Mentionsy Mentionsy
Lwowska Fala | Radio Katowice
Lwowska Fala | Radio Katowice

Lwowska Fala. Odc. 275

05.10.2025 ·49 min 28 s · 1 rozdział · 1 sponsor

"Mimozami jesień się zaczyna..." śpiewa kresowianin Czesław Niemen. Agnieszka Baron-Twarkowska rozmawia Tomaszem Kubą Kozłowskim o kobietach we Lwowie, dziedzictwie kulturalnym tego miasta. Biegi Orląt Lwowskich w relacji Maryny Słabikowskiej. Ewelina Kosałka-Passia rozmawia z Pawłem Zdziarskim ze Stowarzyszenia "Wspólnota i pamięć" na temat „Jak ocalić pamięć o kresach dla nowych pokoleń".

Bo gdzie jeszcze ludziom tak dobrze jak tu? Tylko we Wowie! Gdzie śpiewem w tytulu i budzę ze snu? Tylko we Wowie! I bogacz, i dziad, tu słosa pan brat, i kurzdy ma uśmiech na twarzy. A pan by to masło, dziutki, ten gród, jak sok, czekolada i mniot. I gdybym się kiedyś urodzić miał znowu. Nie, mamy, mamy. I szkoda gadania i co chcesz znowu. Nie. Dzień dobry Państwu, tu Lwowska Fala.

Płyniemy do Was 5 października 2025 roku. Zapraszamy na poranną kawę z Lwowską Falą, a dobry wieczór mówimy przyjaciołom na drugiej półkuli. Wszystkich Was, lwowiaków i ślązaków, rodaków na wschodzie, w Kanadzie, Australii, Ameryce, przyjaciół Lwowa, gdziekolwiek są. a także i tych, którzy chcieliby do nas dołączyć, przygarniamy do naszej kresowej rodziny i zapraszamy na 979. spotkanie ze Lwowem na antenie Polskiego Radia Katowice i Polskiego Radia Opole w programie o kresach nie tylko dla kresowian. Lwowska fala nadal płynie i płynąć będzie jak Wisła do Gdańska.

W snach dawnymi bawią się wiosnami Jak tą złotą, jak tą wolną pią zanką Słyszymy piękne słowa, mimo zami zwiędłość przypomina nieśmiertelny żółty październik. A mało kto wie, że nazwa miesiąca październik pochodzi od słowa paździerz, która oznacza zdrewniałe części łodyg, lnu lub konopi odpadające podczas obróbki tych roślin w celu pozyskania włókna.

Ale gdzie jeździ pierwszy tramwaj? Jeszcze na Śląsku nie ma żadnego tramwaju. Do Gliwic Bojkowa przyjechał pan Tomasz Kuba Kozłowski z Domu Spotkań z Historią. Jak się pan tutaj czuje w Bojkowie? Czy czuć te kresy? No czuć, dlatego że od razu na budynku, w którym miałem okazję spotykać się z bojkowską młodzieżą, piękny fragment wystawy przypominający o tym, że... Kilkadziesiąt lat temu, osiemdziesiąt lat temu tutaj osiedlali się wypędzeni z Kresów, głównie z okolic Tarnopola, głównie z okolic Załoziec Polacy.

Można powiedzieć, że w dużej mierze Bojków to takie miejsce, szczególne miejsce na... w Górnym Śląsku, gdzie ten klimat kresowy wyczuwa się natychmiast nie tylko na Centrum Kultury, gdzie można znaleźć ową wystawę, ale także w domach mieszkających tutaj ludzi. jak chociażby u pana Krzysztofa Kruszyńskiego, typowy dom przypominający już wewnątrz wiszącymi na ścianach obrazami i klimatem, że tu mieszkają potomkowie wypędzonych z kresów. Kto z Twojej rodziny właśnie pochodzi z Kresów, pochodził z Kresów? Pradziadek mieszkał na Kresach właśnie we Lwowie.

