AI i literatura

Drodzy Państwo, razem ze mną w studio dwóch dzisiaj gości i już mówię kto. Profesor Suman Gupta, Open University of London. Good morning. Good morning. I profesor Paweł Marcinkiewicz, Uniwersytet Opolski. Obaj panowie zajmują się literaturą. A profesor Marcinkiewicz za chwilę wytłumaczy, opowie z jakiej okazji i w ramach jakiego wydarzenia profesor Gupta został do Opola zaproszony i przyjął też zaproszenie do radia, za co jestem bardzo wdzięczny. Thank you very much. Szanowni Państwo, w tej chwili odbywa się XXII Opolski Festiwal Nauki i dzisiaj w środę odbywa się wykład z profesorem Sumanem Guptą, który jest częścią tego festiwalu.

To jest jakiś rodzaj obsesyjnego obsesji. Najpierw profesor Gupta chciał powiedzieć jak bardzo mu miło, że został zaproszony do Opola i ma nadzieję, że wiele się nauczy będąc tutaj w Polsce u nas również na uniwersytecie. Jego odpowiedź brzmi mniej więcej tak, że sztuczna inteligencja w tej chwili w edukacji Ma taką bardzo nieokreśloną rolę. Trudno jest studentom, uczniom korzystać z tego narzędzia, przede wszystkim dlatego, że używanie go wchodzi w obszar plagiatu. I nie wiemy jeszcze do jakiego stopnia używanie sztucznej inteligencji jest plagiatem, bo przecież używając sztucznej inteligencji tworzymy tekst, którego jeszcze nie ma.

No więc te kwestie edukacji związane są przede wszystkim z ogólną niewiedzą po obu stronach. Nie wiemy do jakiego stopnia można tej sztucznej inteligencji używać. Czyli właściwie problem natury prawnej w gruncie rzeczy też stoi przed nami. So is it a legal problem? It is partly a legal problem. It's also a problem of understanding what the outcomes of education are. So the assessment system has been devised Suman Gupta, Witold Sulik

Suman Gupta, Witold Sulik. Tak, więc do jakiegoś stopnia, musimy w rzeczywistości odczytać nasze współkoncepty, pomysły o tym, jak czytać, co to jest tekst, co to jest autor, co to jest styl. Wszystkie te rzeczy rozumiemy do jakiegoś stopnia, ale ta technologia pomoże nam wdrażać, rozszerzyć to rozum. No więc musimy się nauczyć na nowo rozumieć, co to jest autor, co to jest tekst, co to jest styl i nauczyć się czytać teksty w nowy sposób.

No właśnie i czy ona rzeczywiście w tych prostych formach literackich, gatunkach jest w stanie bardzo szybko wkroczyć i nie będziemy w stanie tego rozstrzygnąć? Do you think that artificial intelligence may replace real authors, human authors and can really threaten the way literature has existed until now? Yes, this is actually a critical question. It depends a great deal on two factors.

One is the creative side, the writers, the actual producers of literature. And the other is the industry, the publishers, the promoters, the selling, the retailers. The latter, the people who produce, they might be able to sell Artificial Intelligence Products and Sidecut. The actual human creativity. Ja tutaj się wtrącę, bo zrobi się to długie i skomplikowane. Więc problem polega na tym, że oprócz tego, że są autorzy i jest sztuczna inteligencja, to jeszcze są firmy, które tworzą aplikacje, tworzą programy. I może dojść do takiej sytuacji, w której właśnie takie firmy przejmą to pole.

Hopefully the Booker Prize won't be awarded to artificial intelligence soon. If that is done, then lots of things have to happen before that. Jeśli to się stanie, to jeszcze dużo się musi rzeczy w technologii ulepszyć, zmienić. Just to explain that. First of all, artificial intelligence has to be given some kind of legal status. Suman Gupta. Suman Gupta.

Więc przede wszystkim musimy rozwiązać problem prawny związany ze sztuczną inteligencją. Musimy mieć jakąś osobowość prawną. No i po drugie musimy wyobrazić ją sobie jako jakąś osobę. Jako jakiś podmiot tworzący teksty. No i tutaj brakuje nam obecnie rozwiązań. Nie ma na razie żadnych rozwiązań związanych ze sztuczną inteligencją. Chociaż wczoraj jak rozmawiałem z Sumanem powiedział mi, że niektóre wydawnictwa mają taki stempel na swoich książkach. Książka stworzona przez człowieka. Czy mogę jeszcze coś powiedzieć? Myślę, że jeśli to się wydarzy, to prawdopodobnie to się wydarzy, ponieważ pewien komercyjny czy polityczny interes będzie zapewniony tym.

