ZUPA, ZAKUPY, CISZA I RĘCE SKRZYŻOWANE JAK DO MODLITWY | KrymiKrąg | #143

31-letnia kobieta wraca po pracy do mieszkania na krakowskim Kurdwanowie, zostawia nierozpakowane zakupy, nalewa sobie zupę i nagle znika bez płaszcza, butów i telefonu. Kilkanaście miesięcy później zostaje odnaleziona w polu pod Krakowem, z rękami ułożonymi jak do modlitwy. W tle ksiądz, tajemniczy mężczyzna z ciężkim workiem na klatce schodowej, pieniądze za milczenie i kościół, który od początku sprawia wrażenie bardziej zainteresowanego własnym spokojem niż sprawą Małgorzaty Szabatowskiej. Zapraszam.

Małgorzata Szabatowska urodziła się 18 czerwca 1979 roku w Cieszanowie, małym podkarpackim miasteczku, wręcz stereotypowo myśląc, miejscu w którym życie kręci się wokół kilku stałych punktów. Kościoła, szkoły, plotek i tego charakterystycznego społecznego nadzoru, w którym człowiek nie dorasta sam dla siebie, tylko dla opinii sąsiadów. Cieszannów końcówki lat 90. nie był miejscem wielkich perspektyw. Młodzi albo uciekali do większych miast, albo zostawali, żyjąc nierzadko tak jak ich rodzice. To też region bardzo religijny, gdzie ksiądz często miał większy autorytet niż nauczyciel czy policjant. Z kolei dziewczyna spotykająca się z klerykiem mogła jednocześnie być sensacją, ale i tematem, o którym publicznie nikt nie chciał mówić.

Znajomi z tamtego okresu wspominali Małgorzatę jako osobę spokojną, bardzo cichą, wręcz wycofaną, jedną z tych dziewczyn, które nie próbują dominować grupy, nie robią wokół siebie zamieszania, nie imprezują do rana, tylko raczej stoją trochę z boku i sprawiają wrażenie ludzi, którzy więcej myślą niż mówią. Chodziła do liceum w Lubaczowie, maturę zdała w 1998 roku i wtedy jej życie wyglądało jak życie wielu dziewczyn z małych miejscowości. Szkoła, dom, parafialne spotkania młodzieży, rozmowy o przyszłości, religii, moralności, o tym jak powinno wyglądać dobre życie. W takich środowiskach kościół jest czymś więcej niż instytucją. To centrum towarzyskie, miejsce budowania relacji, czasem wręcz jedyny sposób, żeby młodzi ludzie mogli się poznać poza szkołą.

Potem trafiają do zamkniętego świata, gdzie oficjalnie mówi się o czystości, wyrzeczeniu i powołaniu, a nieoficjalnie wszyscy wiedzą, że rzeczywistość wygląda dużo bardziej chaotycznie. Bo Kościół uwielbia opowiadać o celibacie jako duchowej sile. Ale bardzo nie lubi rozmawiać o tym, ilu księży prowadzi podwójne życie, ilu ma partnerki, dzieci, mieszkania kupowane dla znajomych, ile kobiet przez lata funkcjonuje w kompletnym zawieszeniu. Ani oficjalnie w związku, ani wolne, ani szczęśliwe. I najprawdopodobniej w takim układzie znalazła się Małgorzata. Piotr został księdzem, ale relacja się nie skończyła. Wręcz przeciwnie. Utrzymywali kontakt, podobno też inny, co miało się potwierdzić w momencie odnalezienia ich wspólnych zdjęć, wiadomości i śladów stałego kontaktu.

