraz popularyzacją nauki. Badawczo zainteresowany ekologią wód płynących, biomonitoringiem i zależnościami pomiędzy […]
Artykuł SPINacz #006: Znaczenie hydrotechniki pochodzi z serwisu MiMcast.