Mentionsy Mentionsy
Kampus Nauka
Kampus Nauka

Język wszystkich Słowian?

06.04.2026 ·11 min 29 s

Język wszystkich Słowian? Jeszcze w IX w. spisano język staro-cerkiewno-słowiański. Miał on być zrozumiały dla wszystkich Słowian, ale używano go tylko w specjalnych okolicznościach. Dzięki doktorowi Ignacemu Dolińskiemu z Instytutu Slawistyki Zachodniej i Południowej UW poznamy historię tego języka i sprawdzimy, jak mógł brzmieć. Rozmowę prowadzi Patrycja Fruba.

Po pierwsze słowiański, no ale to jest raczej oczywiste. Po drugie cerkiewny, to znaczy język, którego pochodne Są używane w cerkwiach, czyli w kościele prawosławnym słowiańskim. Do dzisiaj są tworzone modlitwy. Cały czas liturgia jest sprawowana w tym właśnie języku, a staro to ten element oznacza właściwie to, że spośród wszystkich tekstów cerkiewnych, które są w zasadzie takie bardzo archaiczne, bo tym językiem nikt już w tej chwili Nie mówi, to nie jest język żadnego narodu. Spośród tekstów cerkiewno-słowiańskich wyodrębniono najbardziej archaiczne, tzw. kanon SCS-u, ale to już są takie profesjonalne wiadomości. Staro-cerkiewno-słowiański dlatego, żeby nie łączyć wprost z obszarem bułgarsko-macedońskim, chociaż to jest najbliżej.

I na pewno jeszcze nie z innymi językami, chociaż były takie próby, żeby ten język połączyć bardziej z misją wielkomorawską, czyli na przykład uznać, że on jest jakoś związany na przykład bardziej ze słoweńskim. Czyli kto spisał ten język? To jest stały punkt omawiania. I tu uwaga. SCS powstał właściwie poza granicami Słowiańszczyzny. Powstał na terenie Bizancjum. Miasto Tesaloniki, po słowiańsku Sołun, było już na terenie Cesalia, czyli część Macedonii Egejskiej. To zostało już rehellenizowane. Zostało zajęte przez Słowian aż do Peloponezu. Peloponnes był Terraslawika, to znacząca nazwa, tak był nazywany powszechnie.

Na poziom równoapostolski, czyli język, który miał mieć ten sam autorytet i tę samą funkcję i to samo bogactwo co język grecki o tysiącletniej historii, co łacina i co hebrajski. Jeżeli SCS został uznany za... Język, którym można krzewić wiarę chrześcijańską, to musimy sobie uświadomić, jaka różnica musiała być między gwarą, okolic Sołunia i czymś niebosiężnym dosłownie i w przenośni. Można, wiem, że się narażę tutaj kilku kolegom, Ale można powiedzieć, że ten język został stworzony przez genialnego językoznawcę, jednego z najbardziej wykształconych ludzi epoki, Konstantego zwłaszcza.

Metody mu głównie pomagał jednak. I w ten sposób Konstanty Filozof, tak był nazywany, podniósł ten język na wyżyny retoryki Pisma Świętego hebrajskiej, a później greckiej. A do czego językoznawcom teraz może służyć ten język, badania nad nim? Cały czas powstają dzieła na temat SCS-u. Na przykład bada się głównie składnie konstrukcje gramatyczne. Oczywiście cały czas naukowcy ten język badają. Samo poznawanie i krzewienie znajomości SCS-u przypomina niestety naukę o łacinie i o starogreckim. Tam już żadnych odkryć takich wiekopomnych i rewolucyjnych już nie należy się spodziewać.

I był to język spisany, więc nie jesteśmy zupełnie pewni jego wymowy. Natomiast badacze się tym zajmują. I tutaj pan doktor ma ze sobą próbkę. Czy możemy poprosić? Oczywiście, tylko niestety muszę uprzedzić, chociaż będzie to tekst zrozumiały. Jednak może się wydać troszeczkę dziwny. W nim właśnie dlatego SCS jest dla nas taki cenny. Są elementy, które SCS zastał. Prasłowiańszczyzny je miał, mianowicie tzw. jery, półsamogłoski, które wspierały tekst SCS-u w tamtym czasie, teksty słowiańskie, w realizacji tzw. prawa otwartych sylab. Wszystkie sylaby muszą być otwarte. I w związku z tym jeden z na pewno najstarszych tekstów, bo Słowianie musieli zostać schrystianizowani na terenie Bizancjum, więc modlitwa Ojcze Nasz, jedna z najstarszych.

Amin. Mnie samemu nawet jest trudno przestrzegać tych zasad jerowych, ale tak właśnie to miało być, bo zachowanie jerów prasłowiańskich jest jedną z najcenniejszych rzeczy, które widzimy w SCS. Jeżeli zaintrygował was ten temat, to doktor Ignacy Doliński prowadzi OGUN. Jaki jest próg wejścia? Z jakich wydziałów studenci biorą w nim udział i czy trzeba umieć cyrylicę, żeby tam przyjść? Ogun, czyli mogą przyjść studenci z całego Uniwersytetu i z tego się nawet bardzo cieszę, bo mam historyków, fizyków, politologów. Bardzo się cieszę z obecności klasyków i wszystkich, którzy przychodzą, bo są zainteresowani. Nie muszą, ale są zainteresowani i mają często wielką wiedzę szczegółową na różne tematy.

Oczekiwania to znajomość Gramatyki któregoś języka słowiańskiego, może kilku, ale też znajomość innych języków indoeuropejskich bardzo się przydaje, bo często robimy wycieczki w różne strony, gramatyczne zwłaszcza. To są zajęcia po prostu z całym światem. Jestem z tego bardzo zadowolony, chociaż ubolewam, naprawdę muszę to powiedzieć, ranga SCS-u na polonistykach. O języku starocerkiebno-słowiańskim opowiadał dr Ignacy Doliński z Instytutu Slawistyki Zachodniej i Południowej Uniwersytetu Warszawskiego. Bardzo dziękuję za rozmowę. Dziękuję państwu, dziękuję pani. Same sztosy.

Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.