I tutaj znowu pojawia się Piotr, bo według ustaleń finansowo uczestniczył w zakupie mieszkania. Ksiądz, duchowny, człowiek żyjący oficjalnie w celibacie i skromności inwestuje pieniądze w mieszkanie Małgorzaty. To jest właśnie ten moment, kiedy pęka cała fasada opowieści o duchowym życiu. Kościół bardzo często wymaga odwiernych rygoru moralnego, którego sam nie jest w stanie utrzymać we własnych strukturach. I nie chodzi nawet o sam romans, tylko o ten mechanizm podwójnych standardów. Oficjalnie ambona, kazania i moralność, a prywatnie relacja ukrywana przed wszystkimi, pieniądze, emocjonalna zależność i coraz większe napięcie. Kilka tygodni przed Piotr miał wysyłać Małgorzacie wiadomości z żądaniem zwrotu 50 tysięcy franków szwajcarskich.

To wyglądało raczej jak dwa równoległe życia, które nigdy nie mogły się oficjalnie przeciąć. Piotr funkcjonował w świecie kościoła, seminarium, później kapłaństwa i doktoratu w Szwajcarii, ale jednocześnie utrzymywał wieloletni związek z kobietą, która podporządkowała mu praktycznie całe swoje życie emocjonalne. Bo ksiądz może wrócić do sutanny, parafii, kolegów duchownych i swojej pozycji społecznej. Kobieta zostaje z tajemnicą, oczekiwaniem i świadomością, że formalnie nie istnieje w życiu tego człowieka. Małgorzata pisała listy, wiersze, planowała przyszłość. On coraz bardziej próbował te relacje kontrolować. Znajomi wspominali, że musiała meldować mu się po pracy, informować gdzie jest i co robi. To już nie brzmi jak romantyczna historia o zakazanej miłości, tylko jak relacja oparta na nierównowadze i napięciu.

Rysopis podobno nie pasował do najbliższego otoczenia Małgorzaty, ale później zaczęto zwracać uwagę na księdza Krystiana, bliskiego znajomego Piotra. I tutaj niestety historia robi się jeszcze bardziej niewygodna dla kościoła, bo Krystian również był księdzem, służył w Niemczech i również miał mieć partnerkę. To właściwie pokazuje cały zamknięty system podwójnego życia, funkcjonujący gdzieś obok oficjalnej narracji o kapłaństwie. Dwóch duchownych, obaj żyjący w relacjach z kobietami, jeden z nich według części osób przypominający mężczyznę z portretu pamięciowego. A mimo to wszystko przez długi czas pozostaje w strefie niedomówień, półsłówek i ostrożnych reakcji otoczenia. Ludzie często boją się oskarżać księży nawet wtedy, gdy wiele rzeczy zwyczajnie się nie zgadza.

I właśnie tam ukrył się elektroniczny ślad kobiety, która jeszcze kilka godzin wcześniej jadła zupę we własnej kuchni. Jednocześnie wracał temat wtajemniczego mężczyzny z workiem. Relacja studentów początkowo mogła wydawać się dziwną anegdotą, czymś wręcz groteskowym, ale z czasem zaczęła nabierać znaczenia. Portret pamięciowy coraz częściej zestawiano z osobami z otoczenia Piotra i tutaj pojawia się coś bardzo charakterystycznego dla spraw, w których przewija się kościół. Nagle wszyscy zaczynają mówić półsłówkami. Dziennikarze docierali do anonimowych księży, ludzi z kurii, osób związanych z diecezją. Zaczynały pojawiać się sugestie, że relacja Małgorzaty z Piotrem była w kościelnym środowisku tajemnicą Poli Szynela.

I to było bardzo dziwne, bo trudno logicznie wyjaśnić, dlaczego spokojna kobieta, która wróciła po pracy do domu, nagle miałaby wieczorem znaleźć się właśnie tam. Policja potraktowała ten trop bardzo poważnie. W kwietniu 2011 roku pojawili się tam nurkowie, sonar, specjalistyczny sprzęt. Przeczesywano dno zbiornika, jakby śledczy próbowali znaleźć odpowiedź w miejscu, które już wcześniej zdążyło obrosnąć miejskimi legendami. I nic. Czas zaczynał działać na niekorzyść. Ślady znikają, ludzie zapominają, świadkowie zaczynają wątpić we własną pamięć. W międzyczasie media coraz mocniej skupiają się na kościelnym wątku, bo trudno było go ignorować. Właśnie tutaj zaczyna być widoczny pewien mechanizm, który wraca w wielu historiach związanych z Kościołem.

