MAM TE MOC - Czym oddychamy?

Hej Marta! Rozmawialiśmy ostatnio o składzie powietrza i zaczął mnie zastanawiać temat jakości powietrza w naszym mieście. Czy my w ogóle wiemy, czym właściwie oddychamy? O, to bardzo ważny temat. Wiesz, że każdy z nas wdycha dziennie około 11 tysięcy litrów powietrza. To tyle, ile zmieściłoby się w dużym autobusie szkolnym. Aż tyle? To niesamowite. A wiesz, mówiliśmy ostatnio dużo o powietrzu, ale nie wspomnieliśmy prawie nic o PM10 i PM2 i PM5. Wyjaśnisz nam co to takiego? Oczywiście, to są pyły zawieszone w powietrzu. PM to skrót od Particulate Matter, czyli właśnie cząsteczek stałych unoszących się w powietrzu.

Liczby 10 i 2,5 oznaczają ich wielkość w mikrometrach. W mikrometrach? To jak małe są te cząsteczki? Wyobraź sobie ludzki włos. Jego średnica to około 70 mikrometrów. PM10 to cząsteczki 7 razy mniejsze od grubości włosa, a PM2,5 aż 30 razy mniejsze. A jest jeszcze PM1, który jest 70 razy mniejszy od grubości włosa. Pyły zawieszone czy aerozole atmosferyczne są głównymi składnikami smogu. Są to zarówno stałe jak i ciekłe substancje różnego pochodzenia. A jakie to substancje? Znajdziemy wśród nich między innymi siarczany amoniak, tlenki glinu, tlenki żelaza, węgiel i solę.

Co ważne, pyły zawieszone potrafią przenosić się na duże odległości i wpływać na poziom zanieczyszczenia powietrza w rejonach znacznie oddalonych od ich źródeł. Ale dlaczego są takie niebezpieczne? Właśnie przez ich wielkość. PM10 może dostać się głęboko do płuc i powodować problemy z oddychaniem. A PM2,5 jest tak mały, że może przedostać się nawet do naszego krwioobiegu. 1 gram pyłu PM2,5 to około 20 bilionów cząsteczek. A co z PM1? PM1 to zdecydowanie najbardziej niebezpieczne z pyłów zawieszonych, którego źródłem są głównie kiepskie jakości paliwa. A wszystko to przez rozmiar ich cząsteczek, który jest mniejszy niż 1 mikrometr.

Dla takich cząsteczek przeniknięcie z płuc do krwi, a następnie do innych narządów nie jest żadnym problemem. To brzmi groźnie. Kto jest najbardziej narażony? Przede wszystkim dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży i osoby z chorobami układu oddechowego. Czy wiesz, że dzieci oddychają szybciej niż dorośli i w stosunku do swojej masy ciała wdychają więcej powietrza? Dlatego są bardziej narażone na zanieczyszczenia. A jak się bada jakość powietrza? W Polsce używa się dwóch głównych metod.

Pierwsza to metoda grawimetryczna. Bardzo dokładna, ale wolniejsza. To jak zbieranie kurzu na specjalny filtr i jego ważenie. Ciekawostka. Jeden taki filtr może złapać cząsteczki pyłu o łącznej masie mniejszej niż skrzydło komara. A ta druga metoda to metoda automatyczna. Wykorzystuje zjawisko rozpraszania światła przez cząsteczki pyłu. Wyobraź sobie latarkę w zakurzonym pokoju. Podobnie działają te czujniki. Ciekawostka. Jeden taki czujnik może wykonać pomiar co jedną sekundę. Czytałem o tym ostatnio i dowiedziałem się, że we Wrocławiu znajduje się obecnie pięć stacji pomiarowych jakości powietrza przy ulicy Bartniczej, przy ulicy Orzechowej, przy ulicy Nagrobli, przy Alei Wiśniowej oraz przy ulicy Wybrzeże Józefa Konrada Korzeniowskiego.

Najwięcej w całym województwie dolnośląskim jest ich właśnie we Wrocławiu. W mniejszych miastach znajdują się po maksymalnie dwie, jak na przykład w Legnicy. To sporo. Ciekawe jak możemy sprawdzić wyniki pomiarów z tych stacji. Jest kilka sposobów. Portal GIOŚ. Powietrze. GIOŚ.gov.pl to oficjalne źródło, a ciekawostka jest taka, że dane z niektórych stacji pomiarowych są dostępne już od ponad 20 lat. Możesz dzięki temu zobaczyć, jak zmieniała się jakość powietrza przez ten czas. Jest też sporo innych aplikacji mobilnych na tablet czy telefon. A te wszystkie aplikacje czym się różnią?

