Wojenne losy zimowych olimpijczyków II RP
Krzysztof Kierski z IPN w Olsztynie przybliża wojenne losy polskich zimowych olimpijczyków II Rzeczpospolitej. Choć nie zdobyli żadnego medalu, z dumą reprezentowali polskie barwy na międzynarodowych arenach, większość wzięła też udział w walkach o niepodległość Polski. Przygotował Mirosław Sochacki. https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2022/02/zimowi-olimpijczycy.mp3
Historyczny leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. Choć nie zdobyli medali, z dumą reprezentowali przedwojenną Rzeczypospolitą na stokach i lodowiskach. Już wkrótce na polach bitew wykazali się hartem, odwagą i męstwem. Wojenne losy zimowych olimpijczyków II RP opowiada Krzysztof Kierski, historyk IPN w Olsztynie. W polskim sporcie II RP szczególną rolę odgrywali olimpijczycy, którzy począwszy od 1924 roku, to jest od pierwszych igrzysk olimpijskich po zakończeniu I wojny światowej, zaświadczali na arenie międzynarodowej o istnieniu odrodzonej po latach zaborów Polski i jej cywilizacyjnym rozwoju.
W okresie istnienia II RP odbyły się cztery zimowe olimpiady. W 1924 roku we Francji, w Chamonix-Montblanc, w 1928 roku w Szwajcarii, w St. Maurice, w 1932 roku w Stanach Zjednoczonych, w Lake Placid i w 1936 roku na terenie III Rzeszy w Garmisch-Partenkirchen. W zimowych olimpiadach, które odbyły się w okresie istnienia II RP, wystartowało łącznie 61 Polaków. Mimo iż żadnemu z nich nie udało się zdobyć medalu, godnie reprezentowali Polskę na arenach międzynarodowych. Na pierwszy medal zimowych igrzysk olimpijskich Polska musiała poczekać do 1956 roku, kiedy to w kombinacji klasycznej na igrzyskach olimpijskich w Cortina d'Ampenzo brązowy medal zdobył Franciszek Gąsienica-Kroni.
Olimpijczycy II RP to elita polskiego sportu. Cieszyli się oni ogromnym prestiżem społecznym zarówno w trakcie trwania karier sportowych, jak i po ich zakończeniu. Byli to sportowcy nad wyraz ideowi, wychowani przez polską szkołę i wojsko. Wielu z nich wchodząc na sportowe szczyty miało za sobą udział w czynie niepodległościowym w latach 1914-1918 oraz w walkach o kształt terytorialny II RP. Wspominani ludzie niewątpliwie rozsławiali imię Polski na świecie. Zimowi olimpijczycy II RP wnieśli istotny wkład dla rozwoju sportu poprzez działalność organizacyjną, która przejawiała się w społecznej aktywności w klubach i stowarzyszeniach oraz zaangażowaniu w strukturach regionalnych i krajowych polskiego sportu.
Wybuch II wojny światowej spowodował, że zimowe olimpiady zaplanowane na rok 1940 i 1944 nie odbyły się, a zdecydowana większość polskich sportowców zmuszona została do zaprzestania regularnych treningów i przygotowań olimpijskich. Sportowe plany odeszły na bok, a głównym celem stało się dla nich przetrwanie. Najbardziej liczną grupą przedwojennych polskich zimowych olimpijczyków byli hokeiści. Część z nich we wrześniu 1939 roku, wypełniając swój patriotyczny i obywatelski obowiązek, stanęła do walki zbrojnej z niemieckim i sowieckim agresorem.
Mieczysław Kasprzycki, hokeista z Igrzysk w Garmisch-Partenkirchen w 1936 roku. Był żołnierzem Września, następnie brał udział w walkach na froncie francuskim. Po internowaniu dalszy okres II wojny światowej spędził w Szwajcarii grając w klubie Grashoppers Zürich. Tadeusz Adamowski, który najpierw jako zawodnik, a później jako trener położył ogromne zasługi w rozwoju hokeja na lodzie w Polsce, wprowadzając między innymi w życie kanadyjskie wzorce, w drugiej połowie lat dwudziestych minionego stulecia uznawany był za jednego z najlepiej wyszkolonych technicznie hokeistów Europy. Uczestniczył w Igrzyskach Olimpijskich w St. Maurice, Jesienią 1939 roku, po walkach z Niemcami w okolicach Bydgoszczy i Grudziądza, został wzięty do niewoli niemieckiej, gdzie przez cały okres wojny przebywał w oflagu 2C Woldenberg.
Wstąpił do tworzącej się Armii Polskiej ZSRR. Wraz z II Korpusem Polskim walczył na Bliskim Wschodzie i w operacjach włoskich. Uczestniczył m.in. w bitwie pod Monte Cassino. Również Zdzisław Sabiński w czasie II wojny światowej był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Z kolei Stefan Stupnicki brał udział w kampanii wrześniowej 1939 roku. Szczęśliwie jednak uniknął niewoli i przedostał się na zachód, gdzie również został żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych. Wielu z przedwojennych hokeistów zaangażowało się w struktury Polskiego Państwa Podziemnego prowadząc działalność konspiracyjną. Lucjan Kulej, absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Organizacji Wojskowej, ochotnik Wojska Polskiego, który w składzie IX Pułku Łanów brał udział w walkach polsko-ukraińskich o Małopolskę Wschodnią i w wojnie polsko-bolszewickiej.
