Generacja Z (Sezon 3, Odcinek 7) - Unia dla wszystkich, czy dla elit?

Lisboa, Bruksela, Warszawa. Generacja Z, tak nazywa się podcast, którego Państwo właśnie słuchają. Tworzymy go wspólnie z Euronetem. Przeglądamy się z bliska pokoleniu Z, zastanawiamy się, czym wyróżniają się osoby z tej generacji, jak patrzą na życie i co może motywować ich do działania. Tym razem pytanie, czy Unia Europejska uwzględnia interesy młodych ludzi? Czy czują się oni częścią wspólnoty i czy mają przekonanie, że Unia Europejska robi coś dla ich generacji? Justyna Wiśniewska, 20-letnia studentka pedagogiki uważa, że Unia jest sojusznikiem jej i jej rówieśników. Czuję, że Unia Europejska naprawdę dobrze reprezentuje może nie tyle moje interesy, ale przynajmniej wartości i idee, które są mi bliskie i które są dla mnie ważne.

Myślę, że jest ona moim mniejszym bądź większym, ale na pewno sojusznikiem. I szczególnie w ciągu lat, kiedy u sterów była poprzednia ekipa rządząca, często odczuwałam, że Unia dba o moje interesy o wiele lepiej niż rząd mojego ojczystego kraju. Jeśli jest jedna rzecz, którą chciałabym zmienić, to to, żeby Unia czasem była nieco bardziej śmiała w swoich ruchach, Zdaniem Justyny, Parlament Europejski jest sprawiedliwy w uwzględnianiu interesów społecznych różnych grup.

Niemka, 21-letnia Wiebke Selman studiuje filozofię i jest jedną z autorek niemieckiej odsłony podcastu o Generacji Z i jako przedstawicielka tego pokolenia niewiele wie o programach Unii skierowanych do młodych. Bardzo niewiele słyszę o Unii Europejskiej i dlatego też niewiele słyszę o takich programach. Moja dziewczyna jedzie na początku przyszłego roku do Hiszpanii z programem Erasmus i właściwie dopiero dzięki temu wiem, że jest taki unijny program dla młodych ludzi, który pozwala na pobyt za granicą i myślę, że to dobrze. Fajne jest też to, że od razu pomyślałam, czy to mogłoby być też coś dla mnie, ale jednak nie. Wiedziałam, że Erasmus istnieje, ale nie wiedziałam, że to program unijny. Aby to zrozumieć, dopiero moja dziewczyna musiała skorzystać z tego programu, co moim zdaniem wiele mówi o tym, jak Unia Europejska promuje swoje działania.

I niestety nie znam innych programów. Wipke proponuje więc unijnym urzędnikom sposoby na dotarcie do młodych ludzi. Wierzę, że aby być bliżej europejskiej młodzieży, Unia Europejska musiałaby przede wszystkim dotrzeć tam, gdzie jest największa liczba młodych ludzi. Myślę, że obecnie są to tylko media społecznościowe i że kryje się w nich duży potencjał. Myślę, że można by było na przykład zapytać influencerów, czy mogliby rozpowszechniać informacje o unijnych programach. Tak przekazywać informacje, że takie programy istnieją, bo moim zdaniem mogą dotrzeć do wielu młodych ludzi. Można też na przykład przeprowadzić ankietę w mediach społecznościowych, w których obserwujący będą mogli zagłosować. Oczywiście pytanie brzmi, na ile takie badanie jest w rzeczywistości reprezentatywne, ale z pewnością wyraża opinia, a wyniki byłyby w jakiś sposób wartościowe dla Unii Europejskiej.