Aplikacja GIOŚ pokazuje oficjalne dane ze stacji państwowych aktualizowane co godzinę. Jest jeszcze na przykład aplikacja EARLY. Ona ma własną sieć czujników. Ponad 10 tysięcy w całej Polsce. A wiesz, że niektóre aplikacje potrafią nawet przewidzieć jakość powietrza na kilka dni do przodu? Jak dokładne są te prognozy? Całkiem dokładne. Używają sztucznej inteligencji i danych meteorologicznych. Na przykład wiedzą, że przy bezwietrznej pogodzie i niskiej temperaturze zanieczyszczenia będą się gromadzić przy ziemi. w takich warunkach stężenie PM10 może być nawet 10 razy wyższe niż w wietrzny dzień.

To naprawdę niesamowite. A teraz czas na quiz. Sprawdźmy, co zapamiętaliście z naszej rozmowy. Zacznę od pierwszego pytania. Ile litrów powietrza dziennie wdycha przeciętny człowiek? Poprawna odpowiedź to C. 11 000 litrów. To tyle, ile zmieściłoby się w dużym autobusie szkolnym.

Teraz moje pytanie. Ile razy mniejszy od grubości ludzkiego włosa jest PM2-5? A. 7 razy B. 30 razy C. 50 razy D. 70 razy Odpowiedź prawidłowa to B. 30 razy. Pamiętajcie, że ludzki włos ma średnicę około 70 mikrometrów. Kolejne pytanie. Ile stacji pomiarowych jakości powietrza znajduje się we Wrocławiu? A. 2 stacje. B. 3 stacje. C.

4 stacje. D. 5 stacji. Prawidłowa odpowiedź to D. Pięć stacji znajdują się przy ulicach Bartniczej, Orzechowej, Nagrobli, Wiśniowej oraz przy Wybrzeżu Korzeniowskiego. A teraz bardzo ciekawe pytanie. Co może się stać ze stężeniem PM10 podczas bezwietrznej pogody w porównaniu do wietrznego dnia? A. Może być 2 razy niższe.

B. Może być 5 razy wyższe. C. Może być 10 razy wyższe. D. Pozostaje takie samo. Poprawna odpowiedź to C. Może być 10 razy wyższe. Dlatego tak ważne jest sprawdzanie prognozy jakości powietrza. I ostatnie pytanie. Jakie substancje możemy znaleźć w pyłach zawieszonych? A Tylko węgiel. B Siarczany, amoniak, tlenki glinu, tlenki żelaza, węgiel i sole. C Wyłącznie tlenki metali. D Tylko związki organiczne.

Prawidłowa odpowiedź to B siarczany, amoniak, tlenki glinu, tlenki żelaza, węgiel i sole. Dziękujemy za udział w quizie. A teraz wracamy do rozmowy z naszym gościem z poprzedniego odcinka. A teraz ponownie połączymy się z doktorem inżynierem Marcinem Michalskim i dokończymy naszą rozmowę o powietrzu. O! Już jest sygnał połączenia. Dzień dobry Panie Marcinie. Kontynuując naszą rozmowę mam kolejne pytanie. Czy może nam Pan przybliżyć zjawisko smogu? Słowo smog pochodzi z połączenia dwóch słów z angielskiego. Jest to słowo smog, czyli dym oraz fog, czyli mgła.

Połączenie tych dwóch zjawisk, czyli właśnie powstania dymu, kiedy mamy do czynienia z mgłą, powoduje powstanie smogu, czyli gęstej zawiesiny, która jest bardzo dobrze widoczna i odczuwalna, ponieważ jest to gęsta zawiesina o dość specyficznym zapachu, oczywiście bardzo szkodliwa dla życia ludzkiego. Od czego zależy czyste powietrze? Czyste powietrze przede wszystkim zależy od tego, co będziemy do tego powietrza dostarczać, czyli jeżeli doprowadzimy do tego, żebyśmy nie spalali paliw stałych, żebyśmy również oszczędzali na autach, na samym transporcie, jesteśmy w stanie to powietrze oczyścić. A co możemy zrobić, żeby wokół nas nie było smogu, a więcej czystego powietrza?