We Lwowie mieliśmy z tym do czynienia od bardzo, bardzo dawna. Lwów był w dużej mierze kolebką polskiego feminizmu. Zarówno dziewczęta, młode kobiety, jak i młodzi mężczyźni jadą w Bieszczady i wzbijają się na szybowcach. I tam dochodzi do nieprawdopodobnej historii, lotu szybowcowego pilotowanego przez kobietę, która unosi się nad Bieszczadami, przecież bez żadnego silnika czy motoru, ponad dobę, ponad 24 godziny, do dzisiaj nie pobity kobiecy rekord długości lotu szybowcy. Bo takich historii zaskakujących, które po raz pierwszy wydarzyły się we Lwowie,

I młodzież też właśnie z takimi słowami wyszła z tego wykładu. Tylko we Lwowie. Bo rzeczywiście my śpiewamy tę słynną piosenkę, jak urodzić się to tylko we Lwowie, ale warto podbudować znakomity tekst tej piosenki. Wiedzą o tym, dlaczego. Ten Lwów jest tak ważny dla każdej dziedziny naszego życia i nie sposób sobie wyobrazić czegokolwiek bez Lwowa. Chciałbyś tam kiedyś pojechać, jak już będzie można? Tak, po wojnie z miłą chęcią bym tam pojechał, zobaczył, pochodził. Takie bardzo urokliwe, przynajmniej ze zdjęć, miasto się wydaje.

A ja się z Lwowa nie ruszam za ból, Za skarb, za skarż, nie w ból. Bo gdzie jeszcze ludziom tak dobre jak tu? Tylko we Lwowie. Gdzie śpiewy przytuliu i wódzu zysku Tylko we Lwowi I bogacz i dziad, tu co za pan brat I każdy ma uśmiech na twarzy A pan wie kto ma słodziutki ten grób Jak sok, czekolada i mniot Nigdy bym się kiedyś urodzić miał znów Tylko we Lwowi Nie ma jak Bóg.

Późniwi się dużo ładniejszych jest gwiazd, lecz Bóg to jest jeden na świecie. I z Niego wyjechać tak gdzieś ja bym mógł. Ta mamcia, ta skaźnie, Bóg. Bo gdzie jeszcze ludziom tak dobrze jak Bóg? Ty, Boże, Boże! Prześpiewam Cię, Dulu, i budzę ze snu. I bogacz, i dziad, tu słosa pan brat, I kurz, dyma, uśmiech na twarzy. I gdybym się kiedy urodzić miał znów, Nie szkoda gadania i cofnę sztum.

Bohaterskich ofiar było bardzo wiele, a najmłodszy, Janek Kukawski, miał zaledwie 9 lat. Dlatego w tych biegach biorą udział dzieci dziewięcioletnie. Częstochowskie dziewięciolatki po raz ósmy wystartowały w biegu Orląt Lwowskich. Wydarzenie odbywało się na terenie szkół oraz w miejskich parkach pod Jasną Górą. Jego organizatorami jest Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich oraz Częstochowski Magistrat, a także Szkoła Podstawowa nr 14. Relacja Martyny Słabikowskiej. Cześć, jak macie na imię? Tymon. Fabian. Mateusz! Wy chłopaki macie specjalne koszulki. Biało, czerwone i co na tych koszulkach?

A jak spojrzymy tam, zobaczcie, jest taki baner. Co tam jest napisane? Ojczyznie... Biegną na urodziny. Bieg Orląt. Ja wiem, że jesteście jeszcze za mali, nie macie w ogóle lekcji historii, bo przecież jesteście w klasie... Trzeciej. Ale pani wam na przykład mówiła, dlaczego tu przyszliście? Tak. No więc? Powiem. W pierwszej wojnie światowej walczyło dzieci i najmniejszy z nich miał 9 lat. No dokładnie tak. A o co walczyły takie miasto? O Lwów. O Lwów, dokładnie. Powodzenia w biegu. Bieg Orląt Lwowskich. No właśnie, lwowskie Orlęta to głównie młodzi ludzie, którzy bronili tej polskości Lwowa.

