Okrągły Stół, wybory 4 czerwca i Tadeusz Mazowiecki. Jaki był rok 1989?

To nie są osoby, z którymi będziemy rozmawiać, bo ci są zbyt radykalni, a Wałęsa wbrew pozorom wydawał się taką osobą do rozmowy. I to, co się wtedy wydarzyło, było czymś zupełnie na przekór, logice tego, co się w latach 80. w Polsce działo. Cytujesz w swojej książce Dziki Wschód Józefa Oleksego, jednego z liderów wtedy i później wolnej Polsce, liderów PZPR, a potem liderów Lewicy przecież w końcu w wolnej Polsce będzie nawet premierem. On w twojej książce, cytujesz go, mówi, że partia tak naprawdę nie była przygotowana do Okrągłego Stołu. Partia nie była przygotowana do Okrągłego Stołu, bo tak naprawdę nikt nie był przygotowany do Okrągłego Stołu, bo tak jak powiedziałem, to było wydarzenie, które się w ogóle nie mieściło w żadnej logice politycznej. To jest mniej więcej tak jakby kat albo naczelnik więzienia, może nawet nie naczelnik, tylko jakiś zwykły blokowy, po prostu strażnik więzienny siadał ze swoim aresztantem więźniem i próbował się dogadać.

No a to się jednak jakoś udało zrobić i to pokazuje, jak bardzo niezwykłe sytuacje miały miejsce. I PZPR nie była przygotowana, bo nikt nie był przygotowany, ale z tym PZPR-em to jest jeszcze jedna sprawa, bo PZPR nie był przygotowany przede wszystkim do tego, żeby funkcjonować w ogóle na wolnym rynku idei. PZPR to była partia, która była stworzona z milionów No niby członków, ale tak naprawdę ludzi nieaktywnych. Ludzi, którzy liczyli na frukta władzy. Partia władzy w sensie ścisłym. To dzisiejsze partie władzy to mogą się chować przy PZPR-ze. Partia była państwem. Państwo było partią. I w tym sensie, jeżeli Okrągły Stół miał polegać na tym, nawet nie na dzieleniu się władzą, bo nie o to chodziło przy Okrągłym Stole, tylko jeżeli Okrągły Stół polegał na tym, żeby pozwolić na legalne, bo to było najważniejsze dla Solidarności,

Na powtórne zalegalizowanie czy relegalizację, więc Solidarność miała się na nowo pojawić w firmomencie politycznym naszego kraju, to oznaczało, że zmieniają się zasady politycznej gry, że jest jakaś konkurencja idei, a do tej konkurencji PZPR było absolutnie niegotowe i najlepiej to pokazało to, co się później z PZPR stało zniszczonym, rozwiązanym w styczniu 90 roku. Obydwie strony mówią, że to kompromis. Czy można by tak policzyć? Dla kogo większy kompromis? Dla której strony? Bardzo interesujące pytanie, bo myślę, że ono... To znaczy kto mógł więcej stracić? Myślę tak, prawda? No myślę, że niewątpliwie do stracenia więcej mieli PZPR-owcy i więcej stracili rzeczywiście i co więcej po trzecie bardzo dobrze, że się stało z perspektywy ogólnopaństwowej i interesu ogólnonarodowego.

To byłoby takie najbardziej optymistyczne spojrzenie. Wracamy jeszcze do tych wyborów. One były zaskoczeniem tak dużym, że i dla jednej i drugiej strony oznaczało przez pewien moment pewien paraliż, prawda? Ten paraliż trwał naprawdę dłuższy czas. Trwają dyskusje między historykami, na ile np. Partia Komunistyczna mogła przewidzieć swoją klęskę. My tego nie rozstrzygniemy teraz jednoznacznie, bo byli politycy PZPR-owscy, którzy zdawali sobie z tego sprawę, byli tacy, którzy byli absolutnie wstrząśnięci. Ale ten paraliż trwał w czerwcu, w lipcu i tak naprawdę skończył się dopiero w sierpniu. Kiedy Lech Wałęsa zainspirował Lecha i Jarosława Kaczyńskich, którzy z kolei stali się brokerami takiej koalicji, która rozbiła dotychczasowy układ sił. Solidarność dogadała się z ZSR-em, czyli Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym.