Gorzki smak wolności Gruzja po 1989 r. cz.1. Pan Wojciech Górecki

Gruzja myślę, że obok państw bałtyckich była tym krajem, tą republiką sowiecką, która najbardziej konsekwentnie dążyła do niepodległości. W ogóle cały Kaukas dążył, Armenia również. później związała się z Rosją na wiele lat. Teraz obserwujemy trochę odwrotny proces, ale wtedy właśnie Rosja, Armenia kwestionowała pozycję Moskwy i początkowo, kiedy się zaczynał konflikt karabaski, to Moskwa wspierała Azerbejdżan. Więc ten cały Kaukas, jeśli chodzi o tendencje odśrodkowe już w czasach pierystrojki, dość silną pozycję zajmował. Natomiast rzeczywiście Gruzja Być może przodowała na Kaukazie Południowym. To się wiązało z kilkoma rzeczami. Po pierwsze Gruzja miała doświadczenie niepodległego bytu już w XX wieku.

Można powiedzieć, że Związek Sowiecki się po tych szwach narodowościowych jednak gdzieś tam zaczął rozprówać. To też zresztą nie tak jednoznaczna sprawa, różnie było w przypadku Abchazji, różnie w przypadku Osetii, ale akcja równa się reakcja, jeżeli tam się zaczęły ruchy jakieś od środkowe, ale od Gruzji w stronę, bo też były takie pomysły, żeby się do Rosji Sowieckiej jeszcze przyłączyć, mówię o Abchazach, Osetijczykach z południa, no to oczywiście budziło to reakcję. I to był zdecydowanie atak wojsk sowieckich na pokojową demonstrację 9 kwietnia 1989 roku. Dwadzieścia kilka osób zginęło, około dwudziestu osób oficjalnie, faktycznie troszkę więcej.

Wszyscy pamiętają traumatycznie te lata. Ja wtedy zaczynałem jeździć do Gruzji. W latach... Światła nie było, prądu nie było, ludzie... Drzewa w parku rąbali, żeby czymś napalić w piecu, żeby się ogrzać, bo zimy jeszcze wtedy były dość ostre, dość surowe. Nie było pracy, niczego nie było. Skąd to się wzięło? Był to kraj, który miał coś do zaoferowania, mianowicie swoją żywność, swoje wina, swoją wodę mineralną, chociażby dla wielkiej Rosji. Więc teoretycznie to powinno jakoś mitygować okres przejścia do gospodarki rynkowej. No więc rzeczywiście Gruzja jest wybitnie żyzną krainą i słynącą z owoców cytrusowych i z plantacji wina, z plantacji herbaty, ale właśnie cały przemysł upadł. Skończyły się te połączenia.

Więc właśnie Gamza Hordia zaprosił Kaszpirowskiego do... Dotpili się, Kaszpirowski w tym okienku, kiedy było światło i można było nadawać program telewizyjny właśnie, starał się zahipnotyzować widzów. W pewnym momencie do studia telewizyjnego wtargnęli mnisi prawosławni, twierdząc, że to jest antychryst, wygonili go wodą święconą z tego studia. Takie rzeczy się wtedy w Gruzji działy. To było strasznie spolaryzowane społeczeństwo. To była jedna przyczyna. Druga przyczyna, że on był skrajnie antyrosyjski. Oczywiście Rosja starała się pomagać jego przeciwnikom. On miał trójkę przeciwników, taki triumvirat, to były bardzo barwne postacie. W ogóle w Gruzji trudno było o niebarwną postać wtedy.

Było trochę słusznych pretensji. Było trochę słusznych pretensji. No i to też Sacharow takie zdanie powiedział. Oczywiście wszyscy Abchazowie to cytują, zdają na pamięć. Powiedział, że na Gruzach dużego imperium, mała imperia powstają, wymienił Gruzję. Gruzja sama była biedna, sama była ofiarą imperializmu rosyjskiego. Natomiast z punktu widzenia Abchazów to wyglądało inaczej. Poza tym w Abchazji Rozwinęły się też bardzo ciekawe elity, o tym już nie będzie okazji porozmawiać, bo to też byśmy bardzo wchodzili głęboko, ale w każdym razie powstały elity, które się zaczęły też domagać początkowo większej samodzielności w ramach sowieckiej Gruzji, potem były pomysły oddzielenia się i przejścia do sowieckiej Rosji, potem wybuchła wojna.

Wcześniej była wojna w Osetii Południowej i to jest zupełnie inny przypadek, bo... Osetijczycy są ludnością napływową w Osetii Południowej. To jest część Gruzji. Notabene Gamsa Hurdia zlikwidował formalnie autonomię południowo-osetyjską. To był obwód autonomiczny w ramach sowieckiej Gruzji, a Abchazja była republiką autonomiczną, czyli oczko wyżej. No i ten obwód powstał po to, żeby po prostu rozbić Gruzję i żeby po prostu były te... czym naciskać na władzę w Tbilisi. Osetijczyków w Chinwali było parę rodzin na początku XX wieku. No tym niemniej właśnie tam był pierwszy, i tam Rosja bardzo, bardzo silnie pracowała. Jeszcze jest Osetia Północna w Federacji Rosyjskiej i to jest ojczyzna Osetijczyków, więc tam była mowa o Zjednoczeniu, dwóch Oset i tak dalej.

90 parę procent w niektórych wioskach Ormian. No i tam po prostu Ereba ze wszystkich sił powstrzymywał tych separatystów, bo straciłby, mając zablokowane granice z Azerbejdżanem, z Turcją, po prostu jedyne okno na świat to Gruzja. No Iran jeszcze gdzieś daleko, ale Iran wiadomo, złe relacje z Zachodem i tak dalej, z Erewania się przez trzy przełęcze jedzie na granicę irańską, a Gruzja jest blisko, więc po prostu... Tylko dzięki temu, że Rywań powstrzymywał tych Ormian, no to tam nie doszło do drugiego Karabachu. Ale tak, ludność azerbejdżańska przy granicy z Azerbejdżanem, Dolna Kartlia, tak zwane Borczało, Abchazowie przy granicy z Rosją, z terenami, gdzie mieszkają pokrewne Abchazom ludy czerkiewskie, muzułmańscy Adżarowie przy granicy z muzułmańską Turcją w Adżarii, Osetijczycy przy granicy z Osetią Północną w Rosji, Czeczenikistowie przy granicy z Czeczenią.

Potem to wszystko Rosja skonsolidowała wkraczając w 2008. W Abchazji wybuchła wojna w 1992 w sierpniu i trwała do września 1993 roku w efekcie Gruzja straciła kontrolę nad Abchazją, Osetią Południową i miała jeszcze iluzoryczną kontrolę nad Adżarią, gdzie z kolei rządził były pierwszy sekretarz pochodzący z książęcej rodziny. Na Kaukazie były takie rzeczy możliwe, że książę był pierwszym sekretarzem Asłana Baszydze, który... który się okopał w Adżarii, nie ogłaszał żadnej secesji, ale nie wpuszczał wojsk gruzińskich na przykład. Założył partię, miał parlamentarzystów, ale nigdy nie jeździł do Tbilisi.

Parlament nigdy tego nie ratyfikował, no i Szefarnadze się zorientował rzeczywiście, Z jednej strony Rosja pomogła się uporać z rebelią Gamsahurdii, bo tak jak powiedzieliśmy, Gamsahurdia wracał do Gruzji, do zachodniej Gruzji, skąd pochodził, do Megrelii, próbował stamtąd iść nad Pilisin, ale właśnie to Rosjanie pomogli właśnie to zlikwidować, zdławić tę rebelię z wiada Gamsahurdii. Natomiast jeśli chodzi o Abchazję i Osetię, to oczywiście Rosja wprowadziła blokadę Abchazji i Osetii, ale nie zamierzała likwidować tych bytów, dlatego że... wygodne narzędzie, żeby dzielić rząd właśnie oddziaływania na władzę w Tbilisi. Tym niemniej to pomogło Szewardnadzemu opanować sytuację, pomogło Szewardnadzemu uspokoić właśnie ten stan, gdzie rzeczywiście było niebezpiecznie wychodzić na ulicę i zaczął się taki marazm, który trwał.