Z uśmiechem do mnie mów Ta krew to z piersi broczy Ta krew to za nasz Lwów Ja biłem się tak samo Jak starsi mam uchwał Tylko mi ciebie, mamo Tylko mi polski żal Tylko mi ciebie, mamo Tylko mi polski żal Z prawdziwym karabinem U pierwszych stałem czas

Do tego e-tweeningu zaprosiła właśnie szkołę z Szumska, mamy też w tym e-tweeningu szkołę z Turcji i z Węgier i te zajęcia odbywają się cyklicznie. Uczniowie się świetnie znają, jak przyjechali tutaj do nas, to nie byli już anonimowi, z uczniami spotkali się, cieszyli się, znali swoje imiona, rozmawiali i wreszcie mogli się zobaczyć na żywo. Jest to bardzo, bardzo dobra forma współpracy. Ta współpraca układa się w wielu kierunkach. Mamy uroczystości państwowe, tak jak 11 listopada czy 3 maja. Zawsze spotykamy się online. Nasi uczniowie oglądają na wizji, co dzieje się i jak to święto jest kultywowane poza granicami naszego kraju i jak mocno Polacy mieszkający tam przeżywają i dla nich jest to wspaniałe. Żywa lekcja patriotyzmu, więc jest to naprawdę bardzo ważne wychowawczo.

Panie Pawle, w czwartek w Centrum Kresowym miał Pan wykład pod tytułem Jak ocalić pamięć o kresach dla nowych pokoleń? I ja przychodzę z tym pytaniem. Właśnie, jak ocalić tę pamięć? To jest bardzo trudne, ale na szczęście w tej drodze do ocalenia tej pamięci mam swoje autorytety. Jeden z tych autorytetów zasiada często w naszej rozgłośni. W naszej mówię jako gość oczywiście. Jest to pani Danuta Skalska. Pozdrawiamy Danusię serdecznie. Która jest takim przykładem, jak mówić ciekawie o kresach, o historii niełatwej, często tragicznej, ale pamiętamy o tym, że kresy to nie tylko martyrologia, to nie tylko pamięć o ofiarach, to nie tylko domaganie się prawdy historycznej, ale również kultura, również wspomnienie ludzi, którzy tworzyli tę polskość właśnie na dawnych kresach Rzeczypospolitej.

I ta historia, która zwłaszcza młodym pokoleniom dzisiaj może wydawać się odległa, może wydawać się tajemnicza, jednak warto, aby była przekazywana, dlatego że dostrzegam i to nie chodzi tylko o moje otoczenie, ale ogólnie taki trend w Polsce, pewien brak wiedzy wśród zwłaszcza młodych pokoleń, jeżeli chodzi o historię Kresów, jeżeli chodzi o to, co się wydarzyło przez te kilkaset lat tak naprawdę, kiedy w miastach takich jak Lwów, jak Wilno, jak Stanisławów a przecież tylko wspominam te miasta II Rzeczypospolitej, a kiedy byśmy sięgnęli dalej, to te ziemie sięgały znacznie dalej.

Co wydarzyło się na tych ziemiach? Jakie postacie tworzyły polską historię tam? Jak dzisiaj... Można odpowiadać na pewną argumentację, bo przecież często dochodzi do pewnych nieporozumień na tym tle, kiedy ktoś wspomina kresy, może być niesłusznie posądzony o jakiś rewizjonizm, o jakiś tylko pusty sentymentalizm. A jednak, jak pisał Jan Paweł II, narody tracąc pamięć, tracą tożsamość. I tę pamięć i tożsamość historyczną w tym przypadku, ale pamiętamy, że tam wciąż, co prawda coraz mniej, ale jednak żyje naszych rodaków. Pamiętamy też właśnie o nich.

Na przykład przy okazji różnych rocznic danego wydarzenia staramy się w sposób zwięzły, atrakcyjny dla młodego odbiorcy to robić. I jestem tutaj przekonany, że to jest dobry wabik. Oczywiście nie można na tym poprzestać, nie można zrezygnować z szerszych publikacji, z książek, bo do tego oczywiście zachęcam, ale ten pierwszy kontakt młodego człowieka dzisiaj z tematyką kresową, musi być powiedziane jego językiem. I to nie jest rozmywanie właśnie chociażby historii, to nie jest robienie czegoś niegodnego, wręcz przeciwnie. Uważam, że wszelkie środki są tutaj jak najbardziej pożądane, byleby właśnie te prawdy historyczne, byleby tę pamięć przekazywać.