Przede wszystkim powinniśmy zaoszczędzić energię, która służy do ogrzewania. Możemy to zrobić na skutek wykorzystania odnawialnych źródeł energii czy też po prostu lepszą termomodernizację budynków. A jak każdy z nas może sprawdzić jakość powietrza w okolicy? Dzisiaj ten stan powietrza jest bardzo dobrze monitorowany, chociażby na przystankach autobusowych czy tramwajowych są wyświetlacze pokazujące jakość powietrza, ale również różnego rodzaju aplikacje, czujniki montowane też na budynkach, gdzie dość często jest podgląd w formie właśnie monitorów. Co to są odnawialne źródła energii i jak mogą wpłynąć na jakość powietrza? Odnawialne źródła energii są to źródła, które korzystają z energii odnawialnej, czyli takiej, która nie wymaga od nas kopania, dostarczania tej energii, tylko korzystamy z energii środowiska.

I poproszę jeszcze o słowo podsumowania z Pana strony. Podsumowując warto tutaj zobaczyć jak Polska rozwinęła się w ostatnich latach, chociażby to co się jeszcze 10 lat temu działo, gdzie na przykład instalacje fotowoltaiczne na dachach naszych budynków praktycznie nie istniały, a dzisiaj można powiedzieć, że trudno sobie wyobrazić dom bez instalacji fotowoltaicznej. Też taka można powiedzieć kiedyś utopia, żeby budować domy bez kominów dzisiaj staje się już realną rzeczywistością, więc to tylko i wyłącznie świadczy o tym, że zmierzamy w dobrą stronę i co tutaj warto wspomnieć, że nie należy się bać odnawialnych źródeł energii, wręcz przeciwnie ten potencjał, który mamy ze środowiska musimy złapać w garść i po prostu wykorzystać.

A teraz zapraszamy Was na mały eksperyment. Dzięki niemu zrozumiemy lepiej, że zanieczyszczenia naprawdę są wokół nas. Aby się do niego przygotować, będziemy potrzebować kilku rzeczy. Po pierwsze, odkurzacz dowolny jaki macie w domu. Po drugie, płatki kosmetyczne lub maseczka ochronna. I na koniec gumki, recepturki lub sznurek. Dzięki tym przedmiotom zbudujemy urządzenie do badania jakości naszego powietrza. Aby go zbudować potrzebujesz zdjąć szczotkę z odkurzacza i na końcówce rury odkurzacza musisz zamontować maseczkę lub płatek kosmetyczny. Należy zrobić to tak, aby odkurzacz go nie wciągnął podczas pobierania powietrza.

A tymczasem dziękujemy za uwagę i zapraszamy do zapoznania się z kolejnymi naszymi filmami z serii MAM TĘ MOC. Na zakończenie dzisiejszego odcinka ostatni już quiz sprawdzający Waszą wiedzę o smogu i odnawialnych źródłach energii. Mamy nadzieję, że uważnie słuchaliście naszego eksperta. Zacznę od pierwszego pytania. Z jakich angielskich słów powstało słowo SMOKE? A SMOKE i DOG B SMOKE i FOG C SMALL i FOG D SMART i FOG

A poprawna odpowiedź to B. Smoke i fog, czyli dym i mgła. Teraz moja kolej. Od czego głównie zależy czystość powietrza? A. Tylko od pogody. B. Od tego co do niego dostarczamy, spalanie paliw, transport. C. Wyłącznie od przemysłu. D. Od pory roku. Prawidłowa odpowiedź to B. Od tego, co do niego dostarczamy. Pamiętajcie, że nasze codzienne działania mają ogromny wpływ na jakość powietrza.

Kolejne pytanie. Odpowiedź to Mamy naprawdę wiele możliwości sprawdzania jakości powietrza. A teraz bardzo ważne pytanie, co to są odnawialne źródła energii?

A. To tylko energia słoneczna. B. Źródła wykorzystujące energię środowiska . C. To wyłącznie energia wiatrowa. D. Tylko paliwa kopalne. Poprawna odpowiedź to B. Źródła wykorzystujące energię środowiska. To energia, która sama się odnawia. I ostatnie pytanie. Od którego roku znacząco wzrosła popularność odnawialnych źródeł energii w Polsce? A Od 2010 B Od 2015 C Od 2017 D Od 2020

Prawidłowa odpowiedź to C. Od 2017. Od tego czasu coraz więcej osób decyduje się na instalacje fotowoltaiczne i inne odnawialne źródła energii. Dziękujemy za udział w quizie. Mamy nadzieję, że udało Wam się odpowiedzieć na większość pytań prawidłowo. A jeśli nie, to teraz już znacie prawidłowe odpowiedzi. Pamiętajcie, że wiedza o smogu i odnawialnych źródłach energii jest bardzo ważna dla naszej przyszłości. Do zobaczenia przy następnym odcinku.