Nie chodzi nawet o samą winę konkretnych osób, ale o atmosferę. W świeckich sprawach ludzie zwykle szybciej zaczynają mówić, obwiniać się nawzajem, ratować siebie. W strukturach kościelnych często pojawia się coś jak mur milczenia. Ostrożność, troska o dobro kościoła, która momentami zaczyna brzmieć jak coś najważniejszego. Bo kościół od dekad funkcjonuje trochę jak zamknięte państwo w państwie. Ma własną hierarchię, własny system lojalności i własny sposób rozwiązywania problemów. Skandale bardzo często próbuje się najpierw wyciszyć, przeczekać albo zamknąć wewnętrznie. Przełom nastąpił dopiero wtedy, kiedy śledztwo praktycznie ugrzęzło. Sekcja wykazała złamany nos i żebra.

Podobny wiek, ciemne włosy, okulary i oczywiście policja nigdy oficjalnie nie połączyła tych spraw, ale ludzie bardzo szybko zaczęli tworzyć własne teorie. Jeśli chcecie posłuchać o którejś ze spraw, dajcie znać w komentarzach. Jeśli będzie ich przynajmniej 200, zrealizuję obie. Szczególnie dziwnie wyglądały późniejsze losy ludzi przewijających się wokół tej historii. Ksiądz Krystian przez lata był po prostu jednym z duchownych służących za granicą. Kolejny ksiądz z polskiej diecezji, lubiący karierę w Niemczech, co zresztą jest dość częste. Polscy duchowni od dawna wyjeżdżają do bogatszych krajów Europy, bo tam kościół nadal dysponuje ogromnymi pieniędzmi, a parafie desperacko szukają księży. Przez lata był w Niemczech, aż nagle w 2023 roku zrezygnował z probostwa, tłumacząc wszystko sprawami prywatnymi i później praktycznie zniknął z życia diecezji.

To jest właśnie coś, co bardzo często pojawia się w historiach związanych z Kościołem. Ludzie nie tyle odpowiadają na pytania, ile po prostu znikają z pola widzenia. Przeniesienia, wyjazdy zagraniczne, nowe funkcje, rekolekcje, problemy zdrowotne albo właśnie enigmatyczne sprawy prywatne. Instytucja przez dekady nauczyła się zarządzać trudnościami nie przez pełną transparentność, ale przez przesuwanie problemu w inne miejsce. Podobnie wygląda historia samego Piotra. Po odnalezieniu Małgorzaty biskup miał doradzić mu szukanie miejsca w Szwajcarii. I nawet jeśli ktoś bardzo chce wierzyć, że była to zwykła troska od duchownego, trudno ignorować szerszy kontekst. Później od 2018 roku formalnie nie należy już nawet do diecezji zamojsko-lubaczowskiej.

Nawet jeśli człowiek widział coś dziwnego, często wypierał to sam przed sobą, ale ostatnia dekada bardzo zmieniła społeczny klimat. Filmy dokumentalne o nadużyciach w kościele, kolejne afery, utrata autorytetu części hierarchów. Wszystko to sprawiło, że ludzie zaczęli dużo odważniej mówić o sprawach, które kiedyś zamiatano pod dywan. I może właśnie dlatego archiwum X wróciło do tej historii teraz, a nie wcześniej. Czasami potrzeba dekady, żeby ktoś uznał, że nie chce już chronić dawnych znajomych albo instytucji, która wcześniej wydawała się nietykalna. W efekcie sprawa Małgorzaty przestaje być tylko historią kryminalną. Staje się też opowieścią o tym, jak łatwo w zamkniętych strukturach granica między ochroną instytucji a ukrywaniem niewygodnych faktów może się zacierać tak bardzo, że po latach trudno już powiedzieć, gdzie kończy się oficjalna narracja, a gdzie zaczyna to, co przez lata pozostawało niewypowiedziane.