I to jest niebezpieczeństwo wymazania kultur lokalnych, kultur niszowych. Is in interaction with a large number of other writers, other intellectual influences, other literatures. No więc fakt, że tutaj jeszcze profesor Gupta chciał to dokładnie wyjaśnić, fakt, że mamy coś takiego jak polska literatura, to jest raczej sztuczny konstrukt, ponieważ różni pisarze, ich teksty łączą się z innymi tekstami w obrębie literatury.

I wyraźnie akcentowane są te literatury, tak jak w przypadku profesora Gupty, że kraj pochodzenia, korzenie w tym przypadku, Indie w przypadku pana profesora, są bardzo ważne, są widoczne w tych literaturach. I o tym się mówi, to jest ważna kwestia, więc ta unifikacja, nie tylko te lokalne kultury, ale w ogóle może dojść do czegoś takiego, że jak w takim razie pisać o czymś swoim, jeżeli program będzie nam to unifikował, przerabiał. The most recent important writers, perhaps not the most recent, but such writers as Zadie Smith or Salman Rushdie, they have proven with their works that local tradition matters.

No więc to jest bardzo ciekawe, ponieważ profesor Gupta twierdzi, że właśnie ta lokalność, ona jest jakby przesiąknięta pewną uniwersalnością. I bez tej uniwersalności gdzieś tam w tle lokalność nie byłaby w stanie istnieć samodzielnie. Lokalność bierze swoją atrakcyjność, swoją siłę z tego, że jest częścią jakiejś szerszej uniwersalności. I w tych pisarzach, których Witku wymieniłeś, Widzimy lokalność, ale ta lokalność podpiera się na szerszej ogólnoświatowej kulturze literackiej, na szerszej tradycji. No więc lokalność nie zniknie.

So locality matters for readers. Yes, I think that is true. What I worry about a bit is the idea that locality is taken as exclusive. That somehow to be local means that you are indifferent. Suman Gupta. Suman Gupta. No więc problem z lokalnością jest taki, że jest ekskluzywna, że w pewnym sensie wyklucza istnienie, każda pojedyncza lokalność wyklucza istnienie innych i też neguje w pewnym sensie globalność, czyli ten fakt realny współistnienia w takiej rzeczywistości globalnej.

Trudno o jakąś taką bardzo jednolitą, przystępną definicję literatury brytyjskiej. Ona jest po prostu sformataryzowana, bardzo wielokulturowa. Tak właśnie myślałem, że tak będzie. Oczywiście Szkocję i Walię bardzo dobrze, że też profesor wymienił, bo jak najbardziej zasługują. Bo z jednej strony, jak mówiłem, ciągle będzie ona tworzona, będzie powstawała, ludzie będą ją pisali. Natomiast fajnie, gdyby rzeczywiście Literatura była po prostu literaturą dla wszystkich na całym świecie. Jeżeli będziemy ciekawi tego świata, tego jak ludzie myślą, jak żyją, jak piszą, to po prostu istnieje literatura jako forma komunikacji. I to jest myślę ta kwestia, o której profesor Suman Gupta się przychyla, że ją właśnie

A co skłania profesora Guptę do pesymizmu, to są ludzie, którzy będą używać tej sztucznej inteligencji. No tak, bo pamiętajcie drodzy Państwo, że to my ją uczymy. Więc jeżeli sztuczna inteligencja napisze kiedyś książkę, przy której będą płakać miliony, wzruszać się, to znaczy, że dobrze ją nauczyliśmy, a nie, że ona jest taka genialna. Ale do tego musimy sami być wrażliwi, czytać, myśleć, przeżywać, bo inaczej będzie tworzyła nam naprawdę coraz gorsze rzeczy. Słuchajcie, bardzo Wam dziękuję. Podbudowaliście mnie. Już przestałem bać się sztucznej inteligencji tak bardzo. Jeszcze oczywiście przypomnę, prof. Suman Gupta z Londynu, z Uniwersytetu i prof. Paweł Marcinkiewicz z Uniwersytetu Polskiego byli moimi gośćmi. Thank you very much. I do zobaczenia, mam nadzieję.