Propaganda w podręcznikach PRL

Historyczny Leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. Basia i Leszek idą do szkoły. Przechobecna propaganda w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotarła także do podręczników szkolnych. Propaganda w podręcznikach szkolnych PRL. To właśnie autorzy podręczników przy pomocy nauczycieli mówili uczniom co jest warte zapamiętania, a co zasługuje na niebyt. Opowiada Krzysztof Kierski z IPN w Olsztynie. Najwięcej miejsca po II wojnie światowej podręczniki szkolne poświęcały Związkowi Sowieckiemu, który miał być gwarantem granic i niedoścignionym wzorem do naśladowania.

Generalnie z treści zadań zawartych w podręcznikach matematyki, jawił się obraz postępu gospodarczego i cywilizacyjnego PRL. Bohaterami zadań byli przede wszystkim robotnicy i chłopi, którzy przedstawiani byli jako ci, którzy najciężej pracują na rzecz dobrobytu kraju. W podręcznikach do fizyki, niemal przy każdej okazji, gdy mówiono o prądzie elektrycznym, poruszana była sprawa elektryfikacji wsi Polski. Wielkopolska wieś Wojnowo powiatoborniki została zelektryfikowana przez uczniów Państwowego Gimnazjum Mechanicznego w Poznaniu. Uczniowie klasy siódmej mieli okazję dowiedzieć się na przykład, że komunizm to władza rad plus elektryfikacja. Od lat pięćdziesiątych do połowy lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia wmawiano uczniom, że żarówkę wymyślił Aleksandr Łodygin, a Thomas Edison ledwie ją udoskonalił.

Jak widać z przytaczanych przykładów, autorzy podręczników doby PRL-u potrafili dotrzeć do ucznia z propagandą na każdym przedmiocie. Analiza treści podręczników pokazuje, że istniał pewien odgórnie ustalony kanon i sposób prezentowania treści propagandowych, Celowe i systematyczne oddziaływanie podręczników przechodziło kilkuetapową kontrolę, zanim stało się narzędziem do kształtowania percepcji i myśli ucznia. Specyfiką tych podręczników było to, iż uprawiały one tzw. propagandę pozytywną, W której nie pokazywano lub usprawiedliwiano zjawiska negatywne. Wiele treści było powtarzanych w podręcznikach do różnych przedmiotów, aby spowodować należyte ich ugruntowanie w świadomości uczniów.