RP474: Potop szwedzki

Można powiedzieć najważniejszym generałem wojsk litewskich. Radziwiłł stał na czele armii Wielkiego Księstwa Litewskiego, która walczyła z kozakami. Walczył również z Rosjanami, którzy najechali na Rzeczpospolitą rok przed Szwedami. Gdy Szwedzi zdobyli Poznań, Rosjanie zdobyli Wilno. Janusz Radziwiłł winił za to króla Jana Kazimierza. Uważał, że król dał za mało wojska. Nieważne są teraz szczegóły. W każdym razie Radziwiłł postanowił dogadać się ze Szwedami. Podpisał w Rydze pakt.

Pakt, który Names mentioned in Polish. Litwa oddała się pod władanie Szwedów. Pamiętacie, część Wielkiego Księstwa Litewskiego już została zdobyta przez Moskwę, więc pozostałą część Radziwiłł chciał utrzymać jako księstwo, którego protektorem będzie Karol Gustaw. W naszej kulturze Janusz Radziwiłł jest uznawany za zdrajcę w naszej historii.

Tak przedstawił go Henryk Sienkiewicz w swojej powieści Potop. Cały rozdział powieści jest poświęcony wielkiemu zdrajcy Rzeczypospolitej. Jeszcze trochę opowiem Wam o opowieści Potop Henryka Sienkiewicza, bo historia tam opisana nie jest całkowicie zgodna z prawdą historyczną. Musicie to wiedzieć, gdy czytacie tę książkę lub oglądacie film. Ale dlaczego Janusz Radziwiłł tak zrobił? Dlaczego podpisał porozumienie ze Szwedami? Żeby to zrozumieć, pomyślmy jaka była sytuacja Wielkiego Księstwa Litewskiego w tamtym czasie. Odpowiedź jest prosta. Sytuacja była po prostu tragiczna.

Radziwiłł uważał, że to korona zerwała umowę, zerwała unię podpisaną w Lublinie, bo Jan Kazimierz uciekł na Śląsk. Dlatego Radziwiłł postanowił podpisać porozumienie ze Szwedami, którzy mieli chronić Litwę przed Moskwą. Dwa miesiące po podpisaniu umowy ze Szwedami, Janusz Radziwiłł przygotował obronę Tykocina na Podlasiu przed wojskami Jana Kazimierza. Janusz Radziwiłł chciał bronić się przed naszym królem, Janem Kazimierzem. Ale nagle okazało się, że zmarł w zamku w Tykocinie.

Być może został otruty, bo na jego ciele znaleziono bardzo dziwne plamy. Zatem Janusz Radziwiłł podpisał układ z Karolem Gustawem, ale chciałbym wspomnieć o jeszcze jednej Pewnie znanej wam osobie. Myślę teraz o Janie Sobieskim. Tak, tym samym, który później został królem Polski. Jan Sobieski miał 26 lat, gdy Szwedzi najechali Rzeczpospolitą. Był wtedy na początku swojej kariery wojskowej. Wcześniej uczestniczył w wielu bitwach z kozakami i tatarami. Młody Sobieski widział, jak szybko nastąpiły zmiany. Rzeczpospolita jeszcze kilka lat temu była wielkim mocarstwem, a teraz?

Czyli ten pakt i to myślenie było bardzo podobne do sytuacji z Januszem Radziwiłem, prawda? Jak widzicie Karolowi Gustawowi sprzyjała część szlachty polskiej i litewskiej. Dla nich być może to była zamiana króla na lepszego. Zamiana jednego wazy na innego wazę, lepszego wazę. Szlachta uważała Karola Gustawa za lepszego króla od Jana Kazimierza. Króla, który mógłby obronić Rzeczpospolitą przed Moskwą i kozakami. Kozacy wtedy weszli pod wpływy Moskwy, wybrali zwierzchnictwo Moskwy.