Mentionsy Mentionsy
Kryminatorium w RMF FM
Kryminatorium w RMF FM

Misja specjalna: Jak powstawała Warszawa

20.06.2023 ·14 min 36 s · 7 rozdziałów
6:22 · Odbudowa Warszawy po wojnie 2

Najpierw pojawił się pomysł, aby zostawić ruiny pro memoria. Stolica nie miała bynajmniej wrócić na jej właściwe miejsce, tj. do Krakowa, tylko zamierzano przenieść ją do Łodzi, miasta polskiego proletariatu. Szybko jednak ten plan odrzucono, a wszystko dlatego, że mieszkańcy sami zabrali się za porządkowanie i odbudowę Warszawy. Decyzje polityczne tylko potwierdziły tę społeczną inicjatywę. Bolesław Bierut mówił, że odbudowa stolicy jest koniecznością, choć będzie to zadanie wymagające wielkiego wysiłku i ugaszenia wielu sporów. Ogólnie mówiąc, były dwie koncepcje odbudowy. Wspomniani wcześniej Roman Piotrowski i Józef Sigalin byli zwolennikami nowej komunistycznej władzy. Dla nich nie miało znaczenia wierne odtworzenie Warszawy sprzed września 1939 roku. Zupełnie inaczej patrzył na ten problem ceniony przedwojenny profesor architekt Jan Zachwatowicz.

Znaczenie zabytków przeszłości dla narodu z drastyczną jaskrawością uwypukliły doświadczenia lat ostatnich. Kiedy Niemcy pragnąc zniszczyć nas jako naród burzyli pomniki naszej przeszłości. Bo naród i pomniki jego kultury to jedno. Mówił profesor. Kiedy zaproponowano by stare miasto posprzątać z gruzów i zostawić ruiny, Zachwatowicz stanowczo się temu sprzeciwił. Nie mogę zgodzić się na wydarcie nam pomników kultury. Będziemy je rekonstruowali, będziemy je odbudowywali od fundamentów, aby przekazać pokoleniom, jeżeli nie autentyczną, to przynajmniej dokładną formę tych pomników, żywą w naszej pamięci i dostępną w materiałach. Nie przekonywały go argumenty, aby na miejscu Starówki postawić nowoczesne bloki. Zachwatowicz powtarzał z uporem.

8:41 · Konflikt koncepcji odbudowy miasta 2

Poza tym na fundusz odprowadzano drobny procent ceny biletów na wydarzenia kulturalne. Rzecz oczywista, do odbudowy stolicy potrzebni jeszcze byli robotnicy. Głównie murarze, po kroju znanego z filmu Andrzeja Wajdy, człowieka z marmuru, czyli towarzysza Mateusza Birkuta. Współcześnie może to wydawać się niezrozumiałe, ale prawdą jest, że z całego kraju do Warszawy jeździły murarskie brygady ochotników. A jednak, mimo uporu architektów i zgody społecznej, profesorowi Zachwatowiczowi nie udało się przefrosować zgody na pełną rekonstrukcję Warszawy. Napotkał duży opór ludzi nowej władzy, którym marzyła się budowa wzorowego miasta socjalizmu. Kiedy więc z jednej strony stawiano wąskie kamieniczki starego miasta, kiedy Zachwatowicz zastanawiał się jak najlepiej odbudować katedrę św. Jana, inni pracowali nad projektami trasy WZ, Mariensztatu i Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej.

Śladem historycznego gmachu pozostał metrowej wysokości mur z czerwonej cegły oraz fragmenty ruin. Dlaczego nie udało się odbudować zamku? Ponieważ sprzeciwiał się temu pierwszy sekretarz Władysław Gomułka. Dopiero w 1971 roku już w epoce Gierka poważnie pomyślano o odbudowie zamku i zebrano się za ten temat poważnie. Trzy lata później zamek stał, ale jeszcze przez 10 lat trwały prace wykończeniowe. Oficjalnie otworzono Zamek Królewski w ostatni dzień sierpnia 1984 roku. Udało się zdążyć na obchody 45. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Jan Zachwatowicz nie doczekał tego dnia. Zmarł rok wcześniej. Lecz pamiętała o nim Warszawa, zdobył sobie szacunek i pomnik, postawiony w marcu 2021 roku na Placu Zamkowym niedaleko kolumny Zygmunta.

Pokazano wszystkie 4 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.