Przed wybuchem II wojny światowej drugą najbardziej liczną reprezentacją Polaków podczas zimowych Igrzysk Olimpijskich byli narciarze. Wielu z nich zapisało bojową kartę podczas walk we wrześniu i październiku 1939 roku oraz w trakcie kolejnych lat wojny. Józef Bujak wcielony do armii austriackiej walczył na froncie rosyjskim i włoskim w latach 1917-1918, gdzie został ranny. Uciekł ze szpitala wojskowego w Chebie i przybył do Zakopanego, po czym wstąpił do Wojska Polskiego otrzymując przydział do Brygady Strzelców Podhalańskich. W kampanii wrześniowej 1939 roku brał udział w walkach w obronie Warszawy.
Bronisław Czech, najwybitniejszy narciarz II RP, jesienią 1939 roku rozpoczął działalność konspiracyjną, a dokładnie kurierską, w maju 1940 roku, aresztowany przez gestapo, początkowo więziony w Tarnowie, skąd został skierowany do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Zmarł w szpitalu obozowym 5 czerwca 1944 roku. Michał Górski, aresztowany w 1944 roku i skierowany do obozu pracy w Nowym Sączu, to również jeden z narciarzy przedwojennej drużyny olimpijskiej. Stanisław Karpiel był żołnierzem Armii Krajowej w rejonie Kościeliska.
W swoim domu ukrywał przed gestapo m.in. Stanisława Marusarza. Franciszek Kawa, członek Polskiej Organizacji Wojskowej od maja 1919 roku w Wojsku Polskim. Brał udział w walkach polsko-ukraińskich o Małopolskę Wschodnią i w wojnie polsko-bolszewickiej. We wrześniu zaś 1939 roku walczył z Niemcami. Został wzięty do niewoli niemieckiej, przebywał kolejno w obozach jenieckich w Weilburgu, Osterode, Grossborn i Woldenberg. Jednak nie wszyscy znarciarzy mających za sobą udział w zimowej olimpiadzie byli gotowi poświęcić się na rzecz Polski. Andrzej Krzeptowski w okresie II wojny światowej kolaborował z okupantem niemieckim angażując się w akcję Goralenvolk polegającą na usiłowaniu wyodrębnienia narodowości góralskiej jako rzekomo niepolskiej.
Kiedy chciał udać się ponownie na Węgry, na terenie Słowacji ponownie został aresztowany. Więziony na terenie okupowanej Polski, namawiany był do współpracy i prowadzenia szkolenia narciarskiego w armii niemieckiej. Odmowne decyzje stały się przyczyną do skazania go na karę śmierci. W obliczu tej decyzji zaplanował ucieczkę z więzienia Montelupich w Krakowie, która zakończyła się dla niego pomyślnie. Powrócił na Węgry pod fałszywym nazwiskiem Stanisław Przedstalski, pracując do końca wojny w Węgierskim Związku Narciarskim. Na koniec należy też wspomnieć o bobsleistach startujących podczas zimowych Igrzysk Olimpijskich przed wybuchem II wojny światowej. Antoni Bura, bobsleista w konkurencji załóg pięcioosobowych, w 1917 roku wcielony do armii austriackiej, następnie jako członek Polskiej Organizacji Wojskowej uczestniczył w działalności niepodległościowej na Śląsku Cieszyńskim.
Był kierownikiem Głównego Komitetu Plebiscytowego w Cieszynie. W 1920 roku wstąpił do Wojska Polskiego walcząc w wojnie polsko-bolszewickiej. W czasie II wojny światowej, początkowo w Lublinie, a następnie w Krakowie, pracował w przedsiębiorstwie sprzedaży węgla, a następnie w stolarni. Jerzy Łucki z kolei w sierpniu 1914 roku wstąpił do Legionów Polski, gdzie rok później w walkach pod Kielcami został dwukrotnie ranny. Następnie był żołnierzem Armii Austriackiej i walczył na froncie włoskim. W listopadzie 1918 roku wstąpił do Wojska Polskiego biorąc udział w walkach polsko-ukraińskich i wojnie polsko-bolszewickiej. W kampanii wrześniowej 1939 roku walczył w stopniu majora.
Zginął 18 września 1939 roku podczas ewakuacji do Rumunii. Józef Plater Brühl w latach 1914-1918 był żołnierzem armii francuskiej, a następnie wstąpił do armii polskiej we Francji. Po powrocie do kraju jako zawodowy oficer został tłumaczem i kurierem dyplomatycznym w Wojsku Polskim. 21 stycznia 1940 roku w Konstantynowie został aresztowany przez Niemców i osadzony w obozie koncentracyjnym w Dachau, gdzie zginął w 1941 roku. Tych kilkanaście biogramów polskich przedwojennych olimpijczyków pokazuje nam ich różne losy w czasie II wojny światowej. Losy jakże często tragiczne.
Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Opis historii IPN i jego role w badaniach historycznych.
Opis roli olimpijczyków II RP w polskim sporcie i ich losy podczas II wojny światowej.
Opis losów i aktywności olimpijczyków II RP podczas II wojny światowej.
Podsumowanie i zakończenie audycji.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.