Oczywiście zawsze pojawia się pytanie, co Unia z tym zrobi, czy naprawdę jest zainteresowana poznaniem opinii młodych ludzi i jakąś odpowiedzią na to. Uważam, że w ten sposób Unia zdecydowanie mogłaby zbliżyć się do młodych ludzi. Czy pokolenie ZAT uważa, że Unia Europejska może coś dla nich zrobić? O to zapytałam doktor habilitowaną Martę Żerkowską-Bala, socjolożkę i politolożkę z Uniwersytetu SWPS. Ja bym zaczęła od tego, że młodzi ludzie, o których teraz mówimy, to już są młodzi ludzie, którzy całe swoje życie spędzają w tej rzeczywistości. Polskiej jako członka Unii Europejskiej. I pewne rzeczy wydają im się oczywiste, to znaczy to, że możemy podróżować bez paszportów, to, że możemy podjąć pracę gdziekolwiek, czy istnienie pewnych programów, do których jeszcze wrócimy. To są takie rzeczy, które dla większości młodych są naturalne.

Ja mam też przed sobą ostatnie badanie Eurobarometru, które było przeprowadzane w 2024 roku. I tutaj pytano młodych ludzi, z tym, że ta grupa młodych była zdefiniowana dosyć szeroko, to były osoby od 15 do 30 roku życia. Pytano o wpływ Unii Europejskiej na codzienne życie i tutaj ten wpływ w Polsce jest duży. 35% osób uważa, że ten wpływ jest bardzo duży, 46% osób, a więc znakomita większość badanych uważa, że ta Unia wpływa na nasze codzienne życie do pewnego stopnia. Na to mogą wpływać właśnie te różne możliwości wyjazdu, możliwości studiowania, możliwości podjęcia pracy za granicą. Ale też te wszechobecne etykietki świadczące o tym, że różne inwestycje były sfinansowane właśnie ze środków unijnych.

No i też o tym pewnym zainteresowaniu, pewnym przekonaniu o tym, że ta Unia ma znaczenie świadczy chęć udziału w wyborach do Parlamentu Europejskiego, która też jest relatywnie wysoka. Chociaż od razu mogę zaznaczyć, że raczej frekwencji z ostatnich wyborów parlamentarnych tutaj nie pobijemy. No i ten wpływ jest dostrzegany w różnych obszarach. Najbardziej rozpoznawalnym unijnym programem dla pokolenia Z jest oczywiście program Erasmus+. Erasmus w zasadzie w całej Unii Europejskiej jest tym najbardziej rozpoznawalnym programem i tym programem, z którego najczęściej, najchętniej młodzi ludzie korzystają. To wynika z kilku przyczyn. Program jest skierowany do różnych grup wiekowych, o czym nie wszyscy wiedzą. Natomiast ta grupa studencka jest grupą chyba najbardziej zainteresowaną takimi wyjazdami międzynarodowymi. Names mentioned in English. Names mentioned in English.

Rzeczywiście inne inicjatywy, których jest kilka, tak to nie tylko wspomniany portal, ale też program DiscoverEU, inicjatywa solidarnościowa Unii Europejskiej, to są takie programy, o których młodzież znacznie rzadziej wie i znacznie rzadziej z nich korzysta. Tutaj ten brak informacji na temat programów i też wynikający chyba trochę z tego brak zainteresowania to są jedne z głównych przyczyn, które podają młodzi ludzie, kiedy przyznają się do tego, że nie korzystają. Natomiast główna przyczyna to jest brak środków finansowych. Tutaj należy pamiętać, że nawet Erasmus, mimo że jest w dużej mierze finansowany, często wymaga jakichś dodatkowych nakładów finansowych, żeby wyjechać. I właśnie zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Polsce ten brak środków finansowych to jest najczęściej podawana przyczyna niekorzystania z inicjatyw unijnych.