I warto, żeby o tym pamiętać. Warto, żeby pewne rzeczy odróżniać, bo Dzisiaj, kiedy rozmawiam często z Polakami, chociażby właśnie z współczesnymi kresowiakami, czyli z Polakami chociażby z Wileńszczyzny, czy też właśnie ze Lwowa, czy też z terenów dzisiejszej Białorusi, to kiedy oni mówią swoim charakterystycznym akcentem, są w Polsce, bo przyjechali, albo tutaj się sprowadzili, albo są w odwiedzinach, Często spotykają się z niezrozumieniem, to znaczy często traktuje się ich jako właśnie osoby, nie Polaków, tylko właśnie przedstawicieli tych narodów, które mamy na wschodzie. Tymczasem są to Polacy, którzy z Polski nigdy nie wyjechali, nie jest to Polonia, tak jak na przykład w Ameryce mamy Polonię, która...

czy w Europie Zachodniej, są to ludzie, którzy z różnych względów, czy politycznych, czy najczęściej ekonomicznych wyjechali. No ci ludzie Polski nigdy nie opuścili, to Polska po prostu zmieniła swoje granice i o tym też warto pamiętać, ponieważ często w sposób krzywdzący, można powiedzieć, Wiele osób się do nich odnosi w sposób niezawiniony, po prostu chodzi o pewną niewiedzę i my z tą niewiedzą trochę walczymy i dlatego warto o tym przypominać, ale też warto szukać własnych korzeni, dlatego że chyba jedna trzecia czy jedna czwarta z nas wszystkich to są kresowiacy, a więc... Wielu z nas może nawet nie być świadomym tego, że ma takie właśnie korzenie, a ci, którzy nie mają, no cóż, tak samo jak jest ważne dla nas powstanie warszawskie i to nie mówię tylko jako człowiek, który na co dzień mieszka w Warszawie.

Paweł Zdziarski, prezes Stowarzyszenia Wspólnota i Pamięć był z nami. Bardzo dziękuję i kłaniam się. Był czas, że Polski nie było na mapie, dlaczego tak się musiało zdarzyć? Że obcej mowy uczono w szkołach i trzeba było o Polsce marzyć. Myślimy dzisiaj o Polsce, mówimy nasz kraj ojczysty. Słuchamy polskiego hymnu, trwa apel uroczysty. Myślimy dzisiaj o Polsce, historia uczy pokory.

Nie mówmy o niej tylko od święta Ginęli za wolność ludzie Musimy o tym zawsze pamiętać Ten ważny temat, jak ocalić pamięć o kresach dla nowych pokoleń, będzie zapewne w naszym programie gościł dosyć często. A co w gospodarce? Otóż portal kresy.pl informuje, iż ukraińska spółka planuje wydobywać węgiel w Polsce. Ukraińska spółka Coal Energy ogłosiła zaktualizowaną strategię rozwoju na lata 2025-2027. Jednym z kluczowych celów jest uzyskanie koncesji na wydobycie węgla kamiennego ze złoża Bobrek-Miechowice położonego na granicy Zabrza i Bytomia.

Równolegle Coal Energy zamierza uczestniczyć w przetargach koncesyjnych w Rumunii, gdzie procedury są znacznie sprawniejsze. Spółka liczy na dostęp do wysokiej jakości złóż węgla antracytowego oraz prowadzi analizy dotyczące możliwości odzyskiwania metali ziem rzadkich z chałt pokopalnianych. zarówno w Rumunii, jak i w Polsce. Nasza historia pracy w Ukrainie pozwala nam nie tylko efektywnie prowadzić procesy wydobywcze i uzyskiwać lepszą rentowność. Mamy doświadczenie również w zakresie wydobycia węgla z hałd i teraz zamierzamy sięgnąć po technologie pozwalające na odzyskiwanie metali krytycznych, w szczególności pierwiastków ziem rzadkich, które znajdują się w hałdach w Polsce oraz Rumunii.

W zakresie surowców krytycznych widzimy również potencjał w Ukrainie, gdzie aktualnie poszukujemy partnerów amerykańskich do realizacji wspólnego projektu, powiedział prezes. Spółka zapowiedziała także utworzenie nowej jednostki zależnej specjalizującej się w doradztwie dla sektora zasobów naturalnych. Usługi górnicze, które firma świadczy już w Polsce, przynoszą zyski od 2023 roku, co, jak podkreślono, potwierdza skuteczność tego segmentu biznesu. Szanowni Państwo, ogłoszenia.

Pokazano wszystkie 23 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.