Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa czekają zmiany. Zdecydują szerokie konsultacje

Gość Dwójki. Gościem Dwójki jest dziś Agata Diduszko-Zyglewska, Przewodnicząca Zespołu do Spraw Pola Literackiego przy Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dzień dobry. Dzień dobry. Z jednej strony czytelnictwo rośnie. Wiemy z danych zgromadzonych przez Bibliotekę Narodową, że w 2023 roku nastąpił taki znaczący wzrost liczby osób, które sięgały po książki. Wiemy też, że biblioteki mają się dobrze. To był jeden z priorytetów Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa.

Natomiast, żeby było dobrze, nie wystarczy tylko dbać o biblioteki, więc rzeczywiście tym razem staramy się pomyśleć o tym właśnie we współpracy z całym środowiskiem, co zrobić, żeby program też odpowiadał na potrzeby tych innych aktorów z tego pola. Państwo nie ukrywają, że takim momentem, w którym te dyskusje się rozpoczęły, był listopadowy Współkongres Kultury, który również był przez panią współorganizowany. Jakie głosy, pani zdaniem, wtedy wybrzmiały najsilniej właśnie w kontekście stanu czytelnictwa, czy w ogóle tego świata literackiego w Polsce? Rzeczywiście sprawy związane z czytelnictwem i z piśmiennictwem, warto o tym też mówić, były jednym z takich wzbudzających największe emocje obszarów, o których rozmawialiśmy podczas Współkongresu Kultury.

Powstanie Zespołu do Spraw Pola Literackiego i właśnie te prekonsultacje w tak ogromnej skali, to jest realizacja rekomendacji Współkongresu Kultury. Bo rzeczywiście rozmowa była o tym, że o ile udało się państwu od tego 2012 roku, kiedy program powstawał, wzmocnić biblioteki, to niestety w dalszym ciągu jesteśmy w takiej sytuacji, że rynek książki w Polsce jest nieuregulowany. A to oznacza, że rzeczywiście między innymi pisarze, pisarki zarabiają mało, że często jest tak, że nawet ktoś kto Zajmuje się tym naprawdę zawodowo. Musi pracować na inne sposoby, żeby móc to robić. Że, jak wiemy, niestety zamykają się małe księgarnie, bo nie wytrzymują rynkowych zasad.

Tak nie jest. To wszystko są naczynia połączone. Żeby dystrybutorzy mieli co dystrybuować, to warto zadbać o pisarki i pisarzy, a także, żeby ludzie w mniejszych miejscowościach, gdzie niekoniecznie docierają te duże sieci, Z kolei mieli dostęp do książki, czyli żeby rosło czytelnictwo, czyli żeby w efekcie rynek się powiększał. Musimy dbać o to, żeby były, istniały i się rozwijały małe księgarnie i tak dalej. Więc kiedy myśli się o tym głębiej, to te pozornie sprzeczne interesy właśnie np. małych księgarni i wielkich dystrybutorów nie są jednak tak bardzo sprzeczne. Mnie tutaj w tych zaleceniach Instytutu Książki zainteresował zwłaszcza ten punkt zakładający uznanie tych małych, kameralnych, certyfikowanych księgarni za instytucje kultury.

W pewnym sensie rozumiem, że miałoby to również zbliżać te małe księgarnie do bibliotek, które przecież w bardzo wielu miejscach kraju odgrywają rolę takich swoistych domów kultury, zwłaszcza tam, gdzie właśnie ta oferta kulturalna nie jest aż tak bogata. Tak, to jest także ważna rekomendacja środowiska księgarskiego, która padła na Współkongresie Kultury. Problemem małych księgarn jest to, że rzeczywiście, ponieważ są w tej chwili traktowane po prostu jak działalność gospodarcza, pomimo tego, że to nie jest zwykła działalność gospodarcza, To nie mogą takie jak instytucje kultury czy organizacje pozarządowe na poziomie samorządowym, a to głównie tam się rozgrywają te sprawy, prosić o jakiekolwiek ułatwienia czy właśnie niższe czynsze i tak dalej, co miałoby naprawdę sens w tym kontekście i dlatego wprowadzenie do polskiego prawa

Takiego pojęcia, które by sprawiało, że księgarnie mogłyby być swoistymi instytucjami kultury, bo to nie chodzi o to, żeby one nagle musiały zamiast sprzedawać książek tworzyć cały program i zastępować w tym domy kultury. Nie o to chodzi. Natomiast rzeczywiście chodzi o to, żeby przekonstruować prawo tak, żeby zauważyć szczególną rolę I tutaj od razu można zobaczyć jak ta sprawa się komplikuje, bo my też w Ministerstwie Kultury pracujemy w tej chwili nad tym, żeby rozpocząć nowelizację takiej ustawy matki dla kultury, czyli ustawy o prowadzeniu działalności kulturalnej. I jeżeli mówimy o tym, że mamy zmienić pojęcie tego, czym jest instytucja kultury tak, żeby ona mogła objąć też księgarnię, to oznacza, że musimy to też zauważyć w tym dużym procesie.

Już padło podczas prekonsultacji, że na przykład polem promocji czytelnictwa mogą być także szpitale, Przychodnie, różnego rodzaju miejsca, gdzie ludzie muszą przebywać dłużej, a nie mają tam dostępu do książek w tej chwili i że są bardzo mądre sposoby na to, żeby przez takie inne nieoczywiste kanały skutecznie realizować promocję czytelnictwa. To mogą robić właśnie organizacje pozarządowe. Jeszcze jedna rzecz. Nową taką rzeczą, którą proponuje operator programu, którym jest Ministerstwo Edukacji Narodowej jest to, żeby teraz w ramach tej ich części programu można było także w szkołach Nie tylko dokupować książki, co było możliwe do tej pory, ale też doposażać właśnie te miejsca, zmieniać je w takie bardzo miłe kąciki do czytania, co się łączy z tym, że mamy niż demograficzny, co oznacza, że w wielu szkołach nagle jest więcej miejsca na różne dodatkowe, ważne działania.

A to też jest ciekawe, dlatego że chciałam zapytać o to, jak dużą część uwagi poświęcają państwo W Zespole do Spraw Pola Literackiego właśnie młodzieży i dzieciom. Wiemy, że młodzież wbrew pozorom po książki sięga coraz częściej. Rośnie ten segment literatury skierowanej właśnie do tych młodych dorosłych. Czy rzeczywiście w jakiś sposób skupiają się państwo szczególnie na tej grupie czytelników? Zespół do spraw politycznych dopiero zaczyna działać, ale rzeczywiście w takim naszym harmonogramie tego, co musi się zdarzyć, jest myślenie o konieczności nawiązania w ogóle przez Ministerstwo Kultury takiej dużo bardziej gęstej współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej, dlatego że w tej chwili, jak wszyscy wiemy, trwają prace nad zmianą podstaw programowych.

I my żeśmy już w czasie Współkongresu Kultury bardzo intensywnie rozmawiali o tym, że w tej chwili edukacja kulturowa, czytelnictwo i tak dalej właściwie jest nieobecne w szkole, bo takie przedmioty jak muzyka czy plastyka są niesłychanie anachroniczne w kontekście świata takim, jakim on teraz jest i uczestnictwa w kulturze dzieci, kanałów uczestnictwa, sposobów tego, czym one się interesują. Więc mamy takie poczucie, że żeby realnie kultura, w tym czytelnictwo trafiło do szkół, to rzeczywiście nasi eksperci, ekspertki muszą brać udział w pracach tych zespołów przekonstruowujących w ogóle całą podstawę programową. Dlatego, że kultura musi się znaleźć także w innych przedmiotach, a to jakie przedmioty bezpośrednio powinny Wprowadzać uczniów w świat kultury też jest tematem do bardzo głębokiego przedyskutowania, więc pracujemy nad tym i zacieśniamy relacje z Ministerstwem Edukacji Narodowej, bo to jest coś, co może się tylko nam udać, jeżeli wyjdziemy z tej silosowości

I jeżeli będziemy to robić wspólnie, bo rzeczywiście Ministerstwo Edukacji Narodowej ma niezwykłą po prostu możliwość docierania systemowego po prostu do wszystkich dzieci, jest to niesamowite. Prekonsultacje trwają. Jak rozumiem, Państwo zaproszają do rozmów przedstawicieli bardzo różnych środowisk. Jakie będą te dalsze kroki do tworzenia już konkretów Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa, tej trzeciej odsłony? No i też czy wiemy już jaki budżet będzie przewidziany dla programu? Przypomnę, że w latach 2021-2025 to był ponad miliard złotych. Tak, w kolejnej edycji to też będzie ponad miliard złotych, więc pieniędzy jest dużo, natomiast rzeczywiście ważne jest to, żeby dobrze wycelować w zaspokajanie właściwych potrzeb.

I teraz praca nad tym będzie wyglądała w taki sposób, że to co w tej chwili się toczy, to są prekonsultacje eksperckie, czyli rzeczywiście Taki rodzaj konsultacji, do których my jako Ministerstwo zapraszamy konkretne organizacje, kilkadziesiąt organizacji pozarządowych, organizacji branżowych, ale także biblioteki wojewódzkie, gminne, stowarzyszenia biblioteczne, księgarskie, Ale także właśnie organizacje związane z edukacją szkolną, pozaszkolną, animatorów. To jest bardzo duża grupa organizacji, które zaprosiliśmy do tego procesu. Natomiast kiedy ten proces się zakończy i my w gronie operatorów Narodowego Programu po prostu przejrzymy te wszystkie propozycje, a już po tych pierwszych spotkaniach muszę powiedzieć, że część z nich jest niesłychanie celna, świetna i realizowalna, co najlepsze.

I wtedy po tych pierwszych prekonsultacjach, zaakceptowaniu możliwych uwag, daniu odpowiedzi co do tych uwag, które nie są możliwe do realizacji, będzie etap konsultacji publicznych. I tutaj naprawdę każda osoba może wziąć udział w tych konsultacjach i one są też takim absolutnie obowiązkowym momentem. One potrwają przez miesiąc. Więc tutaj zachęcam wszystkie osoby zainteresowane tym, bo po tych konsultacjach jest dokładnie ten sam mechanizm, czyli zbieramy te uwagi i to już będą uwagi do materiału, który będzie uwzględniał to, co wynikło z prekonsultacji. I kiedy to nastąpi? To będzie wczesną jesienią. Będziemy to ogłaszać na stronach ministerstwa, Instytutu Książki, biblioteki. Wszyscy operatorzy będą to nagłaśniać.

Agata Diduszko-Zyglewska, Przewodnicząca Zespołu do Spraw Pola Literackiego przy Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, gościła dziś w dwójce. Bardzo dziękuję. Dziękuję bardzo.