Co ciekawe w Polsce dość dużo osób wspomina też brak takiego poczucia samodzielności wystarczającego do tego, żeby wyjechać za granicę na dłuższy czas. No i barierę językową, która w przypadku takich wyjazdów jest dosyć dużą przeszkodą. Jest kilka kwestii, którymi zdaniem młodych powinna zająć się Unia Europejska. Klimat jest dla młodych ludzi ważny, natomiast w wspomnianym badaniu w Eurobarometrze również pytano o to, jakie kwestie, którymi powinna się zająć Unia Europejska, są z punktu widzenia młodych ludzi najważniejsze. Klimat był dopiero na czwartym miejscu. Rynek pracy, budowanie szans zatrudnienia i likwidowanie biedy i nierówności, a więc kwestie ekonomiczne to było miejsce drugie. Miejsce pierwsze to było zapewnianie pokoju 3. Promocja praw człowieka, promocja demokracji i wartości europejskich.

Działań Unii Europejskiej na kolejne lata, obejmująca bardzo różne obszary ważne i z perspektywy młodych ludzi i z perspektywy europejskich społeczeństw w ogóle. Natomiast Unia Europejska ma tę wadę, że ona w ogóle jest daleko od obywateli, nie tylko od młodych ludzi. I tutaj wpływa na to i sposób podejmowania decyzji na poziomie Unii Europejskiej, ale też brak takiego budowania tożsamości, Names mentioned in English. Names mentioned in English.

Po pierwsze to jest szkoła, więc tutaj zacieśnienie współpracy ze szkołami, stworzenie jakichś programów edukacyjnych, programów informacyjnych, które właśnie będą dystrybuowane przez szkoły, na pewno pomoże w najłatwiejszy sposób dotrzeć do tych grup. Możemy nazwać je wykluczonymi z tych działań unijnych, czy z wiedzy o Unii Europejskiej. Myślę, że też zagęszczenie sieci takich centrów informacyjnych już stricte unijnych, one zwykle są w dużych miastach, w większych miastach, te mniejsze miejscowości. Często są pozbawione takich punktów, więc nawet stworzenie mobilnych centrów, które będą nam co jakiś czas pojawiały się w różnych lokalizacjach, informowały, instruowały jak starać się o różne dotacje, czy możliwość skorzystania z różnych inicjatyw i myślę, że na tym skorzystaliby nie tylko ci najmłodsi obywatele, ale szerzej wszyscy mieszkańcy tych małych miast i wsi.

Często powtarzanym zarzutem wobec Unii Europejskiej jest to, że jest elitystyczna i że premiuje dobrze wykształconą, lepiej sytuowaną młodzież. Doktor Żerkowska-Balas podkreśla, że bariera finansowa faktycznie uniemożliwia skorzystanie niektórym młodym chociażby z Erasmusa. To jest jedna z płaszczyzn, na której ta Unia jest do pewnego stopnia elitystyczna, mimo że stara się taka nie być. Fakt, że aż 40% osób mówi, że nie skorzystało z inicjatyw unijnych, bo nie miało na to środków finansowych. No i również spora liczba osób mówi, że nie znała języka w wystarczającym stopniu. To też jest powiązane z kwestiami finansowymi, z dodatkowymi kursami językowymi. Ale też ten dostęp do informacji, o którym mówiłyśmy, ograniczony do większych miejscowości czy dużych aglomeracji.

I też taka odwaga do korzystania z takich inicjatyw, mimo że są one szansą dla wszystkich osób. To sprawia, że Unia sprawia wrażenie takiej elitystycznej na poziomie tego, kto korzysta z konkretnych działań. Myślę, że nie bez wpływu pozostaje też to, o czym już wspominałam, to, że Unia w ogóle jest traktowana jako taka elitarna instytucja, która mówi krajom, co ma być zrobione. Ona też tak zresztą często jest przedstawiana w dyskursie medialnym. No ale też sama idea tego konsensusu, który kształtuje podejmowanie decyzji w Unii, to, że co prawda mamy parlamenty europejskie, mamy możliwość wybierania naszych reprezentantów, to jednak parlament nie jest jedyną instytucją unijną i to prawo jest też stanowione w różnych miejscach, więc my w ogóle Unię traktujemy jako taką elitarną organizację, która

Może nam powiedzieć co ma być zrobione i my musimy się do tego dostosować. Sprawdźmy co na ten temat mówi przedstawicielka Generacji Z Justyna Wiśniewska. Jej zdaniem zarzuty wobec Unii Europejskiej dotyczące tego, że promuje tylko elitę są przesadzone. Oczywiście można spotkać się z opiniami, że Unia wcale nie chce dostępności dla wszystkich i że ona nie jest dla wszystkich, ale tak naprawdę pod płaszczykiem tych górnolotnych ideałów promuje jedynie interesy tak zwanych wykształconych elit. Ja odnoszę wrażenie, że Unia Europejska w istocie jest bardzo, jak na podmiot polityczny, oddana wartościom, które promuje jako kluczowe, czyli na przykład stabilna współpraca między państwami, równość, inkluzywność, dostępność, czy poszanowanie dla drugiego człowieka. Myślę, że programy wprowadzone przez Unię

Rzeczywiście pomagają krzewić te wartości w Europie i można to zaobserwować chociażby w tym, jak bardzo zmieniła się kultura i krajobraz socjopolityczny państw byłej żelaznej kurtyny po tym, kiedy stały się one częścią Unii Europejskiej. Socjolożka dr hab. Żerkowska-Balas podkreśla, że skoro Unia zapomina o interesach młodych ludzi, to oni także z tego powodu nie chcą angażować się w politykę ani nie interesują się pracami europarlamentu. Tutaj znowu mamy dwa takie poziomy wagi czy znaczenia tych wyborów. Po pierwsze to są z punktu widzenia obywateli, one są uznawane za takie wybory drugiego porządku. Najważniejsze są wybory na prezydenta i wybory parlamentarne, bo to one decydują o polityce krajowej, a wybory do Parlamentu Europejskiego i też czasem mówi się o tym, że wybory samorządowe to są takie mniej ważne, mniejsze sprawy się w nich rozstrzygają.

No i możemy sobie zagłosować tak zgodnie z sercem, zgodnie z fantazją albo pokazać żółtą kartkę ugrupowaniom, które w nich kandydują. Natomiast jeśli chodzi o te osoby, które kandydują, to ja myślę, że te zasługi to jest ważniejsze kryterium niż wykształcenie czy doświadczenie. I to też negatywnie wpływa na nasze poczucie, że jesteśmy dobrze reprezentowani w tych instytucjach unijnych. Teraz toczy się duża dyskusja, czy to dobrze i czy to powinno tak być, że te osoby, które wybraliśmy na reprezentantów do parlamentu, Nagle porzucają to stanowisko i kandydują do Unii Europejskiej. Te stanowiska unijne są traktowane, że idzie się tam przede wszystkim ze względów finansowych, mniejsze znaczenie mają kompetencje czy poglądy, które chcielibyśmy reprezentować, czy politycy chcieliby reprezentować.

Natomiast ta inna ścieżka kariery unijnej związana z partiami politycznymi, czyli ścieżka urzędników unijnych, tego nazwijmy to pozapolitycznego szczebla, Jest elitarystyczna, znowu tak decyduje tutaj wykształcenie, decyduje tutaj świadomość tego, co trzeba zrobić, decyduje odwaga do podjęcia ryzyka, do wyprowadzenia się do zamieszkania w innym kraju, więc znowu to są takie stanowiska, które częściej są dostępne dla osób z większych miast, dla osób lepiej wykształconych, nie dla tych, o których mówiliśmy, którzy są wykluczeni trochę z działań unijnych. Dziękuję za uwagę i wysłuchanie podcastu o tym, czy Unia Europejska jest dla wszystkich, także młodych. Już teraz zapraszam na kolejny odcinek o Generacji Z. Ewa Mierzejewska, do